Woensdag 13/11/2019

Rusland

Dit zijn de nieuwe gezichten van het protest tegen Poetin: ‘We zien een echte nieuwe oppositie’

Betogers houden poster omhoog met de tekst ‘Laat Jegor Zjoekov vrij’, tijdens een demonstratie in Moskou. Beeld AFP

Protest tegen Poetin? Dan keken mensen de afgelopen acht jaar vrijwel altijd naar een man: Aleksej Navalny, de oppositieleider. Maar de huidige protestgolf in Moskou brengt daar verandering in.

Opeens scanderen mensen “Sobol” bij demonstraties. Of “Zjoekov”. En: “Hé, daar is Oxxxymiron.”

Een belangrijke oorzaak van de verbreding van het oppositiefront is de opsluiting van Navalny zelf. Hij kwam afgelopen vrijdag vrij na een celstraf van een maand – de maand waarin tienduizenden mensen de straten van Moskou opgingen om eerlijke verkiezingen te eisen.

Maar belangrijker is het feit dat anderen het voortouw nemen. Activisten meldden zich aan voor de Moskouse gemeenteraadsverkiezingen en gingen in het offensief toen de verkiezingscommissie hen uitsloot van deelname. Ook popsterren doorbraken hun stilte over de politiek.

“We zien een echte nieuwe oppositie”, zei Navalny vrijdag na zijn vrijlating. “En ik ben er heel blij mee.”

Jegor Zjoekov

Student politicologie en videoblogger

Het is een week na de eerste grote demonstratie en politicologiestudent Jegor Zjoekov deelt een nieuwe video op zijn YouTube-kanaal. “Mensen zullen vijf jaar opgesloten worden voor het scanderen van protestleuzen”, voorspelt hij. “Ze zullen vervolgd worden onder de wet tegen rellen, ook al was er geen sprake van geweld of brandstichting. Hoe valt het concept van politieke repressie beter uit te leggen?” Een paar uur later vallen agenten het appartement binnen van Zjoekov, zijn ouders en broer. Zjoekov wordt gearresteerd op verdenking van deelname aan rellen. Hij kan acht jaar celstraf krijgen.

Zjoekov (21) is het gezicht van inmiddels dertien arrestanten die jarenlang de gevangenis kunnen indraaien na deelname aan vreedzame demonstraties. Die demonstraties gaan nu ook over hem. Medestudenten en professoren aan de Higher School of Economics, de liberale universiteit waar Zjoekov studeert, voeren campagne voor zijn vrijlating.

Zjoekov staat ook voor de groep jonge hoogopgeleide Russen die tegen Poetins beleid zijn en zich durven uit te spreken. Hij gaf zich op voor de Moskouse gemeenteraadsverkiezingen van 8 september, maar kreeg het benodigde aantal steunbetuigingen niet bij elkaar. Daarop schaarde hij zich achter een ervaren oppositiepoliticus en begon deel te nemen aan de demonstraties voor vrije verkiezingen.

Ondertussen analyseerde hij de protestgolf op zijn blog, dat gevolgd wordt door 136.000 mensen. Zjoekov uit er twee jaar kritiek op de autoriteiten en soms ook op oppositieleider Navalny. De 21-jarige student gaat ervan uit dat hij de komende tijd geen nieuwe video’s kan maken. “Met alles minder dan acht jaar ben ik blij”, zei hij in de rechtszaal.

Op de poster afgebeeld: politicologiestudent Jegor Zjoekov die gearresteerd werd op verdenking van deelname aan rellen. Medestudenten en professoren van de liberale universiteit waar Zjoekov studeert, voeren campagne voor zijn vrijlating. Beeld Reuters

Miron Fjodorov (‘Oxxxymiron’)

Rapper

Onder Poetins presidentschap houden de populairste popsterren van Rusland zich afzijdig van politiek. Daarom keek iedereen op toen Oxxxymiron, de populairste rapper van het land, zijn vijf miljoen volgers opriep om mee te doen aan demonstraties van de oppositie.

Oxxxymiron (34) woonde in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk en studeerde Engelse literatuur aan Oxford. Hij is een van de weinige artiesten die het olympisch stadion in Moskou, Ruslands grootste concerthal, moeiteloos vol krijgt. Zijn publiek bestaat voornamelijk uit jongeren die normaal gesproken niet meedoen aan protesten.

Zijn deelname aan de demonstraties laat zien dat de Russische popcultuur zich tegen het Kremlin aan het keren is. Bovendien is hij niet de enige muzikant die publiekelijk de kant van de oppositie gekozen heeft: rapper Face, band Krovostok en raveduo Ic3Peak traden op bij de protesten. Ook voor het eerst van de partij: Ruslands populairste youtuber, Joeri Doed (9,2 miljoen volgers).

Oxxxymiron verscheen op 10 augustus tussen de demonstranten in een T-shirt met het portret van Jegor Zjoekov. De strafzaken tegen vreedzame demonstranten noemde hij op sociale media de belangrijkste reden om politiek actief te worden. Maar hij benoemde ook bredere problemen: politieke druk tegen ondernemers, martelingen door de politie, een jacht van de veiligheidsdiensten op muzikanten, politiegeweld bij demonstraties, vervolgingen van mensen die op sociale media kritiek uiten op de regering, aanhoudingen van journalisten.

Het is onduidelijk hoeveel mensen gehoor gaven aan de oproep Oxxxymiron en de andere muzikanten. Wel duidelijk is dat de boodschap van de oppositie er een miljoenenpubliek bij heeft.

Rapper Oxxxymiron tussen de demonstranten in een T-shirt met het portret van Jegor Zjoekov. Beeld Getty Images

Ljoebov Sobol

Politiek activist

Als er een leider aangewezen moet worden voor de huidige protestgolf, dan is het Ljoebov Sobol.

Sobol (31) is de rijzende ster van de oppositie. Ze is een van Navalny’s nauwste bondgenoten. Sinds 2011 is ze jurist bij diens anticorruptieorganisatie. Ze was nauw betrokken bij onderzoeken die banden blootlegden tussen het Kremlin en Jevgeni Prigozjin, de oligarch die later een hoofdrol bleek te spelen in pogingen van een Russische trollenfabriek om de Amerikaanse presidentsverkiezingen te beïnvloeden.

Maar pas in de afgelopen weken werd ze bekend onder een breed publiek. Misschien kwam het door de maand lange hongerstaking waarmee ze protesteerde tegen haar uitsluiting van de Moskouse verkiezingen. Misschien kwam het door de video waarin ze liggend op een bank door oproeragenten het kantoor van de verkiezingscommissie uitgetild wordt. Of misschien wel door haar optreden in een felle discussie met de voorzitter van de verkiezingscommissie. ‘U steelt de verkiezing’, beet ze de voorzitter toe.

Kortom, Sobol bewees te beschikken over de grenzeloze vechtlust die ook zo kenmerkend is voor Navalny. Binnen oppositiekringen was dat al wel bekend. Drie jaar geleden werd haar echtgenoot op straat door een onbekende man in zijn dijbeen gestoken met een injectienaald. Mensen in de oppositie twijfelden er niet aan dat de vergiftiging een vergelding was voor Sobols onderzoeken naar Poetins bondgenoten. Ze ging onverminderd door.

De permanente woede in haar speeches lijkt aan te sluiten bij de woede onder de demonstranten. De autoriteiten lijken dat in te zien: twee weken geleden lieten ze haar arresteren vlak voor het begin van een protest waar ze tienduizenden mensen zou toespreken.

Ljoebov Sobol tijdens een demonstratie in Moskou. Beeld Reuters

MEER OVER DE PROTESTEN

De autoriteiten proberen mensen van demonstraties weg te lokken met gratis muziek en vlees. Volgens de autoriteiten zijn de concerten een ‘doorslaand succes’, maar correspondent Tom Vennink vond slechts een handjevol mensen.

Demonstranten riskeren celstraffen van 15 jaar door de straat op te gaan. Lees hier wat ze nog meer op het spel zetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234