Maandag 05/12/2022

AnalyseOorlog in Oekraïne

Een half jaar na de Russische invasie van Oekraïne lijkt de oorlog nog maar net begonnen

Een Oekraïense jongen begin deze maand bij een verwoest woonblok in de stad Kostjantynivka in de provincie Donetsk. Beeld ANP
Een Oekraïense jongen begin deze maand bij een verwoest woonblok in de stad Kostjantynivka in de provincie Donetsk.Beeld ANP

Na een half jaar oorlog in Oekraïne zijn de voorwaarden voor het einde van de strijd opgeschroefd. Zelensky wil de Russen uit álle Oekraïense regio’s verdreven hebben. Poetin zal zeker geen genoegen nemen met de huidige terreinwinst.

Tom Vennink

“Wat wij zien als het einde van de oorlog?”, zei Volodymyr Zelensky woensdag, op de 31ste Oekraïense onafhankelijkheidsdag. “We zeiden altijd: vrede. Nu zeggen we: overwinning.”

Vladimir Poetin zei een week eerder in een militair-patriottisch pretpark – Russische kinderen kunnen er een replica van de Reichstag bestormen – dat ‘de speciale operatie’ afloopt “zodra de veiligheid van Rusland, onze burgers en de inwoners van de Donbas is gegarandeerd”.

Na een half jaar sinds de Russische invasie van Oekraïne lijkt de grootste grondoorlog in Europa sinds 1945 nog maar net begonnen. De tienduizenden doden tussen 24 februari en 24 augustus 2022 zullen waarschijnlijk de geschiedenisboeken ingaan als de slachtoffers van de eerste gevechten. De 14.000 doden van de afgelopen acht jaar in Oost-Oekraïne zijn alweer vergeten.

Sommige commentatoren zagen in het akkoord over de hervatting van de Oekraïense graanexport een opmaat naar een akkoord over een staakt-het-vuren of zelfs vrede. Maar waar Zelensky en Poetin in de eerste weken nog onderhandelingsteams elkaars kant op stuurden, wekken ze nu de indruk dat de oorlog maar op één plek beëindigd kan worden, en dat is op het slagveld.

Door tot het einde

“We zullen geen overeenstemming zoeken met terroristen”, zei Zelensky. “Nu we zoveel hebben doorgemaakt, hebben we niet het recht om níét tot het einde door te gaan.”

Terugdrijving van het Russische leger tot de posities van 24 februari is niet meer voldoende voor Oekraïne. Zelensky wil pas van een overwinning spreken als alle 25 Oekraïense regio’s van Russische militairen gezuiverd zijn, inclusief de Krim en de delen van de Donbas die Rusland in 2014 al innam. Zonder concessies of compromissen, want “die woorden zijn vernietigd met raketten”, aldus Zelensky, die in het voorjaar nog zei dat alleen diplomatie de oorlog zou kunnen beëindigen.

Militair deskundigen achten de herovering van de Krim volstrekt onrealistisch. Maar Zelensky wil uitstralen dat Oekraïne klaar is voor een uitputtingsslag. Recente aanvallen van Oekraïne op de Krim moeten zijn ambities kracht bijzetten. Oleksij Danilov, voorzitter van de Oekraïense veiligheidsraad, noemde de aanvallen deel van “een stapsgewijze demilitarisatie van het schiereiland met de daaropvolgende bevrijding”.

Jarenlange oorlog

Oekraïne moet eerst bewijzen dat het niet alleen in staat is om Rusland tegen te houden, zoals nu bijna overal langs het front lukt, maar Rusland ook kan terugdrijven. De enige grote gebiedsherovering, in het noorden van het land, stamt uit april. Een tegenoffensief richting de zuidelijke havenstad Cherson heeft nog weinig opgeleverd. Rusland heeft wapens en manschappen naar het zuiden verplaatst in anticipatie op een zwaardere Oekraïense tegenaanval.

Westerse bondgenoten zeggen dat het Oekraïense leger zijn plannen strikt voor zichzelf houdt. Dat was al zo in aanloop naar de oorlog: de VS zeiden meer te weten van de Russische invasieplannen dan van de Oekraïense verdedigingsplannen.

Net als Zelensky zeggen westerse leiders klaar te zijn voor een jarenlange oorlog. De steun aan Oekraïne gaat door “zolang als nodig is”, zei NAVO-chef Jens Stoltenberg woensdag op Oekraïnes onafhankelijkheidsdag. De VS schonken het Oekraïense leger een verjaardagscadeau van 3 miljard euro aan wapens. Naast het sturen van voorraden, heeft de Amerikaanse regering nu bestellingen geplaatst bij wapenfabrikanten om Oekraïne op lange termijn van wapens te voorzien. Inbegrepen in een levering op korte termijn zijn veertig voertuigen om mijnenvelden mee te ruimen, bedoeld om Oekraïne meer kans te geven op herovering van grondgebied.

Vaag gedefinieerde doelen

Rusland bereidt zich ook voor op een lange oorlog nu de blitzkrieg is mislukt. Met termen als ‘denazificatie’ en ‘demilitarisatie’ van Oekraïne heeft Poetin de Russische doelen vaag gedefinieerd om op elk moment de overwinning te kunnen afkondigen. Maar nu zelfs het enige concreet geformuleerde doel – inname van de Donbas – nog niet is bereikt, zal Poetin geen genoegen nemen met de huidige terreinwinst. Voor annexaties van bezet gebied vindt hij het kennelijk ook nog te vroeg, mogelijk omdat hij eerst de provincie Donetsk veroverd wil hebben.

Het Russische uithoudingsvermogen zal op de proef worden gesteld. De Russische militairen in Oekraïne zaten de afgelopen maanden aan hun limiet, lijkt de conclusie aangezien er sinds begin juli nauwelijks gebied is veroverd. Defensieminister Sergej Sjojgoe kwam deze week, na een half jaar van oorlogsmisdaden tegen de Oekraïense burgerbevolking, met een uiterst ongeloofwaardige verklaring: het Russische leger zou langzamer opereren door maatregelen om burgerslachtoffers te voorkomen.

Nachtdiensten

Poetin heeft de binnenlandse industrie in oorlogsmodus gezet. De Russische defensie-industrie is vele malen groter dan die van Oekraïne, maar staat onder druk. Westerse sancties bemoeilijken de productie van moderne wapensystemen die werken met buitenlandse chips. Vorige maand tekende Poetin een wet die gebruikt wordt om wapenfabrikanten de productie op te laten voeren via nachtdiensten en langere werkweken.

Voor een opstand van de eigen bevolking lijkt Poetin niet te hoeven vrezen. Maar hoe verder de verliezen oplopen (westerse regeringen schatten dat Moskou in het afgelopen half jaar meer militairen is verloren dan tijdens de tienjarige Sovjet-operatie in Afghanistan), des te meer moeite hij krijgt bij de rechtvaardiging van zijn operatie. Ook voor Russen begint ‘de speciale operatie’ verdacht veel te lijken op een oorlog.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234