Dinsdag 05/07/2022

Voorbeschouwing9 mei-parade Moskou

De vraag waarmee de wereld naar de 9 mei-viering in Moskou kijkt: definieert Poetin een einddoel?

Generale repetitie op het Rode Plein. Beeld AP
Generale repetitie op het Rode Plein.Beeld AP

De Russische president Vladimir Poetin stelt maandag de jaarlijkse viering van de WOII-overwinning op het nazisme in het teken van zijn bloedige ‘operatie’ in Oekraïne. Zijn opties op het slagveld zijn beperkter dan hij zal doen uitschijnen. ‘Als beide partijen geen vooruitgang meer boeken op het terrein ontstaat er opportuniteit voor dialoog’.

Maarten Rabaey

Alle ogen zijn maandag gericht zijn op de toespraak van Poetin, die de retoriek van ‘9 mei’ van meet af aan gebruikte voor zijn rechtvaardiging om Oekraïne binnen te vallen en zogezegd te ‘denazificeren’. Maar hoe bombastisch de Russische president deze keer ook de ‘overwinningen’ van zijn troepen zal aanprijzen, zijn opties worden kleiner met de dag dat het bloedvergieten langer duurt. Door de verliezen aan het Oekraïense front zullen er minder militairen en materiaal deelnemen dan de vorige jaren.

Waar er in 2021 nog 191 militaire voertuigen en 12.000 militairen te zien waren, zullen er dat deze keer volgens het Russische defensieministerie slechts 129 zijn en 10.000 manschappen. Daarentegen is de kans klein dat we portretten te zien krijgen van de geschatte 15.000 Russische soldaten die dit jaar al aan het Oekraïense front sneuvelden. Nochtans was het vroeger gebruikelijk dat oorlogsslachtoffers op 9 mei werden herdacht tijdens een optocht waarbij de nabestaanden in het zogeheten ‘Onsterfelijke Regiment’ hun foto’s meedragen. In de voorbije jaren liet Poetin hen vooral portretten meedragen van Sovjet-dictator Stalin.

“De grote vraag maandag is of Poetin het woord ‘oorlog’ zal uitspreken of niet. Dat maakt een groot juridisch verschil, zowel naar zijn binnenlandse als buitenlandse strategie toe”, zegt professor David Criekemans (Universiteit Antwerpen).

“Als hij verklaart dat de ‘speciale operatie’ nu een oorlog wordt, effent hij het pad om binnenkort mogelijk reservisten of burgers te mobiliseren, wat een nieuwe escalatie zou betekenen. Zoiets doe je wel niet van vandaag op morgen. Ingelijfden hebben minstens drie maanden nodig om getraind te worden. Maar we weten dat de Russen tijd hebben. Deze oorlog begon eigenlijk al in 2014.”

Een buitenlands gevolg van een oorlogsverklaring zou volgens Criekemans kunnen zijn dat Poetin de hulp kan inroepen van de ‘Collectieve Veiligheidsverdrags-organisatie’ (CSTO), een militaire alliantie van de oud-Sovjet-staten Rusland, Wit-Rusland, Kazachstan, Kirgizië, Tadzjikistan en Armenië. “De animo om deel te nemen aan de oorlog in Oekraïne zal bij die landen wel erg klein zijn maar Poetin zou deze CSTO-troepen dan kunnen verzoeken om een deel van de Russische troepen die sinds 2008 de Georgische deelgebieden Abchazië en Zuid-Ossetië bezetten te heroriënteren naar Oekraïne.”

Wat is Poetins einddoel?

Dreigende verwijzingen naar kernwapens krijgen we zo goed als zeker ook te horen, want de vrachtwagens die strategische en tactische kernbommen vervoeren oefenden al voor de parade. “Toch blijft de inzet van kernwapens minder realistisch dan chemische wapens. Het dreigen heeft vooral als doel om de westerse publieke opinie angst aan te jagen en te verdelen, in een poging om nieuwe sancties tegen te werken”, zegt Criekemans. “Hyperbolen over de externe vijand helpen ook om de Russen bang te maken en het volk achter de vlag te scharen.”

Tegelijk wordt het uitkijken of Poetin een einddoel definieert of niet. Daarover bleef hij tot nu bewust vaag. Wil hij het regime in Kiev nog altijd omverwerpen en het volledige land onderwerpen? Stelt hij zich tevreden met een landbrug naar de Krim of wil hij de volledige toegang van Oekraïne tot de Zwarte Zee controleren om westelijk Oekraïne economisch te wurgen? Criekemans: “De eerste optie kan leiden tot een bevroren conflict, de tweede tot een nog veel grotere systeemcrisis.”

Op het Moskouse Rode Plein is het een bedrijvigheid van jewelste. Een patriot — trots gehuld in een een T-shirt met oorlogssymbool Z — poseert tijdens de paradevoorbereidingen.  Beeld Photo News
Op het Moskouse Rode Plein is het een bedrijvigheid van jewelste. Een patriot — trots gehuld in een een T-shirt met oorlogssymbool Z — poseert tijdens de paradevoorbereidingen.Beeld Photo News

Blijft de vraag of Poetin ook kan verrassen, door zijn verliezen te incasseren en te de-escaleren met als doel te onderhandelen. IJdele hoop? Criekemans wil het toch niet uitsluiten. “Er zijn genoeg voorbeelden uit de literatuur: als beide partijen denken geen vooruitgang meer te boeken op het terrein ontstaat er opportuniteit voor dialoog. Daarom hebben ook wij in het Westen, in overleg met Oekraïne, een strategie nodig om daarop te reageren. De toekomst moet nu voorbereid worden.”

Volgens Criekemans is het daarom raadzaam dat ook de EU, de VS en het VK nu opnieuw onderling hun doelen aflijnen, zonder hun strategische ambiguïteit tegenover Rusland te verliezen.

“De onderlinge posities zijn de laatste weken wat aan het schuiven gegaan”, zegt hij. “Sommige EU-lidstaten, waaronder België, zitten eerder op de lijn van een herstel van de situatie van voor 24 februari om vervolgens te onderhandelen (over de status van het oosten binnen het soevereine Oekraïne, MR). De Britten willen de Russen nu met militaire middelen volledig buiten Oekraïne drijven. VS-defensieminister Lloyd Austin III wil het Russische leger dan weer zo verzwakt zien dat het niet meer in staat is om een oorlog te voeren. Het is lovenswaardig dat Oekraïne met onze steun weer terrein wint, zoals rond Charkiv, maar we moeten ook beginnen denken aan de offers die het volk daar voortdurend brengt. Als het een doel wordt om Rusland permanent te verzwakken durf ik niet denken wanneer deze oorlog zal eindigen. Dan is de kans op uitbreiding ook te groot. Het is een risico dat we als EU niet kunnen nemen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234