Vrijdag 13/12/2019
Leo Marynissen (l., journalist), Manu Ruys (m., journalist) en Rik Van Cauwelaert (r., hoofdredacteur 'Knack').

Interview

Drie commentatoren en een begrafenis

Leo Marynissen (l., journalist), Manu Ruys (m., journalist) en Rik Van Cauwelaert (r., hoofdredacteur 'Knack'). Beeld Tim Dirven

Dit interview verscheen in De Morgen op 21 september 2002. We publiceren het nu opnieuw ter gelegenheid van 40 jaar De Morgen.

Brasserie Latem ligt aan de Kortrijksesteenweg, even buiten Gent, en de buurt heeft in die streken een zekere reputatie. Dames van lichte zeden, kleine topjes en zware make-up paraderen voor de ramen aan de overzijde, suggestief verlicht door paars neon. Paars is de kleur van de verlokking. Een paarse omgeving is niet direct de biotoop van heren als Manu Ruys, Leo Marynissen en Rik Van Cauwelaert, die monkelend toekijken maar gedecideerd afstand houden van dat paarse gedoe: de Kortrijksesteenweg als spiegel van de Wetstraat.

Manu Ruys was meer dan dertig jaar lang de gezaghebbende commentator van De Standaard en gold - geldt - als een journalist met uitmuntende contacten bij de top van de christen-democratie. Rik Van Cauwelaert is hoofdredacteur van Knack en toont zich in zijn wekelijks ‘Van de redactie’ een onverschrokken criticus van de regering-Verhofstadt. Van Cauwelaert is tevens een telg uit de roemruchtige dynastie met dezelfde familienaam. Zijn grootoom Frans Van Cauwelaert was de befaamde christen-democratische staatsman, zijn vader Emiel en oom Karel leidden jarenlang de krant Het Volk. Leo Marynissen was gedurende meer dan twintig jaar Wetstraat-journalist en auteur van de hoofdartikels bij Het Volk. Hij werkte er in de laatste periode dat die krant eigendom was van de christelijke arbeidersbeweging. Als ACV-voorzitter Willy Peirens iets wilde zeggen, kroop Leo Marynissen wel eens in zijn pen. Het zijn drie journalisten met gezag. Mannen die, ook zonder partijkaart op zak, de christen-democratie niet nodeloos zullen kwetsen, indien hen gevraagd wordt om hun licht te laten schijnen over CD&V.

En wie vraagt zich vandaag niet af waar CD&V staat? Een paar jaar terug bracht de Britse queen het oude begrip ‘annus horribilis’ weer tot leven. De jongste dagen ondergingen de troepen van Stefaan De Clerk hun ‘semanus horribilis’. Alle kommer en kwel die al moeilijk te torsen is over een heel jaar viel nu in amper één week tijd in hun nek. Maandag bracht de krant Le Soir de beruchte peiling waarin CD&V voor het eerst in haar geschiedenis onder de drempel van de 20 procent zakt. Dinsdag verschenen de eerste commentaren over ‘het geknakte riet’. Woensdag gaven ACW-voorzitter Jan Renders en zijn algemeen secretaris Ann Demeulemeester in een interview in Knack een zware onvoldoende aan CD&V voor haar sociaal-economisch congres, dat vandaag plaatsvindt. Vrijdag loste CD&V-kamerlid Pieter De Crem een schot voor de boeg van voorzitter Stefaan De Clerck. En dat alles nadat vorige week priester Staf Nimmegeers naar de SP.A overgestapt is, omdat hij daar de beste politieke vertaling vindt van zijn christelijke principes. Na tweeënhalf jaar oppositie is CD&V mogelijk nog meer groggy dan na die rampzalige verkiezingsavond in 1999.

Rik Van Cauwelaert: “En zeggen dat de keuze van de CVP - nu CD&V - voor de oppositie eigenlijk op één groot misverstand berust. U weet dat amper één week voor de verkiezing Louis Michel en Guy Verhofstadt nog het premierschap van een rooms-blauwe coalitie hebben aangeboden aan Jean-Luc Dehaene. Dat was het scenario, tot die verkiezingsavond. Toen schoot een aantal CVP'ers in paniek en heeft men snel beslissingen genomen in plaats van het hoofd koel te houden. Men geloofde Fons Verplaetse niet toen die fenomenale economische groeicijfers voor het eerste jaar na de verkiezingen aankondigde, wat het regeren zoveel gemakkelijker maakt: ‘Verplaetse is nu helemaal aan het doorslaan’. Zo heeft de CVP zich snel teruggetrokken in de oppositie, en daar had ze al vlug spijt van. Nu wil ze terug, en dat is nefast. De drang om opnieuw in het pluche te zitten teistert de partij tot vandaag. Daarom voert ze oppositie met de handrem op. Het was bijna gênant, hoe CD&V zich gedroeg toen Johan Sauwens ontslag moest nemen. Ze zaten toen zo ostentatief te wachten tot men hen kwam terugvragen, nog steeds doordrongen van het geloof dat het zonder hen eigenlijk niet kan. Terwijl ze zich toch stilaan mogen realiseren dat ze zich moeten organiseren voor een oppositie van zeker twee legislaturen.”

U vindt dat iemand als Pieter De Crem oppositie voert met de handrem op?

Van Cauwelaert: “Zeker weten. Maar niet alleen hij. De Crem en co. krijgen het consigne: ‘Jongens, rustig hé’. Met de NMBS-zaak heeft men duidelijk niet tot het einde durven doorgaan. Het christen-democratische netwerk was tegen. Karel Vinck mocht immers voorzitter worden van de NMBS. U weet wel, Karel Vinck, de bedrijfsleider die destijds Union Minière heeft mogen saneren met de staatssteun waarvoor de CVP heeft gezorgd. De winstcijfers van Union Minière, nu Umicore, zijn omhooggetrokken door de CVP, laat dat duidelijk zijn. En nu mocht die vertrouwensman van het huis nog eens de NMBS leiden. Dus kregen de CVP-parlementsleden te horen: ‘Jongens, aan dit dossier gaan wij onze vingers niet verbranden’.”

Dat de CVP in de oppositie belandde, is toch ook de persoonlijke verantwoordelijkheid van Jean-Luc Dehaene. Eén dag na de verkiezingen treedt de politieke chef terug.

Manu Ruys: “Maandagochtend na de verkiezingen zitten om tien uur op de partijzetel Herman Van Rompuy en Luc Van den Brande te wachten op Dehaene om te praten over de te volgen strategie. Van den Brande wil het initiatief behouden voor de vorming van een Vlaamse regering: in het Vlaams Parlement is de CVP immers nog de sterkste partij. Jean-Luc Dehaene komt binnen en zegt: ‘Jongens, het is beslist, we gaan in de oppositie’. Men vermoedt dat Dehaene die beslissing nam omdat hij toen dacht dat hij zelf een zware nederlaag had gelegen. Hij zag het niet meer zitten. Pas twee dagen later waren alle voorkeurstemmen geteld en wist Dehaene dat hij een enorm persoonlijk succes had geboekt. Maar toen was het al te laat en had de CVP het initiatief uit handen gegeven.”

Dehaene heeft zijn partij dus in de steek gelaten?

Ruys: “Ik heb Jean-Luc Dehaene onlangs gezien op het afscheidsdiner van Lode Campo als voorzitter van De Warande. Ik heb hem gezegd: ‘Jean-Luc, gij pleegt vaandelvlucht.’ ‘Dat klopt’, antwoordde hij. ‘Maar ik kan niet anders. Ik heb altijd gewerkt met organisaties, met vakbonden, met werkgevers. Ik werk niet met individuen, met mensen die nummertjes opvoeren op televisie en daardoor populair worden. Ik speel dat spel niet mee.’ Bovendien, zoveel werd me ook wel duidelijk: Jean-Luc Dehaene gelooft niet echt meer in CD&V.”

Sindsdien gaat het van kwaad naar erger. Hadden jullie de peiling van Le Soir verwacht?

Van Cauwelaert: “Neen. Niemand had dit verwacht, toch zeker niet de grens van 20 procent.”

Ruys: “Ik zou me niet blindstaren op het concrete cijfer. Misschien zit CD&V maandag in de peiling van La Libre Belgique opnieuw boven die grens. Maar het cijfer past wel in een ruimere trend. De CVP is nog geen zestig jaar oud maar is wel al meer dan twintig jaar aan het afkalven. Die evolutie begon in 1981 en is nooit gestopt. Wat nu gebeurt, verbaast me dan ook niet.

“Een eerste verklaring daarvoor is de erosie van het gedachtegoed. Kijk maar naar andere partijen. Het liberalisme van Omer Van Audenhove was heel anders dan dat van Guy Verhofstadt, en zelfs Verhofstadt als premier is niet meer de man van de Burgermanifesten en het harde liberalisme van Friedman of Hayek. Ook dat marxistische socialisme van vroeger bestaat niet meer. De huidige SP.A-voorzitter is een product van een Antwerpse jezuïetenuniversiteit. Patrick Janssens is gevormd door Herman Deleeck. De SP.A belijdt een totaal ander socialisme dan in de jaren vijftig, eentje dat zelfs aantrekkelijk is voor onze franciscaan Staf Nimmegeers.

“Voor de christen-democratie is het zoveel moeilijker om de eigen aard te veranderen. De CVP is geboren in een katholieke biotoop. Geen christelijke, maar een katholieke. In de jaren zestig hadden mannen als monseigneur Broeckx en monseigneur Philips voor de CVP zitting in de Senaat. Dat waren geen onafhankelijke priesters, maar feitelijke vertegenwoordigers van het kerkelijke instituut. De CVP werd geboren uit het ideeëngoed van Emmanuel Mounier en Jacques Maritain, de denkers van de jaren veertig, de katholieke filosofen van het personalisme. August De Schryver behoorde tot de generatie die zich daardoor liet inspireren, Robert Houben ook, en Leo Tindemans was de laatste der Mohikanen.

“Die christelijke inspiratie is afgekalfd. Tegelijk begon in Vlaanderen de secularisatie en de geloofsafval. Priesters kwamen naar buiten met hun problemen, zoals het celibaat. Vlaanderen is niet katholiek meer, dus de christen-democratie verkeert in een existentiële crisis. Het is niet meer de oude katholieke partij. Ik weet wel, ook vroeger zeiden ze dat de CVP niet confessioneel was, maar in de praktijk was het wel een katholieke partij. Nu zoekt de christen-democratie haar weg maar ze weet niet goed in welke richting ze moet gaan. CD&V slaagt er tot vandaag niet in een christen-democratisch profiel te tonen. Dat is de reden waarom die partij zo afkalft. De mensen vragen: ‘Wat is die CD&V?’ In Knack zegt Jan Renders: ‘De socialisten hebben een concept, de liberalen hebben een concept, maar er is geen christen-democratenconcept.” Dat is toch vernietigend voor die partij, als een voorzitter van het ACW, een van de fundamentele figuren, tot de CD&V-top zegt: ‘Jullie staan nergens’.”

Is de ontkerkelijking niet de sleutel? Vijftig jaar geleden was Vlaanderen katholiek en landelijk. Nu is Vlaanderen stedelijk en ontkerkelijkt, en daar kan CD&V weinig aan doen.

Leo Marynissen: “Vijftig jaar geleden was de CVP een centrumpartij. Het plaatje was duidelijk: links de socialisten, rechts de liberalen, in het midden de CVP, als de enige partij die altijd geschikt was om het land te regeren. In de laatste tien jaar is iedereen naar het centrum geschoven. Vandaag is de VLD de echte centrumpartij. Sorry, maar dat is zo. Ik hoor VLD-minister Dirk Van Mechelen bij de Vlaamse begroting spreken over extra geld voor de gehandicapten. Dat is dus een liberaal die sociale klemtonen legt. Ze zeggen wel dat de liberalen geen oog hebben voor het solidaire, maar daar wordt duidelijk aan gewerkt. De harde liberalen vormen vandaag slechts een fractie binnen de VLD. De hele partij kun je niet meer vereenzelvigen met 'de mannen tegen de vakbond'. Verhofstadt heeft ingezien dat de centrumfunctie zeer belangrijk is. Daarom ook trekt de VLD mensen aan uit verschillende kringen. Daartegenover staat CD&V, een partij zonder programma en zonder leiding. Wie is vandaag de sterke man van CD&V? Ik weet het niet. Wie is de grote politicus die de verschillende individualisten in toom houdt?”

Vroeger was de CVP de politieke emanatie van een machtige zuil. Die zuil is misschien steviger dan ooit. Tachtig procent van Vlaanderen gaat naar het katholiek onderwijs, het ACV is de grootste vakbond, 80 procent laat zich verplegen in Caritas-instellingen. Maar die politieke link is weg.

Ruys: “Dat komt omdat een centrumpartij haar eigen schizofrenie de baas moet kunnen. Ik verklaar me nader. Gaston Eyskens was een grand bourgeois, maar hij was ook een ACW-figuur. ACV-voorzitter Gust Cool was een volbloed CVP’er. Er bestond een agendacommissie, waar de top van de CVP en de top van de standen elkaar regelmatig zagen. In dat CVP-orgaan was Gust Cool de sterke figuur, dus de man van de vakbond. Vergis jullie niet: er waren toen ook spanningen tussen de werkgevers en de vakbonden, tussen links en rechts. Maar die werden binnen de CVP altijd toegedekt door de regeringspolitiek. De CVP had geen problemen met haar ideologie omdat de CVP niet moest praten over ideologie. De CVP moest regeren. Nu zien we voor de eerste keer een partij die niet meer regeert, en die staat in haar nakie. In de oppositie moet zij voor het eerst zeggen wat ze is, wat haar ideologie is, haar identiteit. En ze slaagt daar niet in.”

U spreekt over het nut van de vroegere agendacommissie. Ze kunnen dat vandaag ook wel gebruiken, als je ziet dat de ACW-top Knack gebruikt voor kritiek op CD&V. Gust Cool en Jef Houthuys hadden de pers niet nodig om een CVP-congres naar hun hand te zetten: die zorgden daar intern wel voor.

Ruys: “Gust Cool had natuurlijk zijn eigen pers. Hij beschikte over Het Volk, de krant van de vakbond, een krant met toen nog een zeker prestige, met Karel en Emiel Van Cauwelaert aan het hoofd. Gust Cool hoefde niets te zeggen, dat deed Miel in Het Volk voor hem.”

Van Cauwelaert: “Zijn er nog christen-democratische media? De Standaard is geëvolueerd tot dat wat hoofdredacteur Peter Vandermeersch wilde dat het werd, Het Volk is verworden tot The Sun van de lage landen. Vroeger was er een veel grotere consensus tussen de topmensen van de standen. Het Kerstprogramma van de CVP, de basistekst van die partij uit 1945, is niet zomaar de som van de belangetjes van drie, vier standen die elkaar toevallig gevonden hebben. Het waren de zwaargewichten die samen hun project afspraken. Dat leidde tot een coherent programma dat vandaag nog altijd gelezen mag worden. Ik heb Van Hecke of Luc Martens nooit iets beters weten te produceren."

Ruys: “Nu zijn we er. Je mag de mens in de politiek nooit vergeten - de vent, zoals ze in Nederland zeggen. We hadden vroeger in de CVP een brochette van knappe koppen. Neem de landkaart van Vlaanderen. Limburg werd gedomineerd door monseigneur Broeckx, Louis Roppe en Fred Bertrand. Nu moet Johan Sauwens daar CD&V gaan verdedigen, een overloper van de VU! Neem Antwerpen. Vroeger besliste daar P.W. Segers. Een monument! Nu heb je in Antwerpen Marc Van Peel. Zien jullie het verschil? In Gent was er Gerard Vandaele, een grote meneer die gesteund werd door de vakbond. In het zuiden van Oost-Vlaanderen was er Jan Verroken, in Brussel Renaat Van Elslande, in West-Vlaanderen Dries Dequae, zelfs Janneke Piers in Oostende. Nu is Johan Vande Lanotte de sterke figuur van Oostende. Een socialist. Limburg kijkt op naar Stevaert. Een socialist. In Oost-Vlaanderen zijn er veel sterke liberalen. Wat brengt CD&V daartegen in stelling? Een heel klein groepje dat intern verdeeld is. Dat is een van de verklaringen waarom CD&V naar beneden gaat. Het is niet alleen de erosie van het gedachtegoed, het is ook de verloedering van de kwaliteit van het leidinggevend personeel.”

Marynissen: “Zijt maar zeker. Je vergat nog Jos De Saeger in Mechelen, en we kunnen er nog opsommen.”

Bij de jongste gemeenteraadsverkiezingen in Mechelen werd CD&V'er Luc Van den Brande, de minister-president van Vlaanderen, afgetroefd door een jonge blaag als Bart Somers.

Ruys: “Onderschat Somers niet. Als Somers tegen Van Peel moet strijden, zal de eerste het halen. Die man heeft talent.”

Marynissen: “We hadden het over de CVP-kopstukken. Je mag niet vergeten dat de CVP-programma’s niet werden gemaakt door de partijmensen zelf. Die werden gemaakt door de sterke mannen van de zuilen. De top van het ACW, van de Boerenbond en het NCMV, zij bepaalden de richting van de CVP. Wie moet vandaag nog een ernstig programma schrijven voor CD&V? Wie van de grote koppen van het ACW of Unizo heeft meegewerkt aan het sociaal-economisch programma van CD&V? We hadden het daarnet over het Kerstprogramma: de grote tenoren van de zuilen hielden toen de pen vast, niet de backbenchers of de CVP-jongeren. Nu bepaalt de tweede lijn de opmaak van het sociaal-economisch congres en moet de ACW-voorzitter klagen dat het programma hem niet zint.

“Het waren die standen die de CVP kracht gaven. Want als de besturen van de vakbond, de middenstand en de Boerenbond die CVP-teksten hadden goedgekeurd, gingen die organisaties dat CVP-programma ook verdedigen bij hun achterban. Er was geen kakofonie zoals nu. In de bladen van de Boerenbond, in het tijdschrift van de middenstand, op vergaderingen van de KWB, overal pleitte men voor hetzelfde programma. Zo'n partijprogramma is ‘gedragen’. Dat noem ik ‘een project’. Jef Houthuys zei in het publiek: ‘Ik heb juist mijne vriend Wilfried Martens gezien...’. Maar daar moest wat tegenover staan, hé. Die vriendschap moest de CVP verdienen. Ik heb het niet over ordinair marchanderen, maar over het samen verdedigen van het belang van de zuil.”

Het probleem van CD&V lijkt wel dat er geen Poupehan meer bestaat: een plaats waar de kopstukken van de geledingen discreet samenkomen en afspreken welke politiek ze moeten voeren, in het belang van het land.

Van Cauwelaert: “Poupehan kreeg een symbolische klank omdat het bestaan ervan in de media is uitgelekt. Maar de publieke opinie vergeet vaak dat er tientallen Poupehans zijn geweest. Er was bijvoorbeeld Zevenborre, als ontmoetingsplaats tussen CVP en PSC. Ik vind dat niet meer dan normaal. Het is goed dat er oorden als Poupehan waren. Poupehan heeft het land behoed voor een economische catastrofe.”

Ruys: “Als je in het park van Brussel naar het parlement kijkt, zie je aan je rechterkant een hele rij burgerhuizen. In een van die huizen - anoniem, aan de buitenkant merk je niets - luncht men ’s middags. Ze brengen je naar een salonnetje, er is een keurige bediening, en je ziet er de kabinetschefs van de koning en de eerste minister, hoge ambtenaren, ministers. Iedere middag tafelen er een stuk of zes mensen, meer niet. Daar beslist men over de politiek. Is dat fout? Is het ooit anders geweest?”

Van Cauwelaert: “Als CD&V één probleem heeft, dan is het inderdaad dat ze geen Poupehans meer heeft, of beter: dat de CD&V-kopstukken niet meer uitgenodigd worden op de Poupehans van vandaag.”

Zo zag je onlangs in het Vlaams Parlement CD&V'er De Caluwé uitvallen tegen de ‘Poupehan’-tactiek.

Van Cauwelaert: “Dat is dan duidelijk een man die zijn klassiekers niet kent.”

Ruys: “Als je zulke kerels ziet, heb je heimwee naar die oude CVP-fracties. Zoals zij daar zaten, al die figuren, de kardinalen van het parlement - allemaal gedragen door een achterban. Dat geeft politici macht en legitimiteit. Wat we meemaken, is de aftakeling van het katholieke serail. Yves Leterme is een zeer knappe man. Maar wat hij zegt, wordt niet gedragen. Wie staat achter Leterme? Pieter De Crem? De Crem mag een rondje draaien, maar wat betekent hij? Wie of wat draagt zijn opmerkingen? Luc Van den Brande probeert een groepje rond zich te verenigen, genoemd naar een restaurant waar ze samenkomen, maar wie luistert naar hen? Het is een drama.

“De CVP heeft altijd twee troefkaarten uitgespeeld: het sociaal-economische en het communautaire. Daar kon die partij scoren. Sociaal-economisch liet de CVP zich leiden door mannen als Jos Desaeger en P.W. Segers, zeg maar: door het ACW. Vandaag zegt Renders dat het CD&V geen sociaal-economisch concept heeft. Dat is een veroordeling. Staat CD&V sterker op het communautaire vlak? In De Morgen gaf Karel De Gucht een interessant interview, waarin hij een zware communautaire profilering van zijn partij beloofde. Dat komt natuurlijk ook door het aantrekken van ex-VU’ers als Somers, Jaak Gabriëls, Hugo Coveliers en Patrik Vankrunkelsven. Die zijn niet bij de CVP beland maar bij de VLD, en nu heeft de VLD een duidelijk communautair profiel. Wat is het antwoord van CD&V? CD&V zwijgt. Van den Brande is de enige die met dat geval van Nabholz een klein beetje de meubelen probeert te redden. Dehaene negeert dat, die zit liever bij Giscard. De realiteit is dus dat CD&V zowel sociaal-economisch als communautair niets te zeggen heeft. En dan zou men zich verwonderen dat de mensen afhaken? De katholieken zijn gelukkig bij de SP.A: Staf Nimmegeers vindt de SP.A christelijker dan CD&V. De kardinaal zegt in Dag Allemaal dat Stevaert recht naar de hemel kan, en Stevaert heeft het over hoe gelukkig hij is dat de kerken vol zitten. Waarom zou je als gelovige katholiek de SP.A dan geen goede partij vinden? En de burgerij kiest voor de VLD.”

Van Cauwelaert: “Twee jaar geleden heeft de kerk een marketingcongres georganiseerd. Siegfried Bracke modereerde er het debat. Ze vroegen zich af hoe ze de kerk weer voor het voetlicht kunnen brengen. Ik zou Suenens nog niet in Dag Allemaal hebben zien staan. Danneels bekommert zich hier niet om eventuele politieke schade van dat interview voor CD&V, maar om de pr van zichzelf en zijn instituut.”

De kardinaal maakt zich opnieuw sexy door een interview te geven samen met de meest sexy politicus...

Van Cauwelaert: “Precies. En de ideologische verschillen zijn natuurlijk kleiner geworden. In Knack hebben we vorig jaar een gesprek georganiseerd tussen Danneels en VUB-professor Marc Elchardus. Die hadden geen enkel twistpunt. Niet één. De SP.A is ook geen antikatholieke partij meer. Vroeger waren er, zeker in Antwerpen, socialisten voor wie de dag niet goed begon als ze geen katholiek tussen hun boterham konden verorberen. Dat is voorbij. Want laten we eerlijk zijn: het is een sociologische realiteit. De overstap van Nimmegeers naar de SP.A heeft geen enkele commotie veroorzaakt in het land. Hij mag natuurlijk zijn uitleg gaan doen bij Bruno (Wyndaele, nvdr), maar niemand neemt er echt aanstoot aan. De CVP heeft allang het monopolie niet meer op het katholiek geïnspireerde gedachtegoed. Tijdens de grote economische crisis van Dehaene I, met de besparingen van het Globaal Plan, onderhandelde Freddy Willockx voor de SP met naast zich op tafel de teksten van het ACW.”

De CVP wordt ook altijd gekweld door interne twisten. Paul Goossens schreef destijds al: ‘Als er één krabbenmand is, dan de CVP. Het is de partij van de broeder- en vadermoorden.’

Ruys (fijntjes): “André Cools is vermoord door andere socialisten. Dat kan wel op tegen de broedermoorden bij de CVP.”

Marynissen: “De CVP is de partij van het compromis, en zo’n compromis brengt spanningen mee. Ze moest altijd personen verzoenen, of beter: agenda’s.”

Van Cauwelaert: “Dat was trouwens de grote kracht van de CVP. De partij kon heel lang al die persoonlijke tegenstellingen aan. Iedereen wist dat het niet boterde tussen Gaston Eyskens en Theo Lefevere, maar dat leidde nooit tot een grote politieke breuk. Het is pas met Wilfried Martens en Leo Tindemans dat een persoonlijke vete omgezet werd in een politieke oorlog.”

Ruys: “In de jaren zeventig zijn er inderdaad wonden geslagen. Robert Houben, de laatste unitaire CVP-PSC-voorzitter, die een zeer intelligente man was, is door Charles-Ferdinand Nothomb en Wilfried Martens letterlijk afgeslacht. Martens heeft dat daarna gedaan met Tindemans. Jullie kennen zijn uitspraak wel: ‘De slechtste man die ik ooit ontmoet heb’. Zijn dat nu verklaringen voor een kopstuk van een partij die de christelijke naastenliefde zou moeten uitdragen? En dat heeft school gemaakt. Als ik lees wat Marc Van Peel en Miet Smet in de pers over Johan Van Hecke zeggen, dat is toch niet meer betamelijk? Moet het zo grof? En dan reageert Van Hecke: ‘Ze haten mij’. Bij CD&V lijden velen aan paranoia. Ze wantrouwen elkaar.”

Dat komt er natuurlijk van als je zolang symbool staat voor de macht. Dan trek je mensen aan die daarop kicken.

Van Cauwelaert: “De Gucht zal hetzelfde meemaken. Je moest eens weten hoeveel opportunisten er naar de CVP kwamen toen Tindemans een miljoen stemmen haalde. Je zag ze binnenstromen, allemaal kerels die uit waren op postjes. Niet dat het nieuw is, dat fenomeen dateert al van tijdens de Franse Republiek.

“Tegelijk lieten ze interessante mensen en stromingen vertrekken. Jullie moeten er toch rekening mee houden dat er in de loop van de naoorlogse geschiedenis een paar belangrijke politieke loten uit die christen-democratische partij zijn gegroeid, namelijk de Volksunie en de groenen. Agalev is een kind van het christen-democratische middenveld. Als je de uitleg van de groenen hoorde tijdens de Nepal-crisis, werd het overigens wel heel duidelijk dat ze door een jezuïet zijn gesticht. Het drama voor de CVP is dat de partij op die manier minstens twee generaties heeft gemist. Had Jos Geysels een aantal jaar vroeger geleefd, in de tijd van Gaston Eyskens, dan zou hij gedetecteerd zijn geweest, binnengepakt bij de CVP, gesopt en gekookt in de partij, hij zou kennis hebben gemaakt met het beheer van de staat, en op het einde van zijn loopbaan met het beheer van de macht. Zo'n rekrutering is essentieel voor een partij. De broeders Van Rompuy zijn op die manier opgeleid. De socialisten hebben dat met Steve Stevaert gedaan. Men denkt dat die er ineens stond, op eigen kracht. Dat is niet zo. Stevaert is een product van Willy Claes in Limburg, van gemeenteraad over provincie naar het nationale niveau. Zulke mensen heeft de CVP gemist.”

Marynissen: “De beste rekrutering voor de CVP gebeurde destijds binnen de standen. Maar het kader van het ACW, de sergeanten van de beweging, hebben geen affiniteit meer met de christen-democratie.”

En intussen moet Stefaan De Clerck de kelk ledigen, als een tragische shakespeariaanse figuur.

Van Cauwelaert: “De Clerck is het slachtoffer van een nieuwe politieke cultuur met te veel aandacht voor het individu. Hij was de enige CD&V’er die al op de verkiezingsavond wist dat hij een groot persoonlijk succes had behaald. De Clerck begon eisen te stellen, eerst het fractieleiderschap, daarna, opgepept door zijn omgeving, het voorzitterschap. Laten we eerlijk zijn: die man is daartoe niet geschikt. Hij is erg populair in Kortrijk, hij functioneert er goed als burgemeester omdat hij zich gesteund weet door een gemeentelijk apparaat. Maar partijvoorzitter zijn is nog iets anders.

“Die dictatuur van de voorkeurstemmen zal dat nog verstevigen, en dat is niet goed. Van de jaren zestig tot halfweg de jaren tachtig was er in Limburg de legendarische CVP-senator Frans Vangronsveld. Die man was begonnen als buschauffeur richting Lourdes. Met zijn slogan ‘Zeg maar Franske’ werd hij immens populair, hij haalde tienduizenden voorkeurstemmen. Maar geen haar op het hoofd van vader Eyskens dat er ooit een milliseconde aan gedacht heeft Franske Vangronsveld de portefeuille van Sociale Zaken aan te bieden. De Franskes van vandaag mogen naar Bruno, krijgen het in hun bol en denken dat ze ministeriabel zijn.

“Het drama van De Clerck is ook dat van Aelvoet. Ik had voor Aelvoet de grootste bewondering als parlementslid: een ernstige vrouw die haar dossiers kende. Maar daarom is zo iemand nog niet bekwaam voor het ministerschap. Men geeft te veel toe aan het populisme en springt heel slordig om met ons staatsapparaat en de instellingen. Het is dramatisch afgelopen met Magda Aelvoet. Nu krijgt Karel De Gucht de Franskes van vandaag over de vloer...”

Samenvattend: CD&V is zwaar ziek. Remedies?

Ruys: “Er moet nieuw politiek personeel komen. CD&V wordt gedomineerd door een generatie van vijftigers, Van Rompuy en zo. Bij de SP.A en de VLD staat een generatie van veertigers aan het roer. Het is een verschil van misschien maar vijf of zes jaar, maar het is reëel. CD&V wil in de regering stappen, maar ze heeft daarvoor de mensen niet. Ze heeft geen chefs meer. Ze moet dringend een nieuwe generatie opleiden: gemotiveerde mensen die de taal spreken van de jeugd en de schizofrenie tussen links en rechts overwinnen. In de praktijk evolueert CD&V naar rechts, terwijl Jan Renders naar links wil. Zo krijg je een partij die in stukken uiteenvalt.”

Van Cauwelaert: “Bij wijze van boutade heeft Herman Van Rompuy ooit gezegd dat het zijn droom is om zich met een klein groepje overtuigden terug te trekken in de catacomben. Als ik zijn partij vandaag bezig zie, dan vrees ik dat hij sneller dan verwacht gelijk zou kunnen krijgen. Maar ik geloof niet in een kleine partij van zuiveren. CD&V zal niet ineenschrompelen. De partij valt uit elkaar. Wie goed kijkt, ziet toch wat zich aan het voltrekken is? Het grote samengaan tussen het ACW en de socialisten in een soort New Labour. Ze hebben dezelfde standpunten, ze spreken dezelfde taal, ze verwijzen naar dezelfde studies, ze trekken zich op aan dezelfde buitenlandse voorbeelden. Het kan niet anders of ze zullen daar straks ook politiek-organisatorische conclusies aan vastknopen. Een deel van de groenen, de strekking Geysels, is daarmee nauw verwant. Een ander deel, mensen als Mieke Vogels en Magda Aelvoet, met meer middenklasse-roots, hebben een viscerale afkeer van dat hele gedoe van de arbeidersbeweging en ziekenfonds.

“De rest van CD&V zal stilaan vervluchtigen. Sommigen, zoals Karel Pinxten, gaan zeer terecht naar de VLD, zeker als ze daar de ruimte krijgen om hun christelijke reflex te mogen behouden in ethische discussies. Ik vind trouwens dat Pinxten een honorabele keuze maakte: hij was altijd al een liberaal, en sluit zich nu aan bij de liberale partij. Van Hecke daarentegen staat voor niets meer: zijn overstap wordt ook zijn politieke dood, daar ben ik van overtuigd.”

Ultiem samenvattend: CD&V is terminaal?

Van Cauwelaert: “Ik denk niet dat ze hun situatie nog kunnen rechttrekken, nee.”

Ruys: “Kunnen we het misschien zo stellen: de christelijke cultuur zal zeker nog blijven bestaan, maar de christelijke structuur zal verdwijnen. Kijk: als Jan Renders zegt dat er geen christen-democratisch concept meer is, dan zie ik ze dat niet één, twee, drie maken. Er is nog één kans: dat er binnen CD&V een nieuwe generatie opstaat, een die sterk genoeg is om een nieuw christen-democratisch concept te ontwerpen. Ik zie ze vandaag niet, hé, maar misschien zijn ze er. Maar dan nog hebben ze minstens vijf jaar nodig om er te staan.”

Marynissen: “Ik denk ook dat het afgelopen is. Misschien niet onmiddellijk, maar wel op middellange termijn. De toekomst is meer dan somber.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234