Zaterdag 28/03/2020

interview

"Door de zaak-Optima wordt het ook voor Freya erg moeilijk, en dat is erg"

"Sinds de busramp in Sierre laat ik meer emotie toe in mijn afwegingen. Dat maakt mijn beslissingen beter, denk ik."Beeld Tim Dirven

"Luc Van den Bossche heeft niets meer met de sp.a te maken", zegt Kamerlid Peter Vanvelthoven (53), die pleit voor een parlementaire onderzoekscommissie naar het Optima-schandaal. "En als er toch rotte appels in de partij zitten, moeten die eruit." Over jachten, politieke druk en het spreekverbod dat Steve Stevaert hem ooit oplegde.

"Mijn partij wordt in dit dossier getrokken", zegt Peter Vanvelthoven (53). "Onder meer omdat een voormalig minister erbij betrokken is. Maar dat mag geen reden zijn om niets te doen. Integendeel, het maakt de noodzaak van een onderzoek nog groter voor ons."

Voor sp.a-Kamerlid Peter Vanvelthoven was het ruim een week geleden, met het failliet van Optima, meteen duidelijk: er moet een parlementaire onderzoekscommissie komen. "In 2008 stond de wereld helemaal op z'n kop door de bankencrisis", zegt hij. "Er kwam verscherpt toezicht, en toch zijn drama's zoals Optima blijkbaar nog altijd mogelijk. Ik wil weten hoe dat kan."

Wat wilt u precies onderzoeken, als men uw plan goedkeurt?
"Alles wat met Optima te maken heeft, van bij het begin. Als er twijfels waren bij het afleveren van de banklicentie, dan wil ik weten welke twijfels dat waren. Ook als er druk werd uitgeoefend, uit welke hoek dan ook, wil ik dat weten."

Ook als die druk uit socialistische hoek kwam?
"Absoluut."

Ook als zal blijken dat Luc Van den Bossche nogal stevig uit de hoek is gekomen bij de bevoegde instanties?
"Zeker. Ik ken de manier waarop Luc uit de hoek kan komen. Ik weet niet of hij dat in dit dossier heeft gedaan, maar ik wil het onderzoeken. Is de toezichthouder scherp genoeg geweest? Heeft men zich laten beïnvloeden en zo ja, door wie? En zijn er dingen gebeurd die strikt verboden waren door de Nationale Bank? Heeft Optima dividenden uitgekeerd tegen de regels in? Heeft men nog geprobeerd om geld op te halen bij de overheid en de non-profit? En was daar ook politieke druk mee gemoeid?"

Hebt u dat plan afgetoetst bij uw voorzitter John Crombez?
"Onmiddellijk. Op dat moment was er trouwens nog geen sprake van die foto van hem bij Optima. Maar hij ging meteen akkoord. Dit moet tot op het bot worden onderzocht."

Dat bezoek aan Optima in 2013, toen in zijn hoedanigheid van staatssecretaris voor Fraudebestrijding, was dat wel zo slim?
"Karel Anthonissen van de Bijzondere Belastinginspectie (BBI), die eerder al bij Optima was binnengevallen, heeft deze week in de Kamer nog gezegd dat hij altijd de volle steun heeft gekregen van John. Was het een goede inschatting om dat bezoek te brengen? Hij was daar om een interview te geven voor hun blad Capital, over fraudebestrijding. Dat lijkt mij niet verkeerd. Ik ben zelf ook minister geweest; het is normaal dat je bij veel bedrijven langsgaat. Overigens kreeg John als staatssecretaris altijd te horen dat hij een heksenjacht wilde ontketenen op fraudeurs. Dus de kritiek vandaag houdt geen steek."

Wat met het argument dat Crombez door dat bezoek aan Optima mensen met zwart geld heeft gerustgesteld, zodat die dat geld niet lieten regulariseren?
"Ik ben zelf advocaat geweest en fiscaal recht was mijn specialisatie. Ik zou mijn cliënten op basis van zo'n bezoek van een staatssecretaris zeker niet hebben geadviseerd om hun zwart geld niet te regulariseren. Integendeel, want de BBI was er pas binnengevallen."

Uw partijgenoot Daniël Termont, burgemeester van Gent, beweerde aanvankelijk dat hij Optima-stichter Jeroen Piqueur niet kende. Ondertussen weten we dat hij op diens trouwfeest was en hem 'een hele goede vriend' noemde.
"Ik ben ook burgemeester, in Lommel, en ik moet zeker drie of vier keer per week uit de losse pols een toespraak houden. Altijd vraagt men of de burgemeester ook even een woordje wil zeggen. En wat doe je dan? Je begint met de gastheer te bewieroken. Ik zal ook weleens iemand een goede vriend hebben genoemd die dat eigenlijk niet is. Ik zal ook weleens voor een foto hebben geposeerd met iemand die niet zuiver op de graat is. Ik til daar niet zo zwaar aan."

Termont beweert ook dat hij nooit op het jacht van Piqueur is geweest, maar ondertussen weten we dat hij samen met een aantal andere Gentse politici op een jacht in Cannes feestelijk heeft getafeld met Piqueur.
"Ik heb begrepen dat het Gentse stadsbestuur daar was voor een vastgoedbeurs. En dat die boot was gehuurd voor dat evenement. Als je als stadsbestuur ambitieus bent inzake stadsontwikkeling, moet je je stad promoten. Het is mij niet helemaal duidelijk wat er in Cannes precies is gebeurd, maar ik wil hieruit geen conclusies trekken dat iemand over de schreef is gegaan. Als een vastgoedbedrijf mij uitnodigt om een concreet dossier van stadsontwikkeling te bespreken, ga ik daar ook op in. Als de eigenaar van dat bedrijf mij een weekje vakantie op zijn jacht aanbiedt, ga ik daar niet op in."

Wat als Termont nog dieper in de problemen komt door zijn band met Piqueur?
"Daniël heeft een grote behoefte om zijn onschuld uit te schreeuwen. En ik geloof hem."

Hij heeft zelfs met de procureur gebeld om die te vragen een onderzoek naar hem te openen. Is dat niet totaal ongehoord voor een burgemeester?
"Een burgemeester die met de procureur belt over een lopend onderzoek, dat kan natuurlijk niet. Maar hier was geen onderzoek. Dat is trouwens al een positieve aanwijzing dat er wellicht niets aan de hand is."

In deze krant zei Termont woensdag dat hij denkt dat de N-VA achter al deze geruchten en verhalen zit. Lijdt hij niet aan achtervolgingswaanzin?
"Dat weet ik niet. De strijd om de verkiezingen van 2018 is volop bezig. Dit dossier is voor de N-VA zeer interessant. Ik begrijp dat Daniël achterdochtig is, maar ik weet niet of hij gelijk heeft."

Peter Vanvelthoven

• geboren op 22 oktober 1962 in Lommel
• licentiaat in de rechten (VUB) en in de fiscaliteit (UGent)
• 1995: Vlaams parlementslid
• 2003-2007: achtereenvolgens staatssecretaris en minister onder premier Verhofstadt
• sinds 2007: burgemeester van Lommel
• sinds 2010: Kamerlid voor sp.a

Zal uw commissie, als ze er komt, Jeroen Piqueur onder ede ondervragen?
"Dat zou ze kunnen doen. Al wil ik wel waarschuwen voor fouten. Ik ben nog lid geweest van de onderzoekscommissie na de dioxinecrisis en herinner mij het advies dat we toen van een onderzoeksrechter kregen: zo'n commissie moet uitkijken dat ze geen fouten maakt waardoor mensen aan strafrechtelijke vervolging ontsnappen, bijvoorbeeld omdat ze zichzelf tijdens hun verklaring van strafbare feiten beschuldigen. Dat risico mogen we niet nemen. Dat is aan de strafrechter."

Wordt die commissie dan geen maat voor niets?
"Integendeel. Politici en ex-politici kunnen maar beter niet door andere politici worden beoordeeld. Dat is aan de strafrechter. Wij onderzoeken wat er mis ging met de procedures, of er politieke druk was."

Is de politieke carrière van Freya Van den Bossche, dochter van Luc, ook niet afgelopen?
"Dat zou kunnen, maar het zou onrechtvaardig zijn."

Journalisten zullen haar blijven achtervolgen met vragen over deze kwestie. Die zal ze willen vermijden, en dus kan ze geen serieuze interviews meer geven.
"Ik denk inderdaad dat het voor Freya nu ook heel moeilijk wordt. En dat is erg. Ook voor de partij was het beter geweest als Luc Van den Bossche hier niet tussen had gezeten."

Als grote geldgraaier brengt hij de partij al jaren in verlegenheid.
"Hij heeft zich altijd geprofileerd als de grote manager. En hij heeft zich nooit gegeneerd voor het feit dat sommige managers nu eenmaal veel geld verdienen. In deze zaak had hij in elk geval veel sneller moeten communiceren."

Zijn persbericht liep misschien vertraging op omdat zijn dochter de tekst moest nalezen, zoals deze week bleek uit een analyse van het bewuste document.
"Is dat zo? Tja, ik begrijp dat eigenlijk wel. Aangezien zij mee het slachtoffer is van deze zaak, is het logisch dat zij dat persbericht even nakijkt."

Peter Vanvelthoven.Beeld tim dirven

Wat vindt u van het idee om politici minstens vijf jaar te laten ontluizen voor ze een mandaat in de zakenwereld kunnen opnemen?
"Dat klinkt aantrekkelijk, maar is zo'n beroepsverbod de beste manier om te bereiken wat we willen? Dat parfum van belangenvermenging moet eruit. Maar gaan we mensen die maar een paar jaar in het parlement hebben gezeten, verbieden om hun kwaliteiten elders in te zetten? Er zijn ook parlementariërs die een eigen bedrijf hebben. Mag dat dan nog? En wat met niet-politici: de oud-kabinetschef van minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) heeft een regeling voor excess profit rulings uitgewerkt, en sticht dan een bedrijf om multinationals te adviseren. Dat kan voor mij ook niet."

Zou de zaak-Optima voor de sp.a een impact kunnen hebben die vergelijkbaar is met die van het omkoopschandaal met de Agusta-helikopters in de jaren 90?
"Ik zat pas in de politiek toen het Agusta-schandaal losbarstte. Voor mij, en voor de mensen van mijn generatie, was dat een enorme schok. Bij die omkoperij waren mensen betrokken die actief waren in de partij. Dat is van een totaal andere orde dan deze zaak. Omdat hier ook andere partijen bij betrokken zijn. En omdat Luc Van den Bossche niets meer met de partij te maken heeft. En als er toch rotte appels uit de partij bij betrokken zijn, dan moeten die verdwijnen, dan moet de partij afstand van hen nemen."

Dacht u ten tijde van Agusta niet: wat een moeras, ik stap eruit?
"Ik zat er pas in. En ik had enorm veel goesting. Het Agusta-schandaal heeft de generatiewisseling mogelijk gemaakt. Wij kregen ineens ruimte in de partij. En het verschil met vandaag is fundamenteel. Na Agusta was het vertrouwen tussen de kopstukken onderling verbroken. Vandaag niet. John heeft als voorzitter heel hard gewerkt aan de versterking van het onderlinge vertrouwen."

Maar zal hij ooit verkiezingen kunnen winnen?
"Ik heb daar groot vertrouwen in. Ik zeg niet dat John de grote communicator is die Steve Stevaert ooit geweest is, maar zo zie ik er niet meteen veel rondlopen."

In 1995, na Agusta, heeft Louis Tobback de partij gered. Misschien moet hij dat nog eens doen?
(lacht) "Nee, laat dat maar achterwege. We zijn net aan het verjongen."

Maar wilt u verjongen of verkiezingen winnen?
"Allebei. Geef mensen even de tijd. De partij zit op het goede spoor. In de laatste peiling waren wij de tweede partij van Vlaanderen."

Dat was voor de Optima-bom ontplofte.
"Ja, we zullen binnenkort wel zien wat de effecten daarvan zijn, bij een volgende peiling."

Bruno Tobback haalde in Knack deze week nogal fors uit naar John Crombez, van wie hij vorig jaar de voorzittersverkiezingen verloor. Dat bezoek aan Optima zou hij nooit gedaan hebben, zei hij onder meer.
"Het is begrijpelijk dat Bruno zoiets zegt."

U werd, samen met onder meer Steve Stevaert en Bruno Tobback, voor het eerst verkozen in 1995, de verkiezing na Agusta.
"Vooral voor Steve is het snel gegaan, zijn carrière schoot omhoog. Hij heeft een belangrijke rol gespeeld in mijn carrière. Hij heeft mij in 2003 staatssecretaris gemaakt, en toen hij in 2005 gouverneur van Limburg werd en Johan Vande Lanotte hem opvolgde als partijvoorzitter, werd ik minister van Werk in de federale regering."

U hebt toen mee het Generatiepact doorgedrukt. Hoe was uw relatie met de vakbond?
"Goed. Het straatprotest is toen achterwege gebleven. Al waren die onderhandelingen niet evident en hebben ze sporen nagelaten in de relatie tussen partij en vakbond."

Wat vindt u van het vakbondsprotest vandaag?
"Ik heb er geen probleem mee dat mensen staken. Maar de bonden moeten nadenken over de manier waarop. De spoorbonden zouden treinen kunnen laten rijden zonder reizigers te laten betalen. En dan croissants uitdelen en uitleggen waarom ze actie voeren. Dat zou creatief zijn. En als zo'n actie na één dag geen effect heeft, kunnen ze het misschien tien dagen doen. Of een hele maand."

Beeld Tim Dirven

Terug naar uw carrière: Stevaert heeft u later opzij geduwd, toen hij er na de verwijdering van Frank Vandenbroucke in 2009 voor zorgde dat Ingrid Lieten minister werd in de Vlaamse regering.
"Dat was ook mijn inschatting. Toen Frank vertrok, moest er iemand van hoog niveau binnenkomen. En dat werd Ingrid Lieten. Ik had op zich geen bezwaar tegen de komst van Ingrid, alleen had het voor mij wel een keerzijde: Limburg kreeg maar één minister."

Klopt het dat partijvoorzitter Caroline Gennez, die toen in opdracht van Stevaert handelde, u in de waan liet dat u minister ging worden?
"Er is nooit letterlijk tegen mij gezegd dat ik het zou worden. Maar ze zei wel altijd dat Limburg zeker een minister zou krijgen. En ik was de kopman in Limburg, dus ja: één plus één is twee, dacht ik. Ik was zwaar aangedaan toen ik geen minister werd. Maar goed, vandaag is dat helemaal weg."

Heeft Steve Stevaert uw partij niet meer kwaad dan goed gedaan?
"Achteraf is het altijd makkelijk praten. Steve heeft ons een boost van vertrouwen gegeven. Maar op een bepaald moment ging het de verkeerde kant uit, dat is juist. Ik zeg het nu zwart-wit, maar we waren een partij geworden die eerst peilde wat de mensen dachten en dat dan voorstelde, met een mooie strik errond. De communicatiedienst werd uitgebouwd, de studiedienst werd afgebouwd. Daar heeft de partij onder geleden. Met John gaan we nu de andere kant uit. Een partij moet een visie uitdragen."

Heeft uw partij onder Stevaert niet gezwegen over een aantal belangrijke thema's, waaronder diversiteit?
"Dat is zo. Over de thema's die ons geen stemmen opleverden, moesten we zwijgen. Ik heb dat zelf meegemaakt. Ik was fiscaal expert toen ik in 1999 in het federale parlement kwam. En dus wilde ik natuurlijk op fiscaliteit werken. Maar van Steve mocht ik doen wat ik wilde, zolang ik maar niet over belastingen praatte - want de mensen zouden dat niet graag horen. Ik heb daar dan ook vier jaar lang over gezwegen. Vandaag is het een speerpunt van de partij."

Dat is een beetje te laat. Uw partij heeft vandaag niets meer te zeggen.
"Vandaag niet. Maar als er in 2019 wordt gepraat over een nieuwe regering, en we zijn erbij, dan is het goed als we met uitgewerkte voorstellen komen. Daarom ben ik nu al volop met andere partijen over fiscaliteit aan het praten. Ik heb al samengezeten met Lode Vereeck van Open Vld en met de fiscalisten van Unizo."

Wat is de kern van uw voorstel?
"Een euro is een euro, hoe u die euro ook verdient. En elke euro wordt identiek belast."

Dat is wat Ronald Reagan destijds heeft gedaan in de VS.
"Absoluut, die heeft dat voor een stuk doorgevoerd, dat was een echte taxshift, veel beter dan die van deze federale regering. Wij vinden het eerlijker om elke euro hetzelfde te belasten, of u die nu verdient als loontrekkende, als verhuurder of als rentenier. Als we dat nu goed uitwerken, zijn we klaar voor de regeringsonderhandelingen in 2019."

Gelooft u echt dat u mee zult onderhandelen in 2019?
"Dat is onze ambitie. Als ik zie hoe de persoonlijke relaties in deze regering aan het verzuren zijn, als ik zie hoe CD&V de vermogenswinstbelasting er maar niet doorkrijgt, dan geeft dat toch aan dat een andere coalitie mogelijk is."

U wilt vandaag een vermogenswinstbelasting. Maar heeft uw partij dat idee ooit op tafel gelegd terwijl ze in de regering zat?
"Ik zat zelf niet in de regering-Di Rupo, maar mijn partijgenoten die daar wel deel van uitmaakten, verzekeren mij formeel van wel. En merkwaardig genoeg was CD&V er toen tegen. Als ze nu echte voorstanders zijn, kunnen we elkaar in 2019 misschien vinden."

Voor het zover is, volgen eerst nog de gemeenteraadsverkiezingen van 2018. Na Antwerpen dreigt uw partij nu ook Gent te verliezen, met Daniël Termont als aangeschoten wild.
"Ik denk dat de kans klein is dat er in Gent een coalitie komt zonder de socialisten. Ik heb er gestudeerd, en naar mijn gevoel heerst in Gent een mentaliteit die haaks staat op die van de N-VA. Een open mentaliteit. Daniël heeft die Gentse mentaliteit altijd belichaamd. Zijn opvolger Tom Balthazar zal dat volgens mij op dezelfde manier doen. Nee, als iets ons parten kan spelen, is het misschien het feit dat Daniël al eerder heeft aangekondigd geen lijsttrekker meer te zijn."

Voor de Gentse sp.a is dat misschien net de redding.
"Omwille van Optima? U bent wel een erg achterdochtige mens."

Leeft uw partij niet in ontkenning, zoals ze dat wel vaker doet? U bent misschien onderweg naar de afgrond en doet heel dapper alsof er niets aan de hand is.
"Mijn partij onderweg naar de afgrond? (grijnst) U mag mij niet zo ontmoedigen. Ik heb er echt waar alle vertrouwen in. Ik ontken de problemen met Optima niet, ik begrijp dat mensen zich vragen stellen. Maar het is niet omdat Daniël af en toe in het gezelschap van Jeroen Piqueur is gesignaleerd dat hij van hetzelfde kaliber is."

Peter Vanvelthoven.Beeld Tim Dirven

Wat vindt uw vader Louis, die zelf een lange politieke carrière achter de rug heeft als generatiegenoot van Louis Tobback, hier allemaal van?
"Hij vindt dit een schande. Hij vindt een onderzoekscommissie een goed idee."

Hij is zelf ooit in opspraak gekomen, toen hij nog burgemeester van Lommel was.
"Ja, de oppositieleider had een klacht tegen hem ingediend wegens belangenvermenging. Dat ging over de aankoop van een onroerend goed dat eigendom was van de stad. In Hasselt is mijn vader veroordeeld, maar in beroep werd hij vrijgesproken, omdat het een openbare verkoop was waar hij dat onroerend goed had gekocht."

Zelf hebt u als burgemeester een uitstekende reputatie overgehouden aan de manier waarop u zich opstelde na de busramp in Sierre, waarbij een aantal mensen uit uw gemeente een kind hebben verloren.
"Ik heb als mens veel geleerd uit die crisis. Ik probeer de zaken altijd heel verstandelijk af te wegen, en sinds dat busongeval laat ik meer emotie toe in mijn afwegingen. Dat maakt mijn beslissingen beter, denk ik."

Wat hebt u eruit geleerd over crisismanagement?
"Dat het in dit land blijkbaar moeilijk is om achteraf na te gaan welke fouten er zijn gemaakt, bijvoorbeeld bij de crisiscommunicatie. Ik had dat graag willen onderzoeken, maar daar is niets van in huis gekomen. Iedereen is hier bang voor een zoektocht naar schuldigen. Terwijl je evalueert om het systeem te verbeteren, niet om de zwartepiet uit te delen. In Nederland doen ze dat beter, volwassener. Wij hebben het lef niet om dingen grondig te onderzoeken."

Dat belooft voor uw commissie. Is het zeker dat ze er komt? Zonder die commissie wordt de chaos voor uw partij alleen maar groter, want de pers heeft bloed geroken, en dat zou de andere partijen goed uitkomen.
"Ik heb geen enkel signaal dat de andere partijen die commissie niet willen."

Zult u in 2019 nog verkiesbaar zijn voor het parlement? Of kiest u in 2018 voor het burgemeesterschap? Cumuleren is immers niet meer mogelijk, daar heeft uw voorzitter voor gezorgd.
"Ik kies voor Lommel, al vind ik het jammer dat ik moet kiezen. Ik begrijp wat John wil bereiken met die decumul, namelijk de verjonging en versterking van de partij, maar ik denk dat er andere en betere middelen zijn om dat doel te bereiken."

Dus u verdwijnt uit de Kamer straks?
"Daar ziet het wel naar uit. Tenzij we nog snel een nieuwe partijvoorzitter krijgen die de statuten opnieuw wijzigt." (lacht)

Waarom hebt u zelf nooit het voorzitterschap geambieerd?
"Verschillende afdelingen hebben mij dat vroeger al gevraagd. Maar ik denk niet dat ik daarvoor voldoende kwaliteiten heb. Ik voel me goed in wat ik doe. En ik zou nooit willen wat Wouter Beke en Bart De Wever doen: burgemeester én partijvoorzitter zijn. Nee, ik blijf in Lommel, daar ligt mijn basis."

Even checken toch nog: kunnen er tegen 2018 foto's opduiken van u op een jacht met een of andere plaatselijke parvenu of vastgoedbaas?
"Nee."

Zeker?
"Zeker."

Tot slot: wat vindt u van de brexit?
"De tijdsgeest, zeker? Ieder voor zich."

Peter Vanvelthoven.Beeld Tim Dirven
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234