Woensdag 03/06/2020

ReconstructieWoon-zorgcentra

En plots mochten de rusthuizen bezoek ontvangen: reconstructie van een communicatief fiasco

Persconferentie van de Veiligheidsraad.Beeld Tim Dirven

De Veiligheidsraad besliste woensdag dat bewoners van zorginstellingen opnieuw bezoek mogen ontvangen. De maatregel overleefde de avond niet: binnen het uur sabelde de zorgsector het idee neer. Niemand had eraan gedacht om hen te vragen of ze zo’n bezoekrecht zagen zitten. Vlaams minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) vernam de maatregel via de televisie. Een reconstructie van een communicatief fiasco.

Woensdag 12 uur. Op het kabinet van minister-president Jan Jambon (N-VA) komt een mail binnen van de hoogste technische werkgroep CELEVAL. Het is de opdracht van deze werkgroep, waarin medische experts en specialisten van het crisiscentrum zetelen, om de Nationale Veiligheidsraad te adviseren over het beleid tegen het coronavirus. In de mail zit dan ook een omstandig advies aan de politiek. De belangrijkste aanbeveling is een verlenging van de lockdown tot zondag 3 mei. 

Tegelijk adviseert de CELEVAL om het leven in sociaal isolement dragelijker te maken, via een aantal beperkte versoepelingen. De werkgroep maakt zich onder meer zorgen over de psychologische toestand van de bewoners van zorginstellingen, die erg eenzaam dreigen te worden. Het advies  dringt aan “op een ernstige reflectie over een zo veilig als mogelijke oplossing hiervoor, die evenwel naast elektronisch contact toch ook ‘echt menselijk contact’ mogelijk maakt. Een geïndividualiseerde bezoekregeling op afspraak en met social distancing moet mogelijk worden.”

Geen onlogische maatregel

Vanuit het kabinet-Jambon vertrekt het advies van de CELEVAL iets later naar het kabinet van minister van Welzijn Wouter Beke. Geen van beiden maakt bezwaar tegen het voorstel van de werkgroep. Een hooggeplaatste bron: “Amper twee uur later begon de vergadering van de Nationale Veiligheidsraad. Op het eerste gezicht vonden we bezoek toestaan in de woon-zorgcentra geen onlogische maatregel. Zeker niet als de voornaamste technische werkgroep zoiets uitdrukkelijk vraagt.”

Minister Beke wordt woensdagmiddag, tijdens het vragenuurtje in het Vlaams Parlement, al geïnterpelleerd over een bezoekregeling voor de woon-zorgcentra. Hij antwoordt de parlementsleden dat hij daar “absoluut” voor open staat. 

14.30 uur. Op de Wetstraat 16 komt de Nationale Veiligheidsraad samen. Het is dit toporgaan – waarin onder meer premier Sophie Wilmès, haar vicepremiers en de minister-presidenten van de deelstaten zetelen – dat het laatste woord heeft over de aanpak van de coronacrisis. Het is dit orgaan dat formeel beslissingen neemt en vervolgens communiceert aan de bevolking. En in tegenstellingen tot eerdere vergaderingen, waar vooral Jambon en Waals minister-president Elio Di Rupo (PS) het regelmatig aan de stok krijgen, is de consensus dit keer bijzonder groot. Wanneer het bezoekrecht in woon-zorgcentra besproken komt, maakt niemand bezwaar. De regeling wordt op tafel gelegd vanuit de Brusselse regering; Jambon en minister van Justitie Koen Geens (CD&V) gaan meteen akkoord. 

Een bron betrokken bij de vergadering: “Niemand, maar dan ook niemand heeft daar een kanttekening bij geplaatst. Wilmès, noch Jambon, noch Di Rupo.” 

Om 18 uur maakt premier Wilmès de beslissing bekend op een persconferentie. “Bewoners van residentiële voorzieningen mogen bezoek ontvangen van één vooraf aangeduide persoon. De residentiële voorzieningen zullen deze bezoeken kunnen organiseren. Deze regel zal ook gelden voor mensen die geïsoleerd zijn en zich niet kunnen verplaatsen”, spreekt de premier resoluut in de camera. Naast haar kijken Jambon en Di Rupo goedkeurend toe.

Beeld EPA

Kaakslag

Maar dit is buiten de zorgsector zelf gerekend. De sector, die weken van enorme stress en onmenselijke drama’s doormaakt, komt volledig uit de lucht vallen. Er is vooraf geen overleg geweest: niet vanuit de CELEVAL, niet vanuit de Vlaamse regering en niet vanuit de Nationale Veiligheidsraad. Ook de speciale Vlaamse taskforce voor de woon-zorgcentra is niet ingelicht over de bezoekregeling. Dat blijkt een ernstige vergissing: de zorgsector vindt het namelijk een bar slecht en zelfs gevaarlijk idee. Niemand zit er te wachten op een nieuwe bezoekregeling die een zware en complexe werkorganisatie vergt.

Wie ook uit de lucht valt, is Wouter Beke. Hij verneemt de regeling wanneer Wilmès die op de persconferentie uitspreekt. Beke ging ervan uit dat het advies van de CELEVAL de komende weken concreet vorm zou krijgen. Plots komt Wilmès met een maatregel die al in kannen en kruiken lijkt.

Om 20 uur stuurt de grote koepel Zorgnet-Icuro een vlammend communiqué uit. “Voor de directies van de woon-zorgcentra voelt het als een kaakslag, na alle problemen van de afgelopen week”, laat de koepel optekenen. “Wij vragen ons sterk af hoe het al zwaar overbelaste personeel dat in de praktijk in goede banen zal kunnen leiden. Hoe zullen de nodige beschermingsmaatregelen kunnen toegepast worden? Zorgnet-Icuro is van oordeel dat deze maatregel véél te vroeg komt.”

Ook andere zorgnetten reageren verbaasd en verbolgen. Vlaams minister Beke heeft op dat moment al door dat het helemaal fout aan het lopen is. Binnen de eigen zuil roeren ook de Christelijke Mutualiteiten en de vakbond zich meteen. In het avondjournaal op VRT zwakt hij de woorden van Wilmès een eerste keer af. “We zullen samen met de woon-zorgcentra goed moeten afwegen hoe we dat gaan doen”, vertelt hij. Beke begrijpt naar eigen zeggen “dat het in deze omstandigheden belangrijk is om een goed evenwicht tussen welzijn en volksgezondheid na te streven”. Hij besluit: “Dit wordt een huzarenopdracht.”

Om 20.30 uur, nadat het communiqué van Zorgnet-Icuro is uitgestuurd, gaat Beke aan de noodrem hangen. Hij laat via Twitter weten dat hij de bezoekregeling voorlopig uitstelt. “Laat ons die beslissing uitstellen en goed voorbereiden. In overleg.”

Hoe is het zo verkeerd kunnen lopen? Woensdagavond laat wijst iedereen naar iedereen. De politiek viseert de specialisten van de CELEVAL. “Hoe is het in godsnaam mogelijk dat ze hun advies niet hebben afgestemd met de zorgsector? Daar mag je toch van uitgaan. Zeker als ze hun advies amper een paar uur voor de Veiligheidsraad doorgeven”, briest een politieke bron. 

De experts uit de technische werkgroep zijn het daar helemaal niet mee eens. Het is niet correct om de experts te beschuldigen, vinden zij. De CELEVAL wordt om adviezen gevraagd, maar de finale beslissingen blijven wel voor rekening van de politieke vertegenwoordigers. "Bovendien heeft de politiek nogal een ruime interpretatie gegeven aan ons advies”, zegt Yves Van Laethem, infectioloog bij het Sint-Pietersziekenhuis in Brussel, die zetelt in de CELEVAL. “We hebben in ons rapport vastgesteld dat het psychologisch welzijn van de rusthuisbewoners onder druk komt te staan als de lockdown verlengd wordt”, zegt hij. “Om het cru te stellen: we moeten voorkomen dat mensen sterven uit miserie. Daarom wilden we een signaal geven om na te denken over hoe je de sociale contacten weer kan bevorderen, via elektronische weg of eventueel later ook fysiek. Maar we hebben nooit aangeraden om op korte termijn de rusthuizen weer open te doen, met één bezoeker per bewoner.”

Ook viroloog Marc Van Ranst, die eveneens voor de CELEVAL werkt, is kritisch. “De specialisten krijgen steeds meer kritiek dat we binnen ons vakgebied moeten blijven. Maar nu moeten we opeens alles doen? De eindverantwoordelijkheid ligt niet bij ons. We hebben alleen aangedrongen op ‘een ernstige reflectie’. Kijk het maar na in het advies van de CELEVAL.”

Wilmès onder vuur

Premier Wilmès ontsnapt niet aan het zwartepietenspel. Haar communicatie tijdens de persconferentie na de Nationale Veiligheidsraad was fout, luidt het. Haar toon was verkeerd. “Er is op zijn minst de indruk gewekt dat mensen meteen op bezoek konden. Maar zo was dat niet bedoeld. Er is veel stelliger gecommuniceerd dan verwacht”, zegt een Vlaamse bron. 

Het enige dat vandaag nog overblijft van het bezoekrecht, zijn goeie intenties. Experts en politici willen bewoners van zorgcentra niet laten vereenzamen. Maar de maatregel is voorlopig weer van de tafel. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234