Maandag 05/12/2022

AnalysePolitiek

De zeer trage val van het Deense kabinet: nertsencrisis uit 2020 kost premier Frederiksen nu de kop

Nertsen op een boerderij nabij Naestved, waar in november 2020 3.000 van de dieren moesten worden geruimd. Beeld AP
Nertsen op een boerderij nabij Naestved, waar in november 2020 3.000 van de dieren moesten worden geruimd.Beeld AP

De aanstaande val van het Deense kabinet komt niet uit de lucht vallen. De beslissing in november 2020 om vijftien miljoen nertsen te laten ruimen, veroorzaakt nu een breuk tussen de partij van premier Frederiksen en een van haar gedoogpartners.

Jeroen Visser

Wat is er aan de hand?

De Deense Sociaal-democraten, die in hun eentje een minderheidsregering vormen, hebben van een van hun gedoogpartners, de Sociaal Liberalen, een deadline gekregen om nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Doen ze dat niet, dan trekken de Sociaal Liberalen hun steun in en valt het kabinet. De deadline is dinsdag 4 oktober, de dag voor de start van het Deense parlementaire jaar.

Waarom deze deadline?

Die heeft nog te maken met de coronacrisis. In november 2020 waarschuwde het Deense RIVM voor gevaarlijke virusvarianten die rondgingen op de vele nertsenboerderijen in Denemarken. Het virus zou in een van die mutaties zodanig zijn veranderd dat het – toen nog in ontwikkeling zijnde – coronavaccin er minder vat op zou krijgen. Dat zou het begin van een nieuwe pandemie kunnen betekenen. De regering besloot daarop alle vijftien miljoen nertsen te laten ruimen. Een hele industrie – Denemarken was wereldwijd de grootste producent van nertsenbont – kwam daarmee ten einde.

Het probleem was dat een juridische basis voor dit besluit ontbrak en de regering het plan doorzette ondanks een gebrek aan een meerderheid in het parlement. Hoewel een onderzoekscommissie premier Mette Frederiksen vrijpleitte – haar ambtenaren zouden haar niet hebben verteld dat een juridische basis ontbrak – vond gedoogpartner de Sociaal Liberalen de conclusies zorgwekkend. De nertsencrisis toonde volgens hen aan dat er te veel macht lag in de handen van één partij. Dat Frederiksen het besluit bleef verdedigen en geen excuses maakte, sterkte de partij in dat idee. “Als ze sorry had gezegd, hadden we nu geen verkiezingen gehad”, aldus Rune Stubager, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit van Aarhus.

Is er nog een andere reden?

Jazeker. De Sociaal Liberalen zijn ook ontevreden met het voornemen van de Deense regering om migranten zonder vluchtelingenstatus naar Rwanda te sturen om daar hun asielprocedure te doorlopen. Dit plan moet migranten ontmoedigen om nog langer met bootjes de Middellandse Zee over te vluchten. De Denen kunnen dit doen omdat ze binnen de EU hun eigen asielbeleid mogen voeren, al liggen er nog een hoop juridische beren op de weg. Volgens de Sociaal Liberalen is het verschepen van migranten geen oplossing voor het controleren van vluchtelingenstromen.

De Deense premier Mette Frederiksen. Beeld Anadolu Agency via Getty
De Deense premier Mette Frederiksen.Beeld Anadolu Agency via Getty

Wat vindt de kiezer van het ultimatum?

Die lijkt niet enthousiast. In peilingen is de steun voor de Sociaal Liberalen sinds de aankondiging van het ultimatum gedaald, terwijl de Sociaal-democraten op min of meer hetzelfde aantal zetels kunnen rekenen. Ze zouden ruim 25 procent van de stemmen halen en daarmee de grootste blijven. “Aanvankelijk daalden de Sociaal-democraten in de peilingen, maar de laatste weken gaat het beter”, aldus Stubager. “Het debat gaat nu vooral over de energiecrisis, inflatie en de oorlog in Oekraïne. In reactie daarop lanceert Frederiksen het ene na het andere plan. Daarmee komt ze daadkrachtig over en dat is precies wat haar partij nodig heeft. Waar critici haar arrogantie en machtswellust verwijten, hameren de Sociaal-democraten op haar leiderschapskwaliteiten in tijden van crisis.”

Een mogelijke domper voor Frederiksen is dat het huidige blok van Sociaal-democraten en de gedoogpartijen zijn meerderheid in het parlement verliest. Peilingen wijzen op een nek-aan-nekrace tussen het linkse en het rechtse blok.

Wie zijn de belangrijkste concurrenten op rechts?

De strijd lijkt te gaan tussen huidig oppositieleider Jakob Ellemann-Jensen (Liberalen) en Søren Pape Poulsen van de Conservatieven. Op enige afstand volgen de Deense Democraten, de nieuwe partij van oud-immigratieminister Inger Støjberg. Deze ex-Liberaal werd vorig jaar veroordeeld tot twee maanden celstraf (die ze thuis met enkelband mocht uitzitten) omdat ze als minister echtparen die asiel aanvroegen van elkaar had gescheiden. Ze werd na haar veroordeling ook uit het parlement gezet, een unicum.

Met haar Deense Democraten zint ze op een comeback. Ze wil een (nog) strenger Deens immigratiebeleid en werpt zich op als de verdediger van het platteland. Volgens peilingen kan ze rekenen op ongeveer 10 procent van de stemmen. Een outsider is oud-premier Lars Løkke Rasmussen, die tien jaar lang de Liberalen leidde. Ook hij richtte dit jaar een nieuwe partij op, de Gematigden. Hij wil met een brede centrumcoalitie een doorbraak forceren in de Deense politiek, waar een ‘paarse’ coalitie van links en rechts doorgaans allergische reacties losmaakt.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234