Woensdag 13/11/2019

Burgerprotest

Econoom Glenn Rayp: ‘Wereldwijd komen mensen de straat op omdat hun toekomst wordt gestolen’

'Via het bezetten van de publieke ruimte en het verstoren van de openbare orde krijgt je beweging aandacht’, zegt professor Glenn Rayp. Beeld Photo News

Haast overal ter wereld trekken mensen de straat op om te protesteren tegen de machthebbers. Zijn de slogans verschillend, de rode draad is dat niet, analyseert professor internationale economie Glenn Rayp. ‘Het beleid faalt in zijn elementaire rol.’

Wie vandaag de wereldkaart overschouwt, ziet tal van protestmarsen opdoemen. In Irak, Hongkong, Libanon, Spanje, Chili, Haïti, Argentinië, Bolivia. Wereldwijd krijgen protestbewegingen massaal veel mensen op de been. Van boze boeren in Nederland, tot de identitaire Catalanen in Barcelona. In Hongkong worden vliegvelden bezet, terwijl in Soedan, Algerije, Rusland en het Verenigd Koninkrijk mensen deze maand de straten innemen. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de wereldwijde klimaatmarsen.

Of er sprake is van een beïnvloeding van elkaar versterkende mensenmassa's die zich laten horen, zeg maar een protestgolf die als een eruptie de wereld overspoelt, wil professor internationale economie Glenn Rayp (UGent) niet gezegd hebben. Toch ziet hij een grote katalysator: een falend beleid.

Professor internationale economie Glenn Rayp. Beeld ID / Jonas Lampens

Ziet u verbanden tussen alle demonstraties wereldwijd?

“Als je een grote gemene deler zoekt tussen al die verschillende protestbewegingen, dan wel dat de bevolking ontevreden is over de machthebbers. Zij slagen er niet in om aan de verwachtingen van het volk te voldoen. De motieven zijn dan wel uiteenlopend, het is opvallend dat de bewegingen zich richten op het beleid dat er maar niet in slaagt om zijn elementaire rol op te nemen. En dat is de organisatie van de samenleving. Van daaruit zie je dan de verschillen, bij de een gaat het over scholing of milieu, bij de ander over gezondheidszorg. Het zijn vaak de klassieke thema's die je terug ziet komen. Weerstand tegen corruptie of het cliëntelisme bij de politieke klasse, de noodzaak tot meer autonomie en de onvrede over de ongelijkheid. Ook opvallend is dat de machthebbers tegen wie het protest zich richt, redelijk onverschillig staan tegenover de bevolking.”

Dat klinkt heel erg antipolitiek?

“Dat klopt, en dat is ook de paradox in bepaalde van die bewegingen. Heel vaak kan het beleid ook niet altijd het antwoord bieden. Het gaat ook vaak om conflicten en frustraties die al veel langer spelen. In Hongkong pleiten ze voor autonomie, maar het is redelijk onwaarschijnlijk dat China met een antwoord komt. Het zal nooit tolereren dat er zoiets als een oppositie ontstaat. Zelfs nog maar in dialoog gaan zou als een overwinning van de protestbeweging gezien worden. Het conflict tussen de Catalanen en de Spaanse overheid speelt ook al heel lang. Maar dat identiteitsdebat zie ik toch iets meer losstaan van de andere golfbewegingen die zich wereldwijd manifesteren.”

Beeld REUTERS

De protesten vinden plaats in democratieën en relatief welvarende landen?

“Kijk naar Chili, dat land zou qua welvaart eigenlijk de toets met veel Europese landen kunnen doorstaan. Maar het heeft een ongelooflijke ongelijkheid waartegen men revolteert. In Argentinië krijgt men de economie ook maar niet op de rails, ook al is er een oppositie met een alternatief. Terwijl in pakweg Algerije een bijna dement beleid de bevolking vrijwel zonder schroom in het gezicht uitlacht.

“Je zou hier een beetje - zij het wat gewaagd - een parallel kunnen trekken met de klimaatbeweging. Daar speelt dezelfde vraag: welke antwoorden biedt het beleid op uitdagingen voor de 21ste eeuw? De politiek blijkt daar onmachtig te staan. Dat voedt de ontevredenheid.”

Zijn het dan vooral de jongeren die op straat komen?

“Dat zag je een beetje tijdens de Arabische Lente. En het klopt ook deels wel. Je ziet hoogopgeleide of in ieder geval geschoolde jongeren die bepaalde verwachtingen hebben over hun toekomst. Zij zien de vooruitgang wereldwijd en beseffen dat door de inertie van de politiek hun toekomst uit hun handen glipt. Ze worden bestolen van hun toekomstdromen door die politieke incompetentie. Zij zijn dan de aanjagers van het protest, maar de frustraties leven dieper, en zo ontstaat vaak een hele beweging.”

Het protest ontstaat soms uit kleine details. In Chili waren duurdere metrokaartjes de aanleiding, in Libanon een belasting op WhatsApp?

“Grote bewegingen ontstaan eigenlijk altijd met een kleine oorzaak. Herinner u de revolutie van Mei 68. Als je kijkt naar de aanleiding was dat feitelijk vrij banaal. Maar als de ontevredenheid diep zit, dan is een klein detail vaak de spreekwoordelijke druppel die de vonk is in een smeulend kruitvat. De protesten wereldwijd zijn verschillend, en dé vonk zie ik niet meteen, tenzij, zoals eerder gezegd, het onvermogen van de politiek om antwoorden te bieden op terechte verzuchtingen.”

Spelen sociale media hier een rol?

“Daar ben ik eerder gereserveerd over. Kijk, sociale media zijn zeer ambivalent. Ze zijn er mee voor verantwoordelijk dat een figuur als Donald Trump verkozen kon worden tot president van de Verenigde Staten van Amerika. Dichter bij huis stonden de sociale media centraal in het verkiezingsresultaat van het Vlaams Belang. Om maar te zeggen dat sociale media een heel dubieuze rol kunnen spelen. Tegelijk kunnen ze wel degelijk een rol spelen in protestbewegingen. Door sociale media kunnen mensen snel en makkelijk hun boodschap delen met een grote groep mensen.”

Beeld EPA

In Barcelona of Hongkong werden luchthavens bezet, in Nederland snelwegen geblokkeerd. Zijn die methodes doeltreffend?

“Elke protestbeweging probeert aandacht te krijgen voor haar zaak. Het is dan afhankelijk van de beweging zelf en haar schaalgrootte. Kijk bijvoorbeeld naar de Nederlandse boeren: dat is in wezen een relatief kleine groep die nooit honderdduizenden kan verzamelen om in Amsterdam of in Den Haag de boel lam te leggen. Maar als je 1 miljoen mensen op de been krijgt in Hongkong, dan heb je wel een protestbeweging die een ruimer belang heeft. Dat een demonstratie zich afspeelt op de openbare ruimte is inherent aan protest. Via het bezetten van de publieke ruimte en het verstoren van de openbare orde krijgt je beweging pas aandacht.”

Aandacht is één ding, is het ook zinvol? Krijgen de protestbewegingen uiteindelijk hun zin?

“Het probleem is vaak dat dergelijke protestbewegingen niet zo georganiseerd zijn. Dat heeft zowel sterke als zwakke punten. De sterkste is dat het een breed draagvlak heeft, waardoor je als beleid de organisatie niet zomaar in een hoek kan duwen. Het is erg oprecht en authentiek. De zwakte is met wie je moet spreken? Want op een gegeven ogenblik moet je wel tot een dialoog kunnen komen. Alleen, met wie? Daarom is het lamleggen van de openbare orde vaak een teken van onmacht. Als het niet tot een politieke dialoog komt, dan dooft dergelijk protest ook weer uit. Om misschien even later weer op te laaien, zoals de Arabische Lente bijvoorbeeld.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234