Zondag 07/08/2022

NieuwsEconomie

ECB vergroent haar beleid in de hoop dat de grootste vervuilers volgen

Een klimaatactivist draagt bij een demonstratie in Frankfurt een masker van ECB-topvrouw Christine Lagarde.  Beeld AFP
Een klimaatactivist draagt bij een demonstratie in Frankfurt een masker van ECB-topvrouw Christine Lagarde.Beeld AFP

Door jaarlijks 30 miljard euro te pompen in schuldpapier van bedrijven die duurzamer zijn dan hun sectorgenoten probeert Frankfurt het voor de achterblijvers financieel aantrekkelijker te maken om ook groener te worden.

Daan Ballegeer

De Europese Centrale Bank stelt al lang dat de strijd tegen de klimaatverandering cruciaal is voor de financiële stabiliteit. Nu maakt de ECB haar rol in dat gevecht ook concreet. De centrale bank gaat geleidelijk de 344 miljard euro aan bedrijfsobligaties op haar balans vergroenen. De ongeveer 30 miljard euro per jaar die vrijkomt door het op vervaldag komen van dat schuldpapier, zal worden geherinvesteerd in obligaties van meer duurzame bedrijven.

De reden dat er het afgelopen decennium zoveel bedrijfsleningen bij de ECB zijn beland, past in de grootste strijd van de centrale bank: het nastreven van een inflatie van 2 procent. Met verschillende opkoopprogramma’s probeerde Frankfurt de langetermijnrente in die periode omlaag te halen, en zo de economie te stimuleren. Het idee was dat als daardoor de prijzen stijgen, de destijds chronisch lage inflatie zou verdwijnen. Maar echt lukken deed dat nooit. Pas sinds het herstel van de coronapandemie ligt de inflatie in de eurozone boven de doelstelling, door de oorlog in Oekraïne ondertussen is die nu zelfs vier keer zo hoog.

Heroriënteren van beleggingen

De ECB start in oktober met het heroriënteren van haar beleggingen. Daardoor zal meer geld stromen naar bedrijven met een lagere uitstoot van broeikasgassen, meer ambitieuze doelstellingen voor CO2-reductie, en meer openheid over hun klimaatgerelateerde risico’s. Dat laatste is beleid dat de banken al kennen. Als toezichthouder op het financieel systeem zet de ECB banken er al langer toe aan om meer openheid te verschaffen over de klimaatrisico’s die ze lopen met hun kredieten. Denk aan lening aan bedrijven die straks opgescheept kunnen zitten met stranded assets. Dat zijn activa die ze niet langer kunnen verzilveren, zoals olievoorraden en gasbellen die niet meer rendabel uit de grond te halen zijn.

Vrijdag komt de ECB met de resultaten van een ‘klimaatstresstest’ die ze heeft uitgevoerd onder commerciële banken. Volgens persbureau Bloomberg zal daaruit blijken dat zij nog altijd slecht in staat zijn om in te schatten hoe sterk de opwarming van de aarde hun balansen zal treffen. Concrete namen zal de ECB wel niet bekend maken, zei de Europese toezichthouder Andrea Enria vorige week.

Volgens het klimaatpanel van de Verenigde Naties IPCC is onze planeet op weg naar een opwarming die dubbel zo hoog is als wat volgens het klimaatakkoord van Parijs het maximaal aanvaardbare is. De ECB kreeg in het verleden kritiek van milieuactivisten omdat ze obligaties heeft gekocht van onder meer Shell, Eni en TotalEnergies, en het dus goedkoper heeft gemaakt voor deze fossielebrandstofbedrijven om hun activiteiten te ontplooien. Toch sluit de ECB - op de banksector na - geen enkel bedrijf categoriek uit. De hoop is dat de grootste vervuilers zo een prikkel hebben om te verduurzamen. ‘De minst groene bedrijven zullen het gros van de transitie moeten doen’, verklaarde ECB-directeur Isabel Schnabel.

Weg van geleidelijkheid

Het is een weg van geleidelijkheid, benadrukte Schnabel. ‘We willen al die bedrijven een stimulans geven om groener te worden en er daarom voor zorgen dat ze na verloop van tijd deel blijven uitmaken van onze beleggingen.’ Bij het maken van beslissingen zal de ECB kijken naar wat een bedrijf in het verleden al heeft gepresteerd, welke CO2-reductie is gepland, en welke publieke data beschikbaar zijn. De centrale bank zal niet communiceren welke beleggingen ze heeft gedaan.

Door milieubewuste keuzes te maken bij het opkoopbeleid moet de rente die duurzame bedrijven moeten betalen om hun obligaties te slijten dus zakken, terwijl die van de meeste vervuilende gelijk blijven of zelfs stijgen. Schnabel wou geen raming geven van hoe groot dat verschil zou zijn. Wel was ze duidelijk over de hiërarchie in de beleidsprioriteiten van de ECB. ‘Overwegingen rond de klimaatverandering mogen onze monetaire beleidsbehoeften niet in de weg staan.’ Anders gezegd: prijsstabiliteit gaat nog altijd boven duurzaamheid.

Dat moet de kritiek pareren die de ECB steevast krijgt als ze vergroening koppelt aan monetair beleid, namelijk dat ze aan politiek gaat doen. Die komt niet alleen van buiten de bank, maar in 2019 ook van binnen. Schnabels landgenoot en toenmalig Bundesbankbaas Jens Weidmann waarschuwde er toen voor dat centrale banken riskeerden om steeds meer verstrikt te raken in de politiek naarmate ze hun mandaat ruimer gingen interpreteren. ‘Ze zullen dan overladen worden met allerlei nieuwe doelen en wensen die ze moeten inwilligen. Hun onafhankelijkheid komt dat in het gedrang.’

ECB probeert gratis winsten te trimmen

Als de centrale bank in juli voor het eerst in elf jaar de rente verhoogt, dan zullen banken daar een mooie winst door krijgen, een die bovendien alleen maar oploopt naarmate de beleidsrente verder toeneemt. Daar willen de ECB-bestuurders volgen de Britse zakenkrant Financial Times snel iets aan doen, misschien zelfs al op hun ‘niet-monetaire’ bijeenkomst woensdag.

De zaak draait rond de spotgoedkope langetermijnkredieten (TLTRO's) die Frankfurt nog tot vorige maand verstrekte. De bedoeling was dat de banken die leningen zouden doorzetten naar de reële economie, een maatregel die ooit was ingegeven om op die manier de lang te lage inflatie te verhelpen.

Voor die moeite ontvangen banken een mooie beloning. Op de ruim 1300 miljard euro die zij gezamenlijk ontleenden in juni 2020 bijvoorbeeld, krégen ze 1 procent rente, in plaats van dat ze er voor moesten betalen.

In totaal staan er bijna 2.200 miljard euro aan TLTRO’s uit. Een deel daarvan kan lucratief gestald worden bij de ECB. Daarvoor betalen banken weliswaar 0,5 procent rente, maar ze maken dan dus toch nog winst. En die winst zal als er niets gebeurt straks enkel toenemen, want de beleidsrente gaat in juli van -0,5 procent naar -0,25 of zelfs minder. Als die rente positief wordt, verdienen banken dus zelfs twee keer. Volgens beurshuis Morgan Stanley kunnen die extra winsten altezamen in de tientallen miljarden lopen. Tenzij de ECB dus een manier vindt om roet in het eten te gooien.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234