Woensdag 23/10/2019

Burgemeesters in rood

Een fusie vult de gemeentekas niet

In 2019 zullen verschillende gemeenten fuseren in de hoop meer financiële ademruimte te krijgen. Beeld Belga / © Pattyn Wouter

Van Opgrimbie tot De Panne zijn burgemeesters op zoek naar manieren om uit de rode cijfers te blijven. Een fusie met een buurdorp is een aantrekkelijke optie. Want samen sterker, toch? Nieuw data-onderzoek trekt dit in twijfel.

Aalter en Knesselare, Meeuwen-Gruitrode en Opglabbeek, Kruishoutem en Zingem, Puurs en Sint-Amands. Een reeks Vlaamse buurdorpen hebben mekaar recent het ja-woord gegeven. Vanaf 2019 gaan ze samen verder als een nieuwe gemeente. Deze fusies gebeuren telkens in de overtuiging dat samen beter is dan alleen. Dat grote gemeenten financieel sterker staan dan kleine gemeenten. "Op termijn zullen de schaalvoordelen doorwegen", weet Erné De Blaere, burgervader van Knesselare. Dat Vlaanderen per inwoner 500 euro aan schulden kwijtscheldt na een fusie, is alvast een mooi begin. 

Een nieuw onderzoek van de economen Bert George (Erasmus Universiteit Rotterdam) en Stijn Goeminne (UGent) leert echter dat de grootte van een gemeente weinig invloed heeft op haar financiële gezondheid. De twee plaatsten hiervoor de boekhoudingen van alle 308 Vlaamse gemeenten tegenover hun aantal inwoners en het aantal ambtenaren in dienst. Beide factoren blijken amper impact te hebben.

Geen garanties

"Een gemeente zoals Lint met 9.000 inwoners is bijvoorbeeld financieel gezonder dan buurdorp Edegem met 20.000 inwoners", zegt George. "Ook kleine gemeenten zoals Horebeke, Spiere-Helkijn of Zuienkerke scoren best goed. Deze vaststelling roept de vraag op of onze focus wel goed ligt. De Vlaamse regering probeert gemeenten te laten fuseren om ze uit de rode cijfers te houden, maar er is geen garantie dat zo’n fusie hen vooruit helpt. Fusies zijn geen tovermiddel."

In het buitenland is dit al langer duidelijk, benadrukt George. "In Nederland, Duitsland en Denemarken is intussen aangetoond dat nieuwe fusiegemeenten niet per definitie financieel beter presteren. Wat je regelmatig ziet is dat zo’n gemeente net de drang voelt om veel uit te geven. In vaktaal noemt dit het 'flypaper effect': als er plots meer geld binnenkomt, wordt dat geld ook vaak snel weer uitgegeven. Dit kan de inwoners ten goede komen, maar dat staat niet vast."

Losse samenwerking

De gemeentekoepel VVSG is het in principe eens met George. "Het nut van een fusie moet je geval per geval bekijken. Er zijn gemeenten die het best af zijn met een fusie. En er zijn andere gemeenten die meer voordeel halen uit lossere samenwerkingen. Dit kan bijvoorbeeld gaan over samen dure specialisten, zoals een jurist, aanwerven", zegt woordvoerster Nathalie Debast. "Net omdat fusies niet zaligmakend zijn, willen we ze altijd vrijwillig houden."

Debast waarschuwt wel voor een al te rigide interpretatie van de gemeentelijke financiën. "Wanneer ben je als inwoner tevreden? Als je gemeente goede statistieken kan voorleggen of als ze een goede dienstverlening voorziet? Als je voor dat laatste kiest, kan het wel zijn dat de gemeente weinig 'overschot' heeft", zegt ze. George erkent dit.

Vuilnis ophalen

Koen Van den Heuvel, de CD&V-burgemeester van Puurs, blijft ervan overtuigd dat een fusie met Sint-Amands de beste keuze is voor zijn thuisgemeente. "Zoals zo vaak met wetenschappelijk onderzoek vergt het wat nuance. Het financiële speelt uiteraard een rol in onze fusie. Zeker voor Sint-Amands, dat het de laatste jaren moeilijk heeft. Maar tegelijk gaat onze fusie om zoveel meer. Als een gemeente zoals de mijne de uitdagingen van de toekomst wil aangaan – nieuwkomers integreren, een kwalitatief woonbeleid uitbouwen, het vrijetijdsbeleid uitbreiden – dan is dit een noodzakelijke stap. Moderne gemeenten doen veel meer dan vuilnis ophalen en bouwvergunningen toekennen."

Bevoegd Vlaams minister Liesbeth Homans (N-VA) wil het onderzoek eerst doornemen voordat ze uitgebreid reageert. "Sowieso is de financiën verbeteren niet de belangrijkste drijfveer achter gemeentefusies. Het gaat er vooral om een betere dienstverlening te geven met hetzelfde aantal personeel", laat ze wel kort weten via haar woordvoerder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234