Woensdag 18/05/2022

AnalyseLopende zaken

De oppervlakkigste verklaring voor het falen van de Vlaamse regering is ook de belangrijkste

Zijn aanleg om op het foute moment foute verklaringen af te leggen, helpt het gezag van Jan Jambon (N-VA) - hier met zijn linksliberale ‘vice’ Bart Somers - niet vooruit. Beeld BELGA
Zijn aanleg om op het foute moment foute verklaringen af te leggen, helpt het gezag van Jan Jambon (N-VA) - hier met zijn linksliberale ‘vice’ Bart Somers - niet vooruit.Beeld BELGA

Terwijl de federale regering met de meeste aandacht gaat lopen, wacht ook de regering-Jambon in 2022 een zware opdracht: het beeld ontkrachten dat ze de zwakste Vlaamse coalitie ooit is.

Bart Eeckhout

Een ijzeren wet in de politiek: het gaat pas écht beroerd in een regering als een coalitiepartner dat openlijk bevestigt en schijnbaar broederlijk oproept om de rangen te sluiten. N-VA-voorzitter Bart De Wever velde zo in de lente van 2018 het doodvonnis van de regering-Michel door toe te geven dat het die regering aan ‘dash’ ontbrak. Zes maanden later trok zijn partij uit de coalitie, met bekend gevolg.

PS-partijleider Paul Magnette komt aardig in de buurt met zijn dubbelzinnige vergelijking tussen de huidige federale regering en een Fiat. “De eerste duizend kilometer val je af en toe in panne, daarna bolt hij zonder problemen”, zei hij in Het Laatste Nieuws. Fiat is wellicht niet het eerste merk waaraan de Belg denkt als het over betrouwbaar bestuur gaat.

Nog strenger was het kerstrapport dat Vlaams viceminister-president Bart Somers (Open Vld) aan de eigen regering uitdeelde. “We voeren een stellingenoorlog en schieten scud­raketten op elkaar af. De jongste weken is de situatie nog geëscaleerd”, stelde hij vlak voor Kerstmis in De Standaard. Somers riep braafjes op om te stoppen met die politieke oorlog. Een jezuïetenstreek, want hij suggereerde natuurlijk wel dat het altijd de anderen zijn die ruzie maken. Schiet niet op qua introspectie.

Het probleem voor de Vlaamse regering is dat Somers gelijk heeft. Het draait voor geen meter. Dat kwam nog eens pijnlijk aan de oppervlakte net voor het jaareinde. De regering-Jambon plande een marathonministerraad, waarop alle grote dossiers afgerond zouden worden. Dat mislukte compleet, de ministers gingen ten diepste verdeeld uiteen.

De meest oppervlakkige verklaring voor dat falen is tegelijk ook de belangrijkste. De regering mist samenhang. Ook de Vlaamse regering zit in de greep van een van de meest intrigerende paradoxen van de hedendaagse politiek: veel aandacht van media en publiek gaat naar politici die zichzelf profileren. Die profileringsdrang torpedeert evenwel de samenwerking die nodig is om de resultaten te boeken die het publiek terecht verwacht. Gekijf trekt veel aandacht van supporters, maar het stoot vele anderen af.

In de Vlaamse regering zit het wantrouwen van meet af ingebakken. Open Vld en CD&V loeren naar grote partner N-VA die hen een redelijk rechts regeerakkoord opsolferde dat nog de vingerafdrukken draagt van voorgaande gesprekken met VB. Met Bart Somers stuurden de liberalen dan maar, tot ongenoegen van N-VA, een linksliberale ‘vice’ naar het Martelarenplein, met de bedoeling de hardste identitaire kanten van het beleid alsnog bij te vijlen.

Omgekeerd wantrouwt Open Vld de N-VA omdat die partij van de regering-Jambon in de strijd tegen de federale regering weleens een oppositiewapen maakt. Zeker het nogal eigengereide beleid van minister van Energie Zuhal Demir (N-VA) geeft aanleiding tot die verdenking. Minister-president Jan Jambon schijnt niet bij machte die tegenstellingen te overbruggen. Vreemd genoeg komt de hardste kritiek uit eigen partij. Die meent dat Jambon meer tegen de federale regering moet ingaan. Zijn aanleg om op het foute moment foute verklaringen af te leggen, helpt zijn gezag niet vooruit.

Oude breuklijnen

Dit is meer dan een castingprobleem alleen. De coronacrisis heeft het Vlaamse overheidsniveau van zijn onschuld beroofd. Nooit eerder werden de deelregeringen betrokken bij een crisisbeheer waarbij zoveel levens op het spel stonden. Het resultaat is ontnuchterend. Minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) zal zich tot het eind van zijn loopbaan moeten verweren tegen de kritiek dat covid de woon-zorgcentra in de eerste golf zomaar kon overspoelen. Minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) won zieltjes door te strijden voor het openhouden van scholen, maar verloor ze toen hij met het veilig inrichten van die scholen bleef talmen. Dat zijn geen uniek Vlaamse gebreken: de andere gewesten brachten het er niet beter vanaf. Meer dan eens bleken de beentjes van al die beleids­niveaus te kort om een crisis van dit formaat te managen.

Buiten corona om gaat het niet ­beter. In cruciale domeinen dringen beslissingen zich op: ruimtelijke ordening (betonstop), landbouw & milieu (stikstof), onderwijs (lerarentekort). Dan zwijgen we nog over het Vlaamse ‘klotedossier’ bij uitstek: Oosterweel. De huidige Vlaamse regering krijgt de rekening gepresenteerd van decennialang onverantwoordelijk beheer en het onvermogen van vorige regeringen om beslissingen over de lange termijn te nemen.

Verder uitstel is onmogelijk. Scholen vallen stil door een tekort aan leerkrachten, boven grote investeringsprojecten hangt de schaduw van stikstofarresten, de termijnen voor klimaatbeleid verstrijken. Oude ideologische breuklijnen spelen weer op: een CD&V in overlevingsmodus durft de standpunten van de Boerenbond niet te verlaten, N-VA luistert naar de belangen in de Antwerpse haven.

Daarbij stoten we op een voor Vlaanderen vrij nieuw probleem: het geld, waarmee vroeger onmogelijke akkoorden toch gesmeerd raakten, is op. De coronacrisis en het relancebeleid doen ook in Vlaanderen de begroting diep in het rood gaan. Grote investeringen, zoals voor Oosterweel, blijven dan nog buiten de boekhouding. Dat maakt de marges om de verliezers van compromissen te compenseren bijzonder klein.

Iets te vlot is de indruk gewekt dat het aangetaste gezag van de minister-president het grootste probleem van de Vlaamse regering is. Dat is overdreven, maar dat maakt het vooruitzicht voor Jambon niet per se beter. Dit jaar moet hij de strijd aangaan tegen het beeld dat hij leiding geeft aan de zwakste Vlaamse regering sinds de federalisering van België. Hij moet dat doen met een wantrouwige equipe, een stapel hoofdpijndossiers en een lege kas. Een uitweg ligt niet voor de hand. Oplopende nervositeit over de vraag wie de historische politieke verantwoordelijkheid draagt voor het PFOS- en Oosterweeldebacle kan de vonk zijn die een echte crisis doet ontbranden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234