Zaterdag 26/11/2022

AchtergrondKernenergie

Dit moet pijn doen aan het groene hart: het nucleaire principeakkoord met Engie doorgelicht

De kerncentrale in Tihange. Beeld ID Wouter Van Vooren
De kerncentrale in Tihange.Beeld ID Wouter Van Vooren

Vivaldi wil een partnerschap aangaan met Engie voor het langer openhouden van Doel 4 en Tihange 3. De Belgische staat zal delen in de winsten (of verliezen) van de kerncentrales, maar ook in de kosten van het kernafval dat tijdens de levensduurverlenging wordt aangemaakt. Vooral voor de groenen moet dit pijn aan het hart doen.

Jeroen Van Horenbeek

De regering-De Croo heeft vrijdagochtend een principeakkoord aangekondigd met het Franse energieconcern Engie over de doorstart van Doel 4 en Tihange 3 na 2025. De twee jongste kerncentrales in ons land zullen tien jaar langer openblijven dan voorzien in de wet op de kernuitstap. Ze moeten helpen om de energiebevoorrading te verzekeren nu Rusland de gaskraan richting Europa stilaan dichtdraait. Doel 4 en Tihange 3 zijn samen goed voor een capaciteit van 2 gigawatt. Wat overeenkomt met ongeveer een vijfde van het Belgische elektriciteitsverbruik.

Voor premier Alexander De Croo (Open Vld) vormt het principeakkoord een logische opstap naar een juridisch bindend contract over Doel 4 en Tihange 3. Dat moet tegen het einde van het jaar klaar zijn. “Als je een huis koopt, teken je ook eerst een compromis en pas daarna een akte. Het is normaal dat het tijd kost om alles rond te krijgen. Het gaat om bijzonder complexe contracten die afgesloten moeten worden. Maar de neuzen staan in dezelfde richting en er is zeer veel vertrouwen tussen de partijen.” De Croo heeft de voorbije vier maanden samen met minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) onderhandeld met Engie, de uitbater van de zeven Belgische kerncentrales. Half maart besloot de federale regering in extremis om de kernuitstap te verdagen.

Concreet wil de regering-De Croo een partnerschap aangaan met Engie voor het langer openhouden van Doel 4 en Tihange 3. Er zal een nieuwe structuur opgericht worden (technisch gezien een special purpose vehicle) waarin de Belgische staat en Engie elk voor de helft zullen participeren. Dit betekent dat de overheid zich niet zal bezighouden met de dagelijkse uitbating van de kerncentrales zelf – dat blijft voor Engie – maar wel zal delen in de financiële lasten en lusten. Bijvoorbeeld in de noodzakelijke investeringen om Doel 4 en Tihange 3 veilig open te houden na de geplande sluitingsdatum. Kosten die in het verleden geraamd zijn rond 1 miljard euro.

Een gelijkwaardig partnerschap betekent ook dat de Belgische staat aanspraak maakt op de helft van de inkomsten (of verliezen) van Doel 4 en Tihange 3 tijdens hun levensduurverlenging. Afgaand op de prijzen op de Europese energiemarkt vandaag rekent de regering op stevige winsten. In 2021 heeft Electrabel – de dochter van Engie in ons land – ongeveer 1,2 miljard euro aan Belgische winsten doorgesluisd naar de kassa van het hoofdkwartier in Parijs. In de woorden van premier De Croo: “Deze samenwerking zal ons toelaten om veel meer grip te krijgen op onze energiesector. We hebben de afgelopen maanden samen vastgesteld hoe cruciaal de energiebevoorrading is, voor alles eigenlijk.” In Finland bestaat vandaag al een gelijkaardige regeling.

Opkuis

De factuur voor de ‘nucleaire opkuis’ wordt wellicht het moeilijkste discussiepunt de komende maanden. Volgens schattingen van minister Van der Straeten gaat het om minstens 40 miljard euro. In het principeakkoord is opgenomen dat Engie zelf zal instaan voor de kosten van de afbraak van de kerncentrales en de berging van het bijhorend kernafval. In ruil zal de regering tegen het einde van dit jaar duidelijkheid verschaffen over de manier waarop langlevend kernafval geborgen moet worden in België. Een hypergevoelig maatschappelijk dossier waar de Wetstraat al decennia in een grote boog omheen loopt. De manier van bergen bepaalt mee de eindafrekening.

Er zal voor Engie sowieso ook een prijsplafond vastgelegd worden voor de totale factuur van de nucleaire opkuis. Een gewaagde oefening volgens energiespecialisten aangezien het om een heel complexe berekening gaat. (Regeringsbronnen benadrukken dat bovenop het prijsplafond een risicopremie komt om België voldoende in te dekken tegen onaangename verrassingen.) Én de Belgische staat zal meebetalen aan de berging van het bijkomend kernafval van Doel 4 en Tihange 3 na 2025. “Met betrekking tot de toekomst zal ieder zijn deel moeten doen. Met betrekking tot het verleden – alles tot 2025 – is het aan de uitbater van het verleden”, duidt De Croo.

Zeker dit laatste moet voor de groene regeringspartijen een bittere pil zijn. Groen en Ecolo benadrukken al jaren – ook lang voor deze federale regeringsdeelname – dat Engie volledig moet opdraaien voor de kosten van het kernafval. In het politiek akkoord van maart was nog opgenomen dat de overheid niet financieel zou tussenkomen. Dat de groenen vandaag toch bereid zijn om hiervan af te stappen, heeft alles te maken met de pijnlijke waarheid dat Engie als demandeur de rien duidelijk de beste kaarten in handen heeft bij de onderhandelingen rond Doel 4 en Tihange 3. Engie waarschuwt al jaren dat kerncentrales langer openhouden niet last minute kan gebeuren. In die zin is het buigen of barsten. Zonder (verregaande) toegevingen geen verlenging.

‘Rampzalige beslissing’

Veelzeggend: de groene ‘operatie schadebeperking’ werd vrijdagmiddag al ingezet met een mail van de nieuwe covoorzitters Jeremie Vaneeckhout en Nadia Naji naar partijleden om het principeakkoord met Engie te kaderen. Of het veel zoden aan de dijk zal zetten, dat is maar de vraag. Vrijdagmiddag stuurden ook de milieuorganisaties Greenpeace, Bond Beter Leefmilieu en Canopea een gezamenlijk persbericht uit. Daarin omschrijven ze het principeakkoord als “het grootste geschenk ooit voor Engie” en een “rampzalige beslissing voor de Belgische burger”.

Een beoordeling waar Alex Polfliet, energiespecialist en als voormalig groene cabinetard een van de oorspronkelijke auteurs van de paars-groene wet op de kernuitstap uit 2003, zich in kan vinden. “Ik ben zwaar ontgoocheld. Met de groenen hebben we áltijd gepleit voor een kernuitstap. We hebben áltijd gehekeld dat energie in achterkamertjes bedisseld wordt. Wat wordt er nu gedaan? Er worden deals in achterkamertjes bedisseld. En ten gronde: het is helemaal niet zeker dat die kerncentrales over vijf jaar winst zullen maken. Wat als er straks technische problemen opduiken, zoals in Frankrijk? Dat prijsplafond voor de nucleaire opkuis, daar gaat de Belgische staat gegarandeerd zijn broek aan scheuren. Alles wat boven dat plafond ligt, zal voor de belastingbetaler zijn.”

2026

Over de andere vijf kerncentrales in België houden De Croo en Van der Straeten zich voorlopig op de vlakte. De kans lijkt klein dat Doel 3 en Tihange 2 - de kerncentrales waarvan de sluiting gepland is komende winter - nog verlengd worden. Engie heeft al duidelijk gemaakt dat het daarvoor veel te laat is. Alleen het bestellen van nieuwe brandstof voor de reactoren duurt al snel twee jaar. Wat betreft Doel 1, Doel 2 en Tihange 1 lijkt de appetijt zowel bij de regering als bij Engie momenteel bijzonder klein om ze open te houden tot na 2025. Het gaat om de oudste kerncentrales, waar bijgevolg de grootste werken nodig zijn om groen licht te krijgen voor een doorstart.

MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez, die binnen de regering al jaren ijvert om de kernuitstap te verdagen, blijft wel druk zetten. De liberaal wil dat de verlenging van meer dan twee kerncentrales verder onderzocht wordt. “Zonder dat dreigen er voor ons land een black-out en dramatische prijzen. Nu alle Europese landen hun afhankelijkheid van gas afbouwen, zou het omgekeerde doen onverantwoordelijk zijn. Kernenergie is een evidente keuze voor klimaat, economie en veiligheid.”

Nog belangrijk wat betreft de timing: de kerncentrales Doel 4 en Tihange 3 kunnen sowieso pas in oktober 2026 heropstarten. Eerder is technisch gezien onhaalbaar volgens Engie. De winter 2025-2026 zal België zodoende moeten doorkomen zonder nucleaire capaciteit. De kans lijkt groot dat de regering het nieuwe subsidiessysteem voor energiecentrales (het zogenaamde CRM) dan tijdelijk zal uitbreiden. Onder meer twee nieuwe gascentrales krijgen straks staatssteun.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234