Dinsdag 22/10/2019
Europees president Donald Tusk is naar eigen zeggen gematigd optimistisch dat de Europese leiders vanavond een akkoord bereiken.

Europese Unie

Drie scenario’s voor Europese topbenoemingen: als het eerste stukje gelegd is, kan het snel gaan

Europees president Donald Tusk is naar eigen zeggen gematigd optimistisch dat de Europese leiders vanavond een akkoord bereiken. Beeld REUTERS

Als het aan Angela Merkel ligt, slaan de Europese regeringsleiders vandaag in Brussel spijkers met koppen over de benoeming op vijf EU-topposities. De bondskanselier wil dat alles voor 2 juli rond is. Drie scenario’s voor de Europese top.

De fase van het aftasten tussen de Europese regeringsleiders over de Europese topbanen is voorbij, deze avond begint het afpellen: de opmaat naar de pijnlijke politieke keuzes over kandidaten die afvallen. Bondskanselier Angela Merkel heeft, tegen haar behoedzame natuur in, een deadline gezet: vóór 2 juli moet er een akkoord liggen over de verdeling en invulling van de vijf EU-topposities die de komende weken vrijkomen.

Brusselse diplomaten erkennen dat Merkels deadline ‘de zaak onder druk zet’. Een akkoord over de vijf begeerde banen – nieuwe EU-president, nieuwe voorzitters Europese Commissie en ECB, nieuwe EU-buitenlandchef en voorzitter van het Europees Parlement – was woensdagavond nog ver weg. In zijn uitnodigingsbrief aan de regeringsleiders schrijft EU-president Donald Tusk dat hij tot de EU-top deze middag begint, doorgaat met consulteren. Hij is “gematigd optimistisch” dat de leiders vannacht een akkoord bereiken.

De inzet is hoog: belangrijker dan het werkprogramma van de nieuwe Commissie is de man of vrouw die haar voorzit. Voor de ECB geldt hetzelfde. Zoals een hooggeplaatste diplomaat onlangs opmerkte: “Als Bundesbank-voorzitter Weidmann afgelopen vijf jaar de ECB had geleid, was er nu geen euro meer geweest.” 

En dan is er het noodzakelijke evenwicht bij de verdeling van de posten tussen grote en kleine lidstaten, tussen noord-zuid, oost-west, man en vrouw en de politieke kleur.

Drie scenario’s voor de top vanavond.

1. Totaalakkoord

De regeringsleiders overtreffen zichzelf met een snelle en efficiënte ‘formatie’. Het diplomatieke offensief afgelopen drie weken van bezoekjes, diners, mails, sms’en en heel veel telefoontjes tussen de hoofdrolspelers werpt zijn vruchten af. Zoals een nauw betrokkene opmerkte: het is maar goed dat we de roamingkosten hebben afgeschaft.

Onder leiding van Tusk wordt eerst overeenstemming bereikt over de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. De doorbraak daarvoor moet van Merkel en de Franse president Emmanuel Macron komen, die elkaar voor aanvang van de EU-top ontmoeten. En van het ontbijt van de zes onderhandelaars namens de Europese politieke partijen, onder wie de liberale Belgische premier Charles Michel en zijn socialistische collega Pedro Sánchez uit Spanje.

Is dat eerste stukje van de puzzel gelegd, dan vlijen de andere stukjes (nieuwe EU-president, voorzitter ECB, EU-buitenlandchef) zich als vanzelf ernaast. Mogelijk hebben de leiders vrijdag nodig voor wat laatste masseerwerk, maar dan overheersen blijdschap en opluchting, afgewisseld met tranen, want niet iedereen heeft gekregen wat hij wilde. 

Het Europees Parlement – dat voortdurend is geraadpleegd – kan nu op 2 juli zijn nieuwe voorzitter kiezen (laatste puzzelstukje) en het totaalakkoord goedkeuren.

Het probleem met dit scenario is dat vrijwel niemand in Brussel erin gelooft. Alle betrokkenen zeggen dat minimaal één bloedige crisisnacht nodig is – mogelijk deze avond – alvorens landen hun voorkeurskandidaat laten vallen om de weg naar een compromis open te breken.

2. Beperkt uitstel

Waarschijnlijker, volgens de EU-fluisteraars, is dat vanavond geen besluit valt. Merkel houdt vast aan de christendemocratische Spitzenkandidat Manfred Weber om de Commissie te leiden, Sánchez aan Frans Timmermans, en Macron en Michel als boegbeelden van de liberalen blijven twijfelen. 

Macrons positie is er niet sterker op geworden nadat de door hem geparachuteerde Nathalie Loiseau om de nieuwe liberale fractie in het Europees Parlement te leiden zichzelf vakkundig onderuit schoffelde. Tijdens haar eerste optreden in Brussel zette ze de huidige liberale leider Guy Verhofstadt neer als een vat vol frustratie en Weber als een zielloze zombie. Sindsdien is het stil rond Loiseau.

De grote vrees bij diplomaten is een ‘bloederig’ debat waarbij de leiders elkaars kandidaten afschieten. Macron die Weber afwijst, Merkel die vervolgens Timmermans afserveert en dan, omdat niemand zijn eerste keus krijgt, zal ook Margrethe Vestager (liberale concurrentiecommissaris) het veld ruimen. “Dit vergt zorgvuldig management, zonder onnodige slachtoffers”, zegt een EU-ambtenaar.

De kans bestaat dat de leiders het Europees Parlement vragen een kandidaat-Commissievoorzitter te noemen die kan rekenen op een meerderheid daar. Het parlement dient de voorzitter (en de rest van de Commissie) immers goed te keuren. Weber is de laatste weken zeer actief om stemmen te verzamelen in het parlement.

Niet onbelangrijk in dit scenario is de G20-vergadering in Osaka (Japan) op 28 en 29 juni. Merkel, Macron, Tusk, Sánchez en de Italiaanse premier Giuseppe Conte zijn daar aanwezig, een uitgelezen moment om in de schaduw van de G20-discussies – en zonder het Brusselse perscorps – een akkoord over de poppetjes voor te koken. 

Een extra EU-top kan op 30 juni of 1 juli, de dag voor het nieuwe Europees Parlement voor het eerst bijeenkomt. Een Duitse regeringsbron zei woensdagmiddag “100 procent zeker” te zijn dat een akkoord begin juli een feit is.

3. Totale impasse

Niemand beweegt deze avond en is van plan dat op afzienbare termijn wel te doen. Het parlement kiest op 2 juli zijn voorzitter, waarmee het eerste (en minst belangrijke) stukje er ligt. 

De zomer wordt gebruikt voor verder overleg, nieuwe (en eerder kansloos geachte) kandidaten krijgen aandacht. In september of oktober schuiven de leiders aan tafel om indachtig de Brusselse wet ‘komt tijd, komt daad, zij het wat laat’ toch het vereiste compromis te bereiken. Volgens sommigen leidt dat tot een ‘crisiszomer’, maar in 2014 duurde het ook drie maanden en drie toppen voor de banen verdeeld waren.

Lastig is dat een akkoord na de zomer ertoe leidt dat de huidige Juncker-Commissie na het eind van haar mandaat (31 oktober) nog even moet aanblijven. Het samenstellen door de nieuwe Commissievoorzitter van zijn team – inclusief hoorzittingen in het parlement – neemt al snel een of twee maanden in beslag. 

Maar ook een ‘demissionaire’ Commissie is niet nieuw. De tweede Commissie-Barroso liet langer op zich wachten omdat het parlement moeite had met sommige kandidaat-commissarissen. En de EU bestaat nog steeds.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234