Woensdag 26/06/2019

Onderwijs

‘De vrijheid van onderwijs staat steeds meer op de helling’

Beeld ID Franky Verdickt

De vrijheid van onderwijs staat op de helling. Dat concludeert de specialist onderwijsrecht Johan Lievens (KU Leuven) op basis van rechtspraak van het Grondwettelijk Hof en de Raad van State. ‘Je zou bijna geloven dat de derde schoolstrijd gaat uitbreken.’

Wie let op de recentste politieke voorstellen over onderwijs ziet het thema van onderwijsvrijheid vaak terugkomen. Kijk maar naar de ‘pretpedagogie’ van N-VA-voorzitter De Wever, het liberale voorstel voor centrale examens en de sp.a die pleit voor godsdienstonderwijs ‘binnen de muren, buiten de uren’. Steeds gaat het over dezelfde vraag: wie bepaalt wat in de klas onderwezen moet worden?

“Als je de retoriek in het parlement volgt, zou je bijna gaan geloven dat de derde schoolstrijd gaat uitbreken”, zegt Johan Lievens, die donderdag een boek over de vrijheid van onderwijs voorstelt. “Er is een duidelijke tendens om alles over onderwijs uniformer te reguleren.” 

Het wat en het hoe

Dat gaat volgens Lievens in tegen de vrijheid van onderwijs. Die schrijft voor dat iedereen onderwijs mag organiseren en invullen (actieve vrijheid) en dat ouders vrij zijn om te kiezen naar welke school ze hun kinderen sturen (passieve vrijheid).

Minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V) volgt die redenering. “Sommigen denken dat alles veel beter zou gaan als er maar één net, één pedagogisch project zou zijn. Mij lijkt dat vooral een enorme verschraling van het aanbod”, zegt ze. Volgens haar moet de overheid de grondwettelijke onderwijsvrijheid waarborgen. “In ruil voor erkenning en subsidiëring kan ze wel voorwaarden opleggen. Het ‘wat’ is voor de overheid, maar het ‘hoe’ blijft voor de scholen”, klinkt het.

Lieven Boeve, de topman van het katholiek onderwijs, ziet dat anders. “Dat staat inderdaad zo in het huidige regeerakkoord geschreven. Alleen klopt dat grondwettelijk niet: het parlement mag eigenlijk alleen het minimum van het ‘wat’  aangeven, al de rest is voor de scholen.”

Andere rechten

Die maatschappelijke tendens naar uniformisering gaat hand in hand met een juridische, concludeerde Lievens bij het maken van zijn doctoraat, dat de basis voor zijn boek vormde. Hij onderzocht de rechtspraak van het Grondwettelijk Hof en de Raad van State sinds 1988, toen de principes uit het Schoolpact in de grondwet werden opgenomen. Dat pact was het compromis dat katholieken en vrijzinnigen sloten na twee felle schoolstrijden.

Uit die analyse blijkt dat er een evolutie is waarbij de onderwijsvrijheid steeds meer aan belang heeft ingeboet, ten koste van andere rechten zoals het recht op onderwijs of het belang van het kind. 

In de jaren 90 sprong het Hof nog erg voorzichtig om met de onderwijsvrijheid, bijvoorbeeld bij de invoering van de eindtermen. Kijken we naar de recentere regelgeving rond het huisonderwijs, dan wordt die vrijheid bijna opzijgeschoven. Wie na twee examens voor de examencommissie nog niet geslaagd is, moet zich verplicht inschrijven in het reguliere onderwijs.

Juridische spielerei

Dat omzichtig rond de onderwijsvrijheid heen fietsen noemt Lievens “juridische spielerei”. “Nu moeten we elk dossier met plak en spuug aanpassen aan de grondwet, terwijl we net eerst het debat moeten voeren over welke onderwijsvrijheid we willen.” 

Dat debat zit eraan te komen: artikel 24 over de onderwijsvrijheid zit meer dan waarschijnlijk tussen de artikels die volgende legislatuur herbekeken kunnen worden. Voor het eerst sinds 1830 kan de vrijheid van onderwijs daardoor in de grondwet zelf worden aangepast, ingeperkt of zelfs afgeschaft.

“We moeten de hiërarchie van de grondwet respecteren. Onderwijsvrijheid is er niet zomaar in gekomen. Ze vormt de basis waar onze grondwet op steunt”, zegt Lievens. “Die hoeksteen past schijnbaar niet meer bij de tijd. Maar hij is er nog, en met rede: hij wordt nog veel gebruikt. Nog 70 procent van de ouders kiest voor het katholiek onderwijs. We moeten ons ervoor hoeden die vrijheid al te makkelijk bij het grof huisvuil te zetten.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden