Donderdag 24/09/2020

AnalyseTine Peeters

Een rood-geel compromis zou eigenlijk niks nieuws onder de zon zijn

Alexander De Croo, in 2011 partij-voorzitter van Open Vld, verlaat de regeringsonderhandelingen.Beeld BELGA

Het is 2020, maar het lijkt soms wel 2009. De Octopusnota komt weer boven water, en er bloeit wat moois tussen de protagonisten van N-VA en sp.a. De probleemstelling van die nota is akelig actueel. De Morgen-journalist Tine Peeters analyseert de politieke week.

Een octopus heeft lange tentakels en kan zo zijn invloed op onvermoede plekken laten gelden. Voor de Octopus­nota gaat hetzelfde op. Die stamt uit 2008, en werd bij het Vlaams regeerakkoord gevoegd in 2009. Zowel N-VA als sp.a, CD&V en Open Vld gaven er hun goedkeuring aan.

Ze was toen de common ground onder de Vlaamse partijen voor een verdere staatshervorming, en dient sindsdien als inspiratiebron en toetssteen voor alle communautaire onderhandelingen. Vandaag is dat niet anders. In de tekst gaat het over een verdere regionalisering van de arbeidsmarkt, het socio-economisch beleid, welzijn, gezondheidszorg, maar ook over de opdeling van politie, justitie en zelfs NMBS.

Tine Peeters.Beeld DM

Het valt op hoe de analyses uit de Octopusnota overeenkomen met de mankementen in ons systeem die de coronacrisis reveleerde. Zoals deze, in de tweede paragraaf: ‘De bestuurservaring leert echter dat de huidige bevoegdheidsverdeling in veel gevallen aanleiding geeft tot toepassingsproblemen, vaak versnipperd en dus onvolmaakt is, en dikwijls een efficiënt en slagvaardig overheidsoptreden in de weg staat.’ Zonder enige aanpassing zouden die zinnen in het eindrapport van de coronacommissie kunnen staan.

Op bladzijde 2 van de Octopusnota gaat het specifiek over de gezondheidszorg en, opnieuw, de nood aan het einde van de versnippering. De Franstaligen worden er vooral gerustgesteld. Aan de solidariteit (lees: de financiering van de sociale zekerheid) zal niet geraakt worden.

Dezelfde deal tussen PS, sp.a en N-VA werd de afgelopen weken in elkaar gezet: de sociale zekerheid blijft federaal, de uitvoering van de gezondheidszorg wordt (nog meer) regionaal. In 2011 legde CD&V al eens deze ‘enveloppenfinanciering’ van de gezondheidszorg op tafel, maar die haalde het toen niet; in 2014 werkte dezelfde partij concrete fiches uit voor elke bevoegdheidsoverdracht uit de Octopusnota. Huidig Welzijnsminister Wouter Beke (CD&V), de gebeten hond in coronatijd, was toen voorzitter. Die fiches kunnen straks, als er ooit echte onderhandelingen komen over de Grote Coalitie, nog hun nut hebben. Voor de liefhebbers van Wetstraat-geschiedenis: Jean-Luc Dehaene schreef zelfs al over deze uitruil in zijn Sleutelplan uit 1995, waar Walter Pauli recent naar verwees in Knack.

Er vallen nog meer parallellen te trekken tussen de regeringsonderhandelingen van de zomer van 2009 (toen de Octopusnota een ‘annex’ werd van het regeerakkoord) en die van 2020. Zeker wanneer het gaat over de relatie van sp.a met N-VA. Het klikte in 2009 merkwaardig goed tussen die partijen en meer bepaald tussen partijvoorzitters Bart De Wever en Caroline Gennez. Tijdens de gesprekken voor de nieuwe Vlaamse regering vonden zij elkaar.

In deze krant werden toen onschuldige grapjes gemaakt over ‘het mystieke huwelijk’ tussen die twee dertigers en de daaruit voortvloeiende polygamie van De Wever (hij trouwde die zomer immers ook met zijn echte vrouw). Op 11 juli – jawel, de Vlaamse feestdag – werden de ministers van de nieuwe Vlaamse regering (Peeters II) bekendgemaakt met CD&V, sp.a en N-VA.

Andere dynamiek

Anno 2020 reageerden velen even verrast op de entente op het federale niveau tussen N-VA-voorzitter De Wever en sp.a-voorzitter Conner Rousseau. Waren De Wever en Gennez generatiegenoten, dan zit de dynamiek tussen De Wever en Rousseau wel anders. De Wever is nu een veteraan van vele communautaire oorlogen. Rousseau presenteert zich als de jonge voluntarist met lak aan de Wetstraat-etiquette.

Toch haken de socialist en Vlaams-nationalist zich al even aan elkaar vast in de federale formatie. Rousseau speelt veel en graag boodschapper tussen De Wever en Magnette, wat nu al enkele weken een paars-gele kern oplevert, waar ook CD&V en cdH zich voorlopig aan binden. N-VA en sp.a betuigen ook best veel respect voor elkaar.

De sterkhouders van sp.a in 2009, Caroline Gennez (onder) en Freya Van den Bossche.Beeld BELGA

De sterkhouders van sp.a in 2009, zoals voorzitter Caroline Gennez en minister Freya Van den Bossche, zullen Rousseau zeker al verteld hebben dat de communautaire eisen van vandaag al in de Octopusnota van 2009 stonden. Tijdens de federale regeringsonderhandelingen in 2010 en 2011 was deze Octopusnota de communautaire bijbel van de Vlaamse partijen. Meermaals werd er gezegd dat de verdere splitsing van de arbeidsmarkt, het socio-economisch beleid en gezondheidszorg ‘de minimumgrens’ was, en dat het nagenoeg onmogelijk zou zijn met minder genoegen te nemen.

Het uiteindelijke Vlinderakkoord uit het najaar van 2011 – met de zesde staatshervorming – was echter geen copypaste van de Octopusnota. De Vlamingen kregen niet volledig hun zin na 541 dagen onderhandelen. Wat toen onuitgevoerd bleef, bijvoorbeeld op het vlak van gezondheidszorg of justitie, komt nu weer terug. Dat toont aan hoe oud de huidige problemen in de gezondheidszorg zijn en hoe eindeloos er al over mogelijke oplossingen gebakkeleid is en nog steeds wordt.

Buzzwoord

Wat de Octopusnota nog bewijst, is dat N-VA, sp.a, Open Vld en CD&V een dik decennium geleden geen enkel nut zagen in een herfederalisering, een van de ‘buzzwoorden’ van de coronacrisis.

Tien jaar later is dat voor drie van de vier partijen nog steeds zo. Toeval of niet, het zijn ook die drie partijen die toen de Vlaamse regering vormden (sp.a, N-VA en CD&V) en die in de ‘bubbel van vijf’ zitten. N-VA blijft streven naar een uiteindelijke splitsing van het land. CD&V heeft nog steeds archiefkasten vol mogelijke, nieuwe staatshervormingen. Beide partijen blijven ook strijden om de titel van ‘meest standvastige en stoerste Vlaming’. Sp.a flirtte weliswaar even met de herfederalisering deze lente, maar lijkt nu weer op de lijn te zitten van 2009.

Open Vld is het inconsequentst. Maggie De Block (Open Vld), federaal minister van Gezondheidszorg, pleit al de hele legislatuur voor een herfederalisering van haar departement; Egbert Lachaert gaat door op dat elan. Donderdag stuurde hij zelfs een gezamenlijk persbericht uit met de groenen waarin hij zich verzet tegen de communautaire plannen van de socialisten en Vlaams-nationalisten. ‘Hun aanpak leidt tot een nog complexere structuur en instellingen’, laat Lachaert weten.

Dat blijft uiterst merkwaardig voor de partij die in 2010 aankondigde dat ze de onderhandelingen over B-H-V verliet omdat het niet snel genoeg ging. Partijvoorzitter Alexander De Croo deed na die mededeling zijn rugzak om, verliet het federaal parlement en er kwamen nieuwe verkiezingen. In de onderhandelingen na die stembusslag stond de Octopusnota centraal wiens tentakels -10 jaar later- dus opnieuw tevoorschijn komen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234