Zaterdag 21/09/2019

Azië

Duterte houdt China graag te vriend, maar moet zijn tanden laten zien in conflict Zuid-Chinese Zee

Satellietfoto's van Woody Islands, het grootste eiland van een eilandengroep die door China, Taiwan én Vietnam wordt geclaimd. Beeld Reuters

De Filipijnse president Rodrigo Duterte gaat woensdag op bezoek bij zijn Chinese collega Xi Jinping. Op de agenda staat onder meer China’s agressie in de Zuid-Chinese Zee. Duterte heeft die lang getolereerd, maar staat in eigen land onder druk om zijn tanden te laten zien. 

Duterte heeft sinds zijn aantreden al heeft wat mensen beledigd – priesters, homo’s, Amerikanen – maar de Chinezen horen daar niet bij. Die wil hij ten koste van alles te vriend houden. Toch gaat daar woensdag wellicht verandering in komen, als Duterte, op de eerste dag van een driedaags bezoek aan China, de agressie van Peking in de Zuid-Chinese Zee ter sprake moet brengen.

China maakt aanspraak op grofweg 90 procent van de Zuid-Chinese Zee – een claim die wordt betwist door de vijf andere landen die aan dezelfde zee grenzen, waaronder de Filipijnen. Zij zien met lede ogen aan hoe Peking riffen heeft opgespoten tot complete stukken land, vol met vuurtorens, landingsbanen en militaire radarsystemen.

Drie jaar geleden maakte een uitspraak van het Permanent Hof van Arbitrage in Den Haag gehakt van de claims van China, maar Peking weigert het vonnis – ‘een vod papier’ – te accepteren. Het conflict leidt om de haverklap tot verbale clashes en bijna-aanvaringen. Ook China en de Filipijnen hadden tot het aantreden van Duterte in 2016 jaren van botsingen achter de rug.

Pikant

De flamboyante Duterte besloot juist de confrontatie met zijn collega Xi Jinping te mijden. Het was zinloos, meende hij, omdat de Chinezen toch van geen wijken wisten en een confrontatie met het machtige Peking gelijkstond aan ‘zelfmoord’. Liever richtte hij zich op de miljardeninvesteringen die Xi hem voorhield. Bij zijn vier (!) vorige bezoeken aan China ging het dan ook vooral over zakencontracten, financiering van grote projecten, ontwikkelingshulp en wapenhandel. 

Ook sloot Duterte een mondelinge deal met Xi om Chinese vissers toegang te geven tot Filipijnse wateren. Volgens Duterte kan China hier aansprak op maken op basis van ‘traditionele visrechten’. Experts betwisten deze lezing. Het Arbitragehof oordeelde juist dat historische rechten ‘niet compatibel zijn met de exclusieve economische zones’ die het Zeerechtverdrag aan landen toekent.

De beslissing van Duterte om de uitspraak zo nadrukkelijk naast zich neer te leggen, is om meerdere redenen pikant. Zo was het uitgerekend zijn voorganger Benigno Aquino III die in 2013 de zaak tegen China had aangespannen. Bovendien hadden de vijf kleinere en minder machtige landen rond de Zuid-Chinese Zee – naast de Filipijnen ook Vietnam, Maleisië, Brunei en Taiwan – met het vonnis in de hand één front kunnen vormen tegen de machtige buurman. Met zijn opstelling ondermijnde Duterte dus ook dat verdedigingsblok.

‘Pestgedrag’

Toch lijkt er iets te veranderen. Na enkele incidenten voor de kust van de Filipijnen wordt Duterte in eigen land steeds meer onder druk gezet om zijn tanden te laten zien. Dit voorjaar werd in de buurt van een door de Filipijnen bezet eiland ‘een zwerm’ Chinese boten waargenomen. En vorige maand doken Chinese gevechtsschepen en surveillanceboten onaangekondigd op vlak voor de Filipijnse kust.

Minister van Defensie Delfin Lorenzana noemde dit ‘alarmerend’ en beschuldigde Peking van ‘pestgedrag’. “China moet de angst bij zijn buren wegnemen en andere landen informeren wat de schepen daar aan het doen zijn. Als het doel is om de oceaan en het leven in zee te bestuderen, dan is het geen bedreiging. Maar als ze op verkenning zijn en onze posities in kaart brengen, dan is het dat wel.”

Soldaten van het Chinese leger patrouilleren op Woody Islands. Beeld Reuters

China bemoeit zich op deze manier ook met de andere landen die territorium claimen in de Zuid-Chinese Zee. Afgelopen maandag nog verweten de Amerikanen China ook ‘pestgedrag’, omdat een schip begeleid door marineschepen al enige tijd bodemonderzoek verricht in de olie- en gasrijke Exclusieve Economische Zone (EEZ) van Vietnam, een bondgenoot van de VS. In de afgelopen weken leidde dit tot een gevaarlijke confrontatie tussen marineschepen en de kustwacht van beide landen. Volgens China zijn de VS de kwestie ‘kwaadaardig aan het hypen’.

Andere boeg 

Duterte, die nog altijd mateloos populair is, weet dat de meeste Filipijnen willen dat hij geen duimbreed toegeeft in de ruzie over het zeeterritorium. Dus gooide hij het vorige week ineens over een andere boeg. Buitenlandse schepen die zonder toestemming door Filipijnse wateren varen moeten rekening houden met een ‘onvriendelijke’ behandeling, aldus de woordvoerder van Duterte. Ook beloofde de president voor het eerst de uitspraak van het Arbitragehof te bespreken tijdens het komende bezoek aan China. “Ik heb altijd gezegd dat ik het vonnis nog eens ter sprake zou brengen”, zei Duterte via zijn woordvoerder. “Dit is het moment.”

De draai van Duterte betekent zeker niet dat zijn toenaderingsbeleid ten einde is. Zo onderhandelt Manilla met Peking over de verdeling van de winsten van oliewinning in een gebied ten noorden van de Spratly-eilanden. Het gebied valt in de Exclusieve Economische Zone van de Filipijnen maar wordt ook door China geclaimd. In juni vond hier een incident plaats dat de machtsverhoudingen goed weergeeft. Een houten boot met 22 Filipijnse vissers werd geramd door een Chinees schip van staal. Het Filipijnse schip zonk. De Chinezen voeren door, de vissers konden ternauwernood worden gered door een Vietnamees schip.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234