Donderdag 14/11/2019
Hoeveel keer zal Bart De Wever nog naar de koning moeten voor er een regering is? Ideologisch komt de huidige blokkage N-VA best goed uit.

Achtergrond

En toen deed koning Filip de N-VA een cadeau

Hoeveel keer zal Bart De Wever nog naar de koning moeten voor er een regering is? Ideologisch komt de huidige blokkage N-VA best goed uit. Beeld Photo News

Welk scenario zich ook ontvouwt voor de federale regeringsvorming: voor N-VA liggen er altijd winstkansen. Als dat toch zo is, waarom moeten de andere partijen zich dan zo door de Vlaams-nationalisten laten opjutten?

Toen het paleis dinsdagavond verrassend vlug – nu ja, wat heet ‘vlug’ na 11 maanden zonder regering met volle bevoegdheid – Paul Magnette (PS) aanstelde als nieuwe informateur, wist menig Vlaming het wel zeker. Hier was alweer een kaakslag aan Vlaanderen uitgedeeld. Uit de keuze voor Magnette zou een voorkeur spreken voor het centrumlinkse paars-groene kabinet dat de PS wil vormen.

In werkelijkheid doet koning Filip juist de N-VA een geweldig cadeau. Zowel bij Open Vld als bij CD&V is de appetijt voor een regering met groenen en zonder N-VA op dit moment te gering. Of liever: is de angst te groot. En dus is ook Magnette aangewezen op het paars-gele scenario waar hijzelf zo van gruwt.

In de Wetstraat domineert de gedachte dat de PS hoe dan ook wint, omdat er geen deftige federale regering te vormen valt zonder hen. Dat klopt wiskundig, en het klopt ook dat de Franstalige socialisten er veel aan gelegen is om ‘erbij’ te zijn. Iemand moet immers de wankelende sociale zekerheid onderstutten.

Een boeiende expertenzitting in de Kamer over de financiering van de sociale zekerheid legde afgelopen dinsdag de breuklijnen nog eens bloot. De ene wetenschappelijke flank ziet heil in nieuwe belastingen (CO2-taks, vermogensbelasting), de andere in besparing (werkloosheid beperken, pensioenleeftijd verhogen). De waarheid is wellicht dat je beide zal moeten doen. Dan zit je, de PS zijnde, beter mee in de cockpit.

Dat maakt de partij ook kwetsbaar. De PS is immers ook de enige partij die zich de luxe van oppositie niet kan permitteren. Met de radicale concurrent PTB/PVDA op het balkon is dat niet per se een galante uitgangspositie.

Dat staat de N-VA er beter voor. Goed, de partij weet niet of ze uiteindelijk wel zal mogen toetreden tot een volgende federale regering. Maar wil de partij, die vorig jaar in december de regering-Michel nog opblies, dat wel echt?

Van alle mogelijke uitkomsten is regeringsdeelname voor N-VA misschien wel de minst aanlokkelijke. Federaal bestuur biedt de Vlaams-nationalisten de kans om engagementen uit de Vlaamse regering vlotter te realiseren, maar daar staan ook risico’s tegenover. Leg het maar uit dat je een coalitie maakt met de partij die je jarenlang gedemoniseerd hebt.

Waarom zou de partij dat offer maken? Ideologisch komt de huidige blokkage N-VA best goed uit. Het is een goede illustratie van de kern van het N-VA-programma: ‘België werkt niet.’ Dat maakt het gesprek over de bestuursknoop zo lastig: een van de twee dominante partijen heeft er niet per se belang bij dat die knoop ontward wordt.

Makkelijk domineren

Stiekem zou de N-VA graag hebben dat de anderen een regering zonder hen vormen. Dan kunnen ze de kanonnen naar hartenlust laten bulderen tegen een regering die geen meerderheid heeft in Vlaanderen. Nog belangrijker: dan kunnen ze met gelijke middelen vechten om de rechtse kiezer met oppositiegenoten Vlaams Belang.

Waarom N-VA dan niet gewoon uit de onderhandelingen stapt? Omdat ze dan Open Vld en CD&V niet langer gegijzeld kunnen houden, tiens. En omdat ze dan zelf riskeren op het verwijt te lopen dat ze van de verantwoordelijkheid weglopen.

The house always wins’, luidt een bekende stelregel uit de casinowereld. Hoe je als klant ook speelt, uiteindelijk trekt het casino altijd aan het langste eind. Het is vast frustrerend voor de tegenstand, maar in de Belgische politiek heeft N-VA zich ook in zo’n positie gemanoeuvreerd. Regering met N-VA? Gewonnen. Regering zonder? Ook gewonnen. Geen regering? Zeker gewonnen.

Geniaal? Toch vooral met dank aan de anderen. Bart De Wever is een sterk politicus, maar zou het niet kunnen dat ook hij met verbazing vaststelt dat iedereen altijd in zijn kaart speelt? Zelfs Paul Magnette, die de consultatieronde van de koning niet afwachtte alvorens met forse verklaringen te komen. Waarna het paleis niet anders kon dan Magnette te vragen om de daad bij zijn woorden te voegen.

In Vlaanderen wist Bart De Wever op de verkiezingsavond al zijn feitelijk zware nederlaag om te zetten in een psychologische winst door de stemmen voor overwinnaar VB bij de zijne te tellen. Een drogredenering die sindsdien maar weinig betwist is.

Intussen eigent N-VA zich blijkbaar ook de stemmen van Open Vld en CD&V toe. Als die partijen het zouden durven om te wijken van de zijde van N-VA, plegen ze verraad aan Vlaanderen, heet het nu. Opnieuw stapt iedereen merkwaardig vlot mee in die denktrant. Zo is het makkelijk domineren.

Nog slechter kan niet

Alleen al daarom is het gloedvolle betoog in De Standaard van de Gentse burgemeester Mathias De Clercq (Open Vld) om het wel eens met paars-groen te proberen interessant. Dat De Clercq, bij wie je toch altijd het fiat van Guy Verhofstadt vermoedt, zoiets zegt, verrast niet echt. Toch doorbreekt hij een besmettelijk eenheidsdenken dat de Wetstraat verlamt.

Zijn er risico’s verbonden aan paars-groen voor Open Vld, al dan niet met CD&V erbij? Zonder twijfel. Een verenigd rechtse oppositie in agressieve, permanente campagnemodus is niet iets om vrolijk van te worden. In een centrumlinks kabinet liggen voor liberalen ook inhoudelijke pijnpunten voor de hand, met name in het fiscale en budgettaire beleid.

Maar ook de verbintenis met N-VA heeft grote risico’s. De laatste twee keer dat Open Vld de verkiezingen mee won (in 2003 en 2014), was dat vanuit een centrumlinkse meerderheid. Dat de liberalen het beter doen als ze zich wat losmaken uit het rechtse blok, is niet onlogisch. Op rechts is het namelijk al erg druk, met VB en N-VA die elkaar overtroeven en CD&V dat weer wat conservatiever gaat worden.

Dat centrumlinks met een gat in de hand beleid voert, zoals menig commentator nu al voorspelt, is een wat raar verwijt nadat een centrumrechts kabinet, waarvan de lijnen nog mee door N-VA zijn uitgezet, afklokt op een verbijsterend begrotingstekort van 11 miljard. Linksom of rechtsom: dat kan moeilijk nóg slechter.

Enerzijds, anderzijds. Een regering zonder N-VA zal door hevige turbulentie moeten vliegen. Maar het was wel een regering mét N-VA die Open Vld en CD&V mee naar een bodemkoers stuurde. Misschien moet ook de risicoanalyse van de herhaling van dat scenario eens gemaakt worden.

Bart Eeckhout. Beeld rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234