Zaterdag 04/04/2020

Burgerparticipatie

“Die bloempotten daar zijn hier het drukst besproken politieke thema”

Beeld Eric de Mildt

‘Weltprimeur’ voor de kleinste deelstaat van Europa: in Eupen is maandag een decreet goedgekeurd waardoor een permanente burgerraad met gelote inwoners straks de politieke agenda van de Duitstalige Gemeenschap mee zal bepalen. Al lijken de meeste Oostkantonners nog niet te weten wat ze daarmee willen aanvangen.

“Wat hebben ze nu weer verzonnen?”, lacht Caroline, die op het kerkplein in Eupen haar baby volop vitamine D voedert. De lentezon steekt ook hier de wintervorst de loef af, maar als we het nieuws van de dag voorschotelen, reageren de meeste voorbijgangers lauwtjes. “Mijn man is nochtans politicoloog van opleiding, en leerkracht hier in de Oostkantons. Maar een burgerraad? Daar heb ik nog niets van opgevangen. Ik zou ook niet weten wat ik op de agenda zou willen zetten. Die bloempotten die u daar langs de weg ziet staan, zijn hier het drukst besproken politieke thema.” De bloempotten stonden een beetje in de weg van het doorgaand verkeer aan het plein.

De Oostkantons zijn met zo'n 77.000 inwoners duidelijk een regio van ‘ons kent ons’. Net daarom is het wat vreemd dat niemand op de hoogte lijkt van de zelfverklaarde ‘wereldprimeur’ die de Duitstalige Gemeenschap later op de dag te beurt valt: in het parlement wordt een decreet goedgekeurd waardoor vanaf september 2019 een permanente burgerraad wordt ingesteld, die jaarlijks een à drie thema’s op de politieke agenda plaatst. Daar kunnen aparte burgerpanels telkens aanbevelingen over doen. 

Beeld Eric de Mildt

Norbert, een oude man op een bankje in de plaatselijke Nieuwstraat – die in de hoofdstad van de Oostkantons iets minder glamoureus is dan in de landelijke – is de enige burger die we spreken die iets over het burgerpanel heeft opgevangen. Hij maakt een VAR-symbool, al tekenen zijn vingers in de blauwe lucht geen videoscherm, maar een krantenpagina. Pagina 6 van de lokale krant Grenz-Echo om exact te zijn. “Wat ik zou willen veranderen? Het taalprobleem. Veel officiële documenten worden hier enkel in het Frans opgesteld. Niet zo handig voor oudere mensen die enkel Duits spreken.”

“Ik zou het wel omarmen ja, zo’n systeem”, glimlacht Norbert. Met een beetje geluk wordt hij straks uitgeloot. Voor de burgerpanels, die tijdens een aantal weekends op goed geïnformeerde basis politieke aanbevelingen over een thema mogen doen, zijn telkens 25 tot 50 plekjes in de aanbieding. Voor de burgerraad, die de thema’s op de agenda plaatst en de aanbevelingen op het wetgevende niveau opvolgt, zijn er 24 plaatsen, die regelmatig van vers bloed worden voorzien.

Beeld Eric de Mildt

Representatief

Wie burgerparticipatie zegt, denkt vaak aan activistische groeperingen die politici op hun plichten wijzen, maar in de Oostkantons lijkt het de omgekeerde wereld. Een burgerpanel rond kinderopvang beviel vorig jaar zo goed, dat ze het wilden institutionaliseren. Daarmee gaat de regio verder dan pakweg Ierland – dat tweemaal burgers uitlootte rond de abortuskwestie en het homohuwelijk – of steden als Gdansk en Madrid. Daar worden thema’s van bovenaf opgelegd, en kunnen aanbevelingen evengoed stof liggen te vergaren in een bureauschuif.

Hoewel parlementsvoorzitter Alexander Miesen en de fractievoorzitters van zowel meerderheid (ProDG, SP, PFF) als oppositie (Ecolo, CSP, Vivant) met een zeldzame eensgezindheid het nieuws verkondigen, tonen ze meteen ook de noodzaak van zo’n burgerraad aan: het zevental op de persconferentie is mannelijk, wat ouder en mooi in maatpak, terwijl de burgerraden net representatief moeten zijn op het vlak van geslacht, leeftijd, woonplaats en opleiding.

Een tevreden David Van Reybrouck, auteur, historicus en gangmaker van de burgerparticipatiebeweging G1000, filmt de stemming van het decreet.Beeld Eric de Mildt

Enkel vanuit Vivant komen er weerbarstige geluiden dat het decreet “niet ver genoeg” gaat. David Van Reybrouck, wiens burgerplatform G1000 samen met een panel van internationale experts mee aan de basis lag van dit zogenaamde ‘Ostbelgien Model’, glundert aan de zijkant. “Meestal is de opmerking van politici dat het veel te ver gaat.” Voor de “large versie” van het model, waarbij een aanbeveling met 80 procent van de burgerstemmen automatisch tot een decreetontwerp leidt, heeft de Duitstalige Gemeenschap gepast, maar “dit is echt het verste dat we nu konden springen”, zegt de historicus.

Maar heeft deze regio wel nood aan burgerparticipatie? De meeste burgers die we spreken, lijken best gelukkig met hun leventje in Eupen. En zoals Caroline zegt: “Als ik op Facebook een berichtje stuur naar een vertegenwoordiger, krijg ik altijd antwoord.” De parlementsleden zijn dan ook ‘gewone werkmensen’ in deze kleine gemeenschap.

Voor Van Reybrouck ligt daar net de opportuniteit van de vastgelegde burgerdialoog. “Deze mensen beseffen zelf nog wat ‘burger zijn’ is. Ze zien geen irrationele of vervreemde mensen. Hiermee groeien ze verder naar elkaar toe.” Een verschil met landen zoals Frankrijk, waar, zo stelt Van Reybrouck, de afstand tussen politiek en burger groeit.
 “De gemeenschap is hier bovendien de grootste werkgever, waardoor politieke beslissingen heel dicht staan bij het dagelijkse leven en de 400 miljoen euro die daarin geïnvesteerd kunnen worden”, zegt Oswald Schröder, hoofdredacteur van Grenz-Echo. “Daarom denk ik dat het hier echt kan functioneren.”

Leegstand

Toch is niet iedereen overtuigd. Ook in Eupen zijn er gele hesjes die zoals veel van de zuiderburen wantrouwen koesteren tegenover de heersende orde. “Vroeger viel hier nog iets te beleven”, zegt Sanny Bhatti (26). Hij wijst naar de bankjes op het kerkplein, en de boot – een soort klautertuig voor kinderen – die in het midden geparkeerd staat. “We moeten het stellen met een paar nachtwinkels. Er is hier niets voor ‘onze mensen’, maar zij rijden wel rond in dikke Audi’s. Dat zou ik ze weleens luid en duidelijk zeggen in zo’n raad.” 

Sanny Bhatti voor de speelboot.Beeld Eric de Mildt

Ook Annie betreurt de leegstand van winkelpanden die de stadskern wat mistroostig maakt. “Zou er geen financiële hulp geboden kunnen worden vanuit de regering om die opnieuw te vullen?” Soms behoeft het wat trek- en sleurwerk, maar bij de meeste burgers rolt er dus effectief een idee over de lippen.

In het parlement is de avond al gevallen wanneer de handjes voor het decreet unaniem – “in een verkiezingsjaar dan nog”, zegt iemand – de lucht in gaan. Een moment voor de geschiedenisboeken of voor het vergeetboek? “Ze hebben al gebeld vanuit Kopenhagen en Madrid”, is Van Reybrouck overtuigd van het eerste. Nu nog de inwoners van de Oostkantons. 

Burgerraad

- 24 burgers die anderhalf jaar zetelen

- Geloot uit poule burgers die eerder aan een ‘burgerpanel’ deelnamen

- Agendasetting: beslissen elk jaar over 1 à 3 thema’s die zullen worden behandeld door een burgerpanel

- Waakhondfunctie: maandelijkse opvolging van het wetgevende werk door parlement

Burgerpanels

- 25 tot 50 burgers, afhankelijk van het thema

- Zetelen 3 à 5 weekends binnen een periode van 3 maanden

- Doen politieke aanbevelingen (niet-bindend, maar afwijzing moet wel beargumenteerd worden)

Criteria

- Representatief op het vlak van geslacht (50/50), leeftijd (vanaf 17), opleiding en woonplaats

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234