Woensdag 01/04/2020

Reconstructie

Een sms aan de premier, en plots is het crisis

Vicepremier Peeters verlaat maandagavond iets na achten het begrotingsconclaaf in de Lambermont. Hij keert die avond niet meer terug.Beeld BELGA

Een uit het conclaaf wegbenende vicepremier Kris Peeters en vier uur later een sms aan de premier met de melding dat hij niet meer aan de onderhandelingstafel terugkeert. De crisis in de regering lijkt uit het niets te komen, maar suddert in werkelijkheid al twee jaar.

Maandagavond, iets na acht uur. In het donker beent Kris Peeters langs het Warandepark. Hij heeft net het begrotingsconclaaf verlaten in de Lambermont, de ambtswoning van de premier, en trekt naar zijn kabinet wat verderop in de straat. Een dozijn journalisten en cameramensen sprint achter hem aan. "Ik kom straks terug, dus breek nu jullie benen niet", lacht hij.

Maar om twaalf uur is er nog altijd geen spoor van Peeters aan de Lambermont. Premier Charles Michel (MR) en de drie andere vicepremiers kijken naar de match van de Rode Duivels. Ondertussen vergadert Peeters al vier uur met zijn voorzitter Wouter Beke en de rest van de partijtop. Koen Geens, Hilde Crevits, Jo Vandeurzen en Joke Schauvliege zijn opgetrommeld om mee de tactiek te bepalen. Op de tafel staat wijn maar er wordt alleen water gedronken. Iedereen beseft dat het een belangrijke avond wordt voor CD&V.

Zoals afgesproken heeft Peeters zaterdag de meerwaardebelasting pardoes op tafel gelegd. In één adem benadrukt hij dat het zijn partij nu echt wel menens is. De eerste reactie van N-VA en Open Vld is even ferm: die belasting komt er over hun lijk.

Michel probeert de impasse te doorbreken met een compromisvoorstel. Maar tegen maandagavond snapt iedereen dat de christendemocraten niet zullen toehappen. Vanop zijn kabinet telefoneert Peeters nog een paar keer met Michel - op speaker zodat Beke kan meeluisteren. Maar de pogingen om Peeters weer aan de onderhandelingstafel te krijgen mislukken. Hij wil of mag niet.

De boel ontploft

Iets voor middernacht stuurt Peeters een sms naar de premier: CD&V wil nu niet voortonderhandelen. Op de Lambermont ontploft de boel. Hebben ze daar vier uur op gewacht? Michel blaast in allerijl zijn regeerverklaring van de volgende dag af. "Dit is geen manier van werken", briest Alexander De Croo (Open Vld) bij het buitengaan voor de camera. Centrumrechts verkeert in crisis.

Het is niet de eerste keer dat deze coalitie ruziemaakt, maar het 'parfum de crise' dat er vandaag boven hangt stinkt wel harder dan ooit. Voor het eerst breekt een coalitiepartner openlijk de rangen. CD&V lokt een crisis uit om zijn vermogenswinstbelasting binnen te halen - een maatregel die niet eens in het verkiezingsprogramma staat. In de vorige regering verzet de partij zich hier nog tegen.

Toch is deze demarche geen verrassing. Ze zit er al lang aan te komen. Eigenlijk al twee jaar, sinds de start van centrumrechts.

'Wat valt er te lachen voor CD&V' kopt deze krant op 8 oktober 2014, daags nadat de onuitgegeven coalitie haar regeerakkoord afrondt. De aangekondigde belastingverschuiving naar kapitaal, waar CD&V op aandringt als toegift aan zijn achterban, blijft mager.

De partij verdedigt zich met de sociale correcties op de indexsprong en het behoud van de welvaartsenveloppe voor uitkeringen, maar de vakbond reageert een dag later door met rotte eieren te gooien op het partijcongres. Enkele weken daarna marcheren tienduizenden groene hesjes door Brussel om te protesteren tegen de 'asociale regering'. Heel de linkerflank van CD&V verkrampt.

Peeters staat voor paal

De afhandeling van de taxshift vorige zomer lijkt een tweede kans voor CD&V om de zaak recht te trekken en een vermogenswinstbelasting die naam waardig binnen te halen. Tijdens de laatste onderhandelingsnacht laat Peeters zich echter vermurwen door een - volgens CD&V-bronnen smekende - Michel om opnieuw in te binden voor N-VA en Open Vld. Anders zal de coalitie in problemen komen. Het resultaat: Peeters staat 's ochtends voor paal en CD&V krijgt alweer de volle laag van zijn achterban. Zeker omdat die ochtend ook 'de shitlist van Peeters' wordt gelekt. Daarin staan alle voorstellen van de partij voor vermogenswinstbelastingen opgelijst.

Er is dus een goede reden waarom CD&V pas zaterdag, op het allerlaatste moment, op de proppen komt met zijn voorstel voor een meerwaardebelasting. De partij vreest dat de anderen niet langer dan een paar uur hun mond kunnen houden. "Dit was een doelbewuste strategie", geeft een partijtopper toe. Al is de vraag dan of dit soort lastminutepolitiek niet gedoemd is om te mislukken? De coalitiepartners krijgen amper tijd om het voorstel te bestuderen. "Maar precies daarom hebben we het goed laten doorrekenen door ex-financiënminister Geens. Bovendien willen we geen akkoord over alle details, maar over het principe."

Onvermurwbaar vasthouden aan de vermogenswinstbelasting, ondanks de kritiek, is nog zo'n vooraf bepaalde strategie. De andere wang aanbieden mag dan een christelijke gedachte zijn, voor Beke werkt dit niet meer. Hij is overgeschakeld op een veel radicalere onderhandelingstechniek: een potje 'chicken game' spelen. Denk aan de bekende scène in de film Rebel Without a Cause, waarin James Dean een wedstrijd houdt om te kijken wie het verst met een auto durft te rijden voordat die in de afgrond belandt.

Begrijp: CD&V rijdt zijn auto en bijgevolg ook die van de regering vol gas richting de afgrond. En dan is het maar hopen dat de andere partijen eerder wegsturen en toegeven aan hun eisen. Volgens sommigen, met en zonder een oranje partijkaart, is dit de reden dat Peeters maandagavond niet meer is teruggekeerd naar de Lambermont. Niemand durft het luidop te zeggen, maar sinds het fiasco met de taxshift is het vertrouwen in de vicepremier gedaald Ook voorzitter Beke durft hem 's nachts niet zomaar meer alleen laten met Michel.

Premier Michel is in deze crisis trouwens niet vrij van zonden. Achteraf gezien heeft hij een, voor hem atypische, fout gemaakt door de begrotingsgesprekken te laten plaatsvinden in zijn ambtswoning in het centrum van Brussel. Sinds de start van de centrumrechtse regering kiest de liberaal er altijd voor om zijn conclaven ver weg van de camera's te organiseren. Meestal trok hij zich terug op het kasteel van Hertoginnedal, waar journalisten aan de poort staan te koekeloeren terwijl de geblindeerde dienstwagens voorbijzoeven. Maar deze keer niet: er wordt een tv-docu gedraaid op het terrein. Het gevolg is wel dat de eerste crisis van centrumrechts live te volgen is.

Wanneer de regeringstop dinsdagavond voor de eerste keer sinds de alarmtoestand is afgekondigd weer samenkomt, staan de journalisten klaar. Peeters wordt omstuwd door camera's voor het bureau van de premier. Hij zegt één zin terwijl hij zich door de deur wurmt met een dik pak dossier onder de arm: "Als wij voorstellen doen, dan blijven die van kracht."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234