Zondag 25/08/2019

Politiek Vier vragen

Economen over begrotingstekort: ‘Taxshift is zware rugzak die volgende regering met zich meesleept’

Vicepremier Alexander De Croo (Open Vld) legt de schuld voor het begrotingsgat bij N-VA van Johan Van Overtveldt (rechts). Beeld Photo News

Het begrotingsgat van 7 miljard euro zorgt voor tandengeknars bij economen. De regering-Michel kreeg een bloeiende economie cadeau, maar kon die niet verzilveren. ‘De volgende regering sleept een zware rugzak mee.’

Hoe erg is dit?

Behoorlijk erg, zegt economieprofessor Koen Schoors (UGent). “De rente staat historisch laag, we lenen gratis. Dat scheelt miljarden euro’s per jaar. Als je nu nog een tekort hebt, heeft het echt te maken met een gebrek aan beleid.”

“Ik vind het best wel zorg­wek­kend”, zegt professor fiscaal recht Michel Maus. “Eerst werd het tekort op 3,4 miljard euro geschat, nu voorspelt het Monitoringcomité meer dan het dubbele. En dat ondanks een economische groei, een lage rente en een lage werkloosheid. In zulke gunstige omstandigheden zouden we normaal een overschot moeten boeken, zoals Nederland en Duitsland.”

Enige nuance is volgens Paul De Grauwe, professor aan de London School of Economics, wel op zijn plaats. We hebben nu een tekort van 1,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp). “Dat stelt nog altijd weinig voor in vergelijking met onze tekorten in de jaren 70 en 80, die pas echt dramatisch waren”, klinkt het. “Vandaag is het Britse tekort nog steeds dubbel zo hoog als het onze, het Amerikaanse zelfs driedubbel zo hoog. Het kan Donald Trump geen barst schelen.”

Wat is de oorzaak?

De inkomsten zijn te laag, de uitgaven te hoog. Zo vallen de belastinginkomsten ongeveer 2 miljard euro lager uit dan verwacht. Dat is te wijten aan de vertraging van de economische groei, die zich ook in andere landen laat voelen.

“Een andere oorzaak zijn de voorafbetalingen op de vennootschapsbelasting”, zegt begrotingsexpert Wim Moesen, professor emeritus aan de KU Leuven. “In 2017 en 2018 schoten die ontvangsten omhoog omdat de regering een sanctie oplegde als vennootschappen geen voorafbetaling deden. Het geld stroomde daardoor sneller binnen. Maar elke euro die ze al had gekregen, kon ze daarna niet nog eens ontvangen. Europa heeft ons daar vaak voor gewaarschuwd.”

De economen wijzen ook naar de taxshift van de regering-Michel, die eigenlijk een taxcut was. De lasten op arbeid werden verlaagd, maar dat werd onvoldoende gecompenseerd door een verhoging van andere belastingen. Maus: “De taxshift is een zware rugzak die de volgende regering met zich meesleept. Hij zal ons met een zwaar saneringsprobleem confronteren.”

Om nog maar te zwijgen over de kosten van de vergrijzing. Elk jaar neemt de prijs voor de pensioenen en de gezondheidszorg toe. Als dat niet gecompenseerd wordt, groeit het tekort automatisch. “Je ziet dat de regering-Michel die kosten moeilijk onder controle krijgt”, stelt Moesen.

Wie draagt hiervoor de verantwoordelijkheid?

In de Wetstraat is dit antwoord de inzet van een felle discussie. Zo legt vicepremier Alexander De Croo (Open Vld) de schuld bij N-VA, die de regering liet vallen en zo een doortastend begrotingsbeleid onmogelijk zou hebben gemaakt. Voormalig minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) meent dan weer dat er via het parlement nog allerlei besparingsmaatregelen hadden kunnen worden doorgedrukt.

“De waarheid is dat dit een collectieve verantwoordelijkheid is van de regering, inclusief N-VA”, zegt Maus, die naar de taxshift en de tegenvallende inkomsten uit fraudebestrijding verwijst. Ook volgens De Grauwe waren we sowieso met een groter tekort geëindigd, met of zonder regeringsval.

Al had de val van de regering volgens Moesen wel degelijk een nadelig effect. Sindsdien werken we immers met het systeem van de voorlopige twaalfden. Dat betekent dat er elke maand niet meer mag worden uitgegeven als een twaalfde van de begroting in 2018. In principe behoedt dat systeem ons voor grote uitschuivers. Maar Moesen merkt op dat de begrenzing in sommige gevallen kan worden overschreden. “Er zit dus een dynamiek in de uitgaven die je niet onder controle hebt.”

Hoe kunnen we dit oplossen?

Op dit moment geeft de Europese Commissie ons nog wat respijt, maar haar geduld is niet oneindig. “Op 15 oktober moeten we al onze nieuwe begroting voor 2020 voorleggen aan Europa. Als we die deadline niet halen, staan we met ezelsoren in de hoek”, zegt Moesen. Zijn voorstel? Ga voor een “plan-B” in de vorm van een tijdelijk bewind. “Een tijdelijke regering met een absoluut minimum aan ministers en slechts één opdracht: de begroting op orde stellen.”

De volgende regering heeft volgens de economen drie opties om orde op zaken te stellen: snoeien in de uitgaven, de inkomsten verhogen, of beide. Elke optie ligt politiek gevoelig. De Grauwe: “We kunnen bijvoorbeeld in de sociale zekerheid snijden, maar is dat een goede zaak? Als de economie slechter gaat en je mensen nog extra pijn doet, krijg je veel boosheid. Dat heeft in het Verenigd Koninkrijk de brexit mee in de hand gewerkt.” Ook een afschaffing van sommige verlaagde btw-tarieven, zoals Schoors opwerpt, is niet evident.

Maus heeft alvast een suggestie voor onze politici. “Pak belastingontwijking harder aan. Zo krijg je de sanering ook beter verkocht aan de bevolking.” Want zo’n sanering zullen we hoe dan ook moeten ondergaan, zegt hij. “En die zal pijn doen. Want de tekorten zijn groot, terwijl de economie wereldwijd aan het vertragen is.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden