Woensdag 13/11/2019

Politiek

De Vlaamse energielening: behouden of weg ermee?

Beeld BELGA

De Vlaamse energielening zal zoals gepland vanaf 2019 afgebouwd worden. De meerderheidspartijen verwierpen vanochtend een resolutie van sp.a en Groen om dat voornemen tegen te houden. 

1. Wat is de Vlaamse energielening?

Wie energiebesparende werken uitvoert in huis, kan in Vlaanderen in aanmerking komen voor een energielening van de overheid. Die heeft een vaste intrestvoet van 2 procent. De lening bedraagt op dit moment maximaal 10.000 euro, maar wordt dit voorjaar nog uitgebreid naar 15.000 euro en een looptijd van acht jaar. Ook verenigingen en coöperatieven zullen dan een lening kunnen gaan.

Een aantal sociale doelgroepen, zoals mensen met een laag inkomen of wie recht heeft op een verhoogde tegemoetkoming van het ziekenfonds, kan zelfs een renteloze lening aangaan. Zij krijgen ook gratis ondersteuning om te bepalen welke werken moeten worden uitgevoerd of bij de zoektocht naar een aannemer.

De energielening kan aangevraagd worden door inwoners van elke Vlaamse gemeente, behalve de faciliteitengemeenten Linkebeek en Wezembeek-Oppem. Daar wil het gemeentebestuur niet mee in het systeem stappen.

2. Hoe succesvol is de lening?

Het was voormalig minister van Energie Annemie Turtelboom (Open Vld) die de lening nieuw leven inblies. De nieuwe formule werd zo'n succes dat het budget ervoor moest opgetrokken worden. In 2015 werden er 4.651 leningen aangevraagd, vorig jaar waren dat er 4.347. De grote meerderheid van de leningen zijn die met twee procent rente, een kleiner deel wordt aangevraagd door mensen die aan nul procent mogen lenen. 

Leningen worden in een aantal gevallen ook geweigerd, bijvoorbeeld wanneer blijkt dat de aanvrager het geld niet zal kunnen terugbetalen. Zo werd er vorig jaar voor meer dan 30 miljoen euro uitgeleend, en werden aanvragen ter waarde van bijna anderhalf miljoen euro geweigerd.

De meeste leningen zijn bedoeld voor investeringen in hoogrendementsglas, condensatieketels en dak- en muurisolatie.

3. Waarom wordt de energielening ingeperkt?

In het Vlaams regeerakkoord is afgesproken om de lening vanaf 2019 in te perken en minister Tommelein wil die afspraak ook effectief uitvoeren. De lening aan 0 procent blijft bestaan voor de sociale doelgroep, maar de rest zal voor de lening aan 2 procent bij banken moeten aankloppen.

Volgens Tommelein is "bank spelen" niet de corebusiness van een overheid en zijn de echte banken veel beter geplaatst om die rol in te nemen. Hij ging op de Vlaamse klimaattop eind vorig jaar al met een aantal banken het engagement aan dat ook zij een lening voor energiebesparende investeringen met een rente lager dan twee procent in hun gamma zullen opnemen. Vandaag bestaat die lening dan ook effectief bij sommige banken.

Vlaams minister van Energie Bart Tommelein. Beeld BELGA

Er bestaat volgens de liberaal bij veel mensen ook een drempel om naar de overheid te stappen om daar een lening aan te vragen. "Mensen lenen in de eerste plaats bij een instantie waar ze klant zijn en die al over hun gegevens beschikt."

Bovendien zal de nulprocentlening voor doelgroepen behouden blijven, verzekert Tommelein en zal de rol van de energiehuizen uitgebreid worden. "De energiehuizen hebben een adviesfunctie, en ik wil dat ook uitbouwen." Ze zullen daarbij andere opdrachten krijgen, gericht op energie-efficiëntie en de omslag naar hernieuwbare energie. "Wat sp.a wil, is dat de overheid in de plaats treedt van lokale private spelers. Ik wil dat niet."

4. Waarom zouden we de energielening moeten behouden?

Rob Beenders van sp.a en Johan Danen van Groen willen dat de lening niet wordt ingeperkt en zeggen geen rationele argumenten te horen die voor een inperking pleiten. Het systeem werkt goed, is populair en heeft een beperkte budgettaire impact op de overheid. Volgens hen is het dan ook "idioot een maatregel af te schaffen terwijl het ganse werkveld vraagt om het behoud". Zij vrezen dat kwetsbare doelgroepen, die toch niet aan nul procent kunnen lenen, nergens meer terecht zullen kunnen als ze op de private markt een lening zullen moeten aangaan.

Ook Carien Neven, voorzitter van het Limburgse energiehuis Duwolim, vreest dat door de beperking van de energielening een groep burgers uit de boot zal vallen. "Het gaat dan om mensen die volgens minister Tommelein in de toekomst bij de bank terecht zullen kunnen, maar dat klopt niet. Denk aan mensen die begeleiding nodig hebben of mensen die net boven de lage inkomensgrens zitten (18.000 euro per jaar, TT). Wij bij het energiehuis ondernemen nu met die mensen alle stappen die nodig zijn, wij komen ter plaatse om samen op zoek te gaan naar de dringendste renovatie en begeleiden het hele proces. Dat zal een bank nooit doen."

De energiehuizen zijn al een tijdje ongerust over de nieuwe plannen en hun toekomst na 2019. "Wij krijgen een toelage van de overheid van 356 euro per dossier", aldus Neven. "Als het aantal dossiers dan terugvalt van pakweg 800 tot 200, dan moet het hele systeem nog altijd blijven draaien, maar aan een veel lager bedrag. Minister Tommelein zegt dat hij zoekt naar andere opdrachten, maar die zoektocht duurt nu wel heel lang."

De energiehuizen zijn daarom zelf vragende partij om de tweeprocentlening niet volledig af te schaffen, maar er een inkomensgrens op te zetten. "De Vlaamse overheid geeft renovatiepremies als je inkomen niet hoger is dan 42.000 euro of 60.000 euro, afhankelijk van je familiale situatie", zegt Neven. "De overheid gééft dus geld voor renovaties, ook aan mensen met een relatief hoog inkomen. Bij een lening krijgt de overheid het geld nog terug, mét rente. Waarom hanteert ze daar dan een veel lagere inkomensgrens?"

Tommelein heeft bovendien geen enkele garantie dat de banken in de toekomst de rente niet zullen optrekken tot boven de twee procent. Op dit moment staat de rente overal laag, maar dat blijft niet voor eeuwig duren. "Dat zal inderdaad van de markt afhangen, de banken moeten natuurlijk ook hun rendement halen", zegt Tommelein. De N-VA wijst erop dat in het geval van een rentestijging ook de Vlaamse overheid geen 2 procent zou kunnen aanbieden. "Dan zouden we niet alleen bank spelen, maar ook Sinterklaas", aldus Vlaams parlementslid Andries Gryffroy.

5. Wat nu?

Sp.a en Groen hadden gehoopt CD&V aan hun kant te krijgen, maar dat is niet gelukt, hoewel de christendemocraten ook vragen hebben bij de inperking van de lening. Vlaams parlementslid Robrecht Bothuyne (CD&V) blijft een voorstander van een financieringsinstrument om de klimaatdoelstellingen voor gezinnen te behalen. Volgens hem kan Tommelein wel degelijk van het Vlaams regeerakkoord afwijken.

Rob Beenders (sp.a). Beeld Photo News

Maar Bothuyne wil vooral "op een rationele basis" over een aanpassing spreken. "Deze resolutie zal geen zoden aan de dijk zetten", zo verklaarde hij zijn tegenstem. Uiteindelijk draaide de hele discussie vanmiddag uit op het ontbreken van een impactstudie naar de afschaffing van de tweeprocentlening. Ook vanuit de meerderheid klonk er daarover kritiek.

De studie is al een tijdje klaar, maar blijft "in de schuif liggen" zonder dat het Vlaams parlement over de resultaten kan debatteren. Tommelein verdedigt zich door te zeggen dat er eerst op regeringsniveau over gesproken zal worden na advies van de Raad van State. Dat zal "in de komende weken" gebeuren. Sp.a en Groen hopen op dat moment nog een breed debat te kunnen voeren en te kunnen bijsturen. Tommelein beloofde eerder dat hij rekening zal houden met de resultaten van de studie. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234