Woensdag 22/03/2023

AnalyseExtreemrechts

Een op de vier wil voor Vlaams Belang stemmen. Wenkt een gitzwarte zondag in 2024?

VB-voorzitter Tom Van Grieken Beeld BELGA
VB-voorzitter Tom Van GriekenBeeld BELGA

Peiling na peiling blijkt: Vlaams Belang behoudt zijn momentum. Zijn we op weg naar een gitzwarte zondag in 2024?

Jeroen Van Horenbeek

Voor Vlaams Belang zijn de feestdagen al begonnen. Volgens een nieuwe peiling van Het Laatste Nieuws en VTM Nieuws wil 25,5 procent van de Vlamingen vandaag voor de uiterst rechtse partij stemmen. Intussen stoot voorzitter Tom Van Grieken de premier uit de top drie van de meest populaire politici in Vlaanderen. Het kan niet op, zo lijkt het.

Uiteraard predikt Van Grieken kalmte en voorzichtigheid. Het is nog anderhalf jaar tot de verkiezingen. Het vel van de beer ... enzovoort. “Ik heb me nooit gek laten maken door slechte peilingen. Ik ben begonnen met zowat 10 procent en ben daarna zelfs even richting de kiesdrempel gezakt. Je zal me vandaag dan ook niet horen jubelen bij goede peilingen”, reageert Van Grieken.

Maar, uiteraard doet het deugd bij Vlaams Belang dat het succes voortduurt. Sinds de spectaculaire overwinning in 2019 – met een score van 18,7 procent – weet de partij minstens een vijfde van het Vlaams electoraat te verleiden in de peilingen. Geregeld stijgt dit door richting een kwart. Alleen N-VA en Vooruit kunnen enigszins in de buurt blijven. Open Vld, cd&v en Groen zijn opgeteld nog maar een handvol procentpunten groter dan de extreemrechtse partij.

“Het is nog niet te laat om deze trend te keren voor de verkiezingen, maar dan moeten de regeringspartijen wel noodzakelijke hervormingen doorvoeren. En ze samen verdedigen”, zegt professor Carl Devos (UGent). “Daar vrees ik voor. Iedereen probeert zich te profileren: Open Vld, cd&v, Groen. Terwijl PS blokkeert op sociale hervormingen. Zo vliegen het Vlaams Belang de gebraden kippen in de mond.”

Koopkracht

De hoop in de Wetstraat dat Vlaams Belang ‘automatisch’ zou terugvallen in de peilingen na verloop van tijd lijkt vervlogen. Het einde van Michel I door het migratiepact – waar uiterst rechts weer tot leven is gekust volgens veel waarnemers – ligt vier jaar achter ons. De lange federale formatie twee jaar. Ook de coronacrisis is al een poos over haar hoogtepunt heen.

Van Grieken: “De gemakkelijke uitleg voor dit succes is dat België blijft worstelen met migratie. Kijk naar de rellende jongeren in de steden. Als ik daar een scherpe tweet over stuur, krijg ik alle aandacht (hij ziet een ‘Marokkanen-probleem’, JVH). Maar wat ik al langer duidelijk maak, is dat we ook met enorme sociaal-economische problemen kampen. Alleen: die analyse raak ik in de media aan de straatstenen niet kwijt. Het is nochtans zo. En het slaat aan. Een one issue-partij kan niet meer dan 15 procent van de stemmen halen. Met 25 procent heb je ook sociaal-economisch iets te bieden.”

Het klopt: sinds zijn aantreden als voorzitter heeft Van Grieken inhoudelijk meer aandacht besteed aan sociaal-economische thema’s. Tegelijk is de geografische focus verschoven van de grote steden naar de kleinere steden en gemeenten in de randstad. Uit het brexitreferendum, de overwinning van Trump en het succes van Le Pen in Frankrijk heeft hij geleerd dat het rechts populisme het steeds beter doet in de randgebieden, terwijl de grootsteden kosmopolitische bastions zijn. Of electoraal gezien op die weg lijken.

Bij de verkiezingen in 2019 mondt dit uit in een kiescampagne die zwaar inzet op het thema pensioenen. Vandaag kiest Vlaams Belang vooral voor koopkracht en energiearmoede. Wie de advertenties van Vlaams Belang op de sociale media overschouwt, merkt bijvoorbeeld dat het overgrote deel van die advertenties mikt op het “falende” koopkrachtbeleid van Vivaldi en de regering-Jambon.

Onlinecampagnes die worden aangevuld met het klassieke straatwerk trouwens. Recentelijk heeft Vlaams Belang 3 miljoen flyers gebust onder de titel ‘Ze laten u in de steek’. Met die slogan trekt de partij nu langs de markten, onder meer om er gratis soep uit te delen.

VB-fractieleider Barbara Pas op een actiemoment van Vlaams Belang in Brussel. Beeld Photo News
VB-fractieleider Barbara Pas op een actiemoment van Vlaams Belang in Brussel.Beeld Photo News

Helder

“Vlaams Belang beleeft een groeispurt door het slappe sociaal beleid van de huidige regeringen. Zo eenvoudig is het. Kijk naar de Vlaamse crèches: hoe kan je politici vertrouwen als ze niet eens in staat blijken om ervoor te zorgen dat je kinderen veilig zijn?”, zegt Luc Van der Kelen, de voormalige editorialist van Het Laatste Nieuws. Hij vindt al langer dat klassieke partijen zich moeten heruitvinden. “Anders gaat ze in 2024 voorgoed ten onder. De extreme partijen zullen de overhand nemen”, zei hij in 2019.

Van der Kelen lijkt voorlopig gelijk te krijgen. “Vlaams Belang heeft een erg heldere boodschap. Een boodschap die is opgesteld in de taal van de gewone mensen ook. Dat werkt. Het succes van Conner Rousseau en Vooruit steunt op dezelfde basis. Voor de andere traditionele partijen, waar ik Groen onder reken, is de situatie stilaan catastrofaal. In 2024 dreigt voor hen een ramp.”

Een gitzwarte zondag wenkt? Of kan de hangende rechtszaak rond boegbeeld Dries Van Langenhove de kiezer alsnog wegduwen van Vlaams Belang? Van Langenhove moet zich wellicht volgend jaar verantwoorden voor mogelijke inbreuken op de racisme- en wapenwetgeving. Hij is wel buiten vervolging gesteld voor negationisme, maar daartegen gaan twee burgerlijke partijen in beroep.

Devos denkt niet dat de rechtszaak een gamechanger wordt: “Sowieso lijkt Van Grieken zijn verdediging klaar te hebben: ‘Het gaat om ‘jeugdzonden.’ Dat Rousseau zich anderhalf jaar voor de verkiezingen al – bijzonder vroeg dus – opwerpt als een muur tegen extreemrechts is een klassieke truc, maar het toont ook dat hij inschat: we gaan die partij niet opnieuw klein krijgen voor 2024.”

Lees ook

Conner Rousseau doet er alles aan om zich tegen Vlaams Belang te richten. Draait het dan nog wel om het algemeen belang?

‘Vlaams Belang heeft de gewone media niet meer nodig’: hoe extreemrechts scoort op sociale media

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234