Donderdag 03/12/2020

AchtergrondFormatie

De geforceerde comeback van paars-groen

Open Vld-voorzitter en koninklijk opdrachthouder Egbert Lachaert bij zijn bezoek aan koning Filip eerder deze week.Beeld Photo News

Twintig jaar nadat Guy Verhofstadt (Open Vld) een paars-groene coalitie op de been bracht, zoekt koninklijk opdrachthouder Egbert Lachaert (Open Vld) opnieuw toenadering tot de ecologisten. Terwijl toen het enthousiasme eraf spatte, is er deze keer geen sprake van een roze wolk.

Nog zes dagen heeft Egbert Lachaert (Open Vld) om een doorbraak te forceren in de formatie. Die hinkt nog steeds op twee benen: wordt het paars-geel of paars-groen? “Een regering met N-VA is nog altijd niet dood”, klinkt het in liberale kringen. Ook binnen N-VA gaan ze ervan uit dat ze er nog niet afliggen. Maar na de ‘ijzige’ vergadering tussen De Wever en Lachaert van donderdag, die amper tien minuten duurde, lijkt het slechts op uitstel van executie voor N-VA.

Na de vergadering tussen Groen-voorzitter Meyrem Almaci en Lachaert vrijdag hielden beiden de lippen op elkaar. De verstandhouding tussen de liberalen en de groenen zit goed. Volgens Le Soir zaten de groene en liberale partijvoorzitters al op 14 augustus met z’n vieren bij elkaar, vlak voordat Lachaert naar de ultieme verzoeningsvergadering met Bart De Wever (N-VA) en Paul Magnette (PS) ging. Toen een toenadering onmogelijk bleek, gooide het preformateursduo de handdoek in de ring.

Entente

Lachaert heeft twee opties om een paars-groene regering (al dan niet met CD&V erbij) op de been te brengen. Ofwel vertrekt hij vanuit een entente tussen liberalen, groenen en socialisten en kijkt hij of ook CD&V en/of cdH aansluit. Zo kan hij de weifelende christendemocraten onder druk zetten, maar riskeert hij meteen te worden aangevallen door N-VA. Zijn keuze voor de ecologisten is van bij het begin duidelijk.

Ofwel onderhandelt hij eerst met de drie traditionele politieke families, om vervolgens de gesprekken te openen voor de groenen. Zo geeft hij Ecolo en Groen minder speelruimte en kan hij, al is het mogelijk louter formeel, N-VA nog een ultieme kans geven om mee te praten. Vrijdag zaten de sjerpa’s van sp.a en Open Vld alvast samen om een aantal technische zaken uit te klaren. Van een gelijkaardige technische vergadering met de Vlaams-nationalisten is voorlopig nog geen sprake.

Paars-groen zou alleszins niet met een onbeschreven blad beginnen. Groen-kopstuk Kristof Calvo vertelde onlangs in deze krant hoe de paars-groene partijen in december al “het strafste regeerakkoord ooit” onderhandelden in het kasteel van het Lembeekbos, toen PS-voorzitter Paul Magnette nog informateur was. Die poging strandde uiteindelijk op het verzet van een deel binnen Open Vld. 

Ideologische aartsvijanden

De groenen willen deze kans met beide handen grijpen. Voor het eerst sinds de regering-Verhofstadt I kunnen ze weer deelnemen aan de macht. Ondanks de electorale afstraffing die destijds volgde, denken heel wat groenen met warmte terug aan die periode. “Ik ben een kind van paars-groen”, zegt Calvo.

En ook bij de Vlaamse liberalen lopen er genoeg mensen rond met eenzelfde gevoel, in eerste plaats anciens als Karel De Gucht en Patrick Dewael die het beleid toen mee uittekenden. “Ik heb goede herinneringen aan die tijd”, zei ook ex-voorzitter Gwendolyn Rutten in onverdachte tijden, vorig jaar net voor de verkiezingen. “We hebben destijds het homohuwelijk mogelijk gemaakt, een euthanasieregeling uitgewerkt. Maar dat is twintig jaar geleden en de uitdagingen van dit moment zijn helemaal anders.”

De tijden zijn inderdaad veranderd. Destijds sloten blauw en rood een deal: de liberalen kregen hun lastenverlaging, terwijl socialisten konden uitpakken met extra uitgaven in de gezondheidszorg. De broeksriem kon eindelijk losser na het strikte besparingsbeleid onder CVP-premier Jean-Luc Dehaene om de Maastricht-norm te halen. Twee ideologische aartsvijanden vonden elkaar, om samen aan de Derde Weg te timmeren en ethisch de bakens te verzetten. 

Nu is de erfenis van de regering-Michel een diepe financiële krater, die door de coronacrisis op duizelingwekkende wijze is uitgediept. Op korte termijn is het budgettaire carcan dan wel overboord gegooid, wie een solide regeerakkoord wil opstellen zal toch ook moeten nadenken over hoe de ontsporingen worden teruggedrongen. Om een voorbeeld te geven: terwijl socialisten hogere pensioenen eisen, hameren de liberalen er nog steeds op dat de vergrijzingskosten onder controle moeten worden gehouden.

Ook de manier waarop paars-groen tot stand kwam was helemaal anders. “Dat was echt de bevrijding van de CVP-staat, we vertelden een nieuw verhaal”, zegt Johan Vande Lanotte, destijds vicepremier voor de Vlaamse socialisten. Het was een passioneel huwelijk, waar er binnen de regering openlijk kon gediscussieerd over het beleid. Heel anders dan de “geen commentaar” die Dehaene telkens debiteerde.

Met Agalev (nu Groen) en Ecolo kwamen bovendien voor het eerst de ecologisten nationaal aan de macht in ons land. Ook toenmalig Agalev-kopman Jos Geysels is nog steeds enthousiast: “Ik heb onlangs de Vlaamse en federale regeerakkoorden van toen nog eens gelezen. Daar zat zoveel zuurstof in, zoveel voluntarisme. Het waren mensen die een positief project uitdroegen.” 

Huwelijk ‘van moeten’

In 2020 ontbreekt dat gemeenschappelijke project, laat staan de bevlogen visie. Lachaert profileerde zich al de hele formatie als voorvechter van paars-geel. Hij zou enkel voor paars-groen kiezen als die eerste optie echt niet mogelijk bleek, een negatieve keuze dus. En zelfs bij de Vlaamse socialisten is het enthousiasme niet overweldigend. “Elke regering die nu gevormd wordt, zou een huwelijk ‘van moeten’ zijn”, zegt Vande Lanotte. 

Tegelijk is het twijfelachtig of de ethische dossiers een voldoende gemeenschappelijke drijfveer kunnen zijn voor paars-groen. De wetswijzigingen rond euthanasie of abortus die momenteel voorliggen zijn minder spectaculair dan de ‘pioniersrol’ die België destijds op zich wilde nemen. We waren telkens het tweede land ter wereld dat het homohuwelijk toeliet en een wettelijk kader rond euthanasie uitwerkte. Het is wat anders dan de uitbreiding van de abortustermijn nu, waarover ook bij verschillende partijen intern heel wat discussie is.

Bovendien blijft de kans groot dat de CD&V bij een paars-groene regering wordt betrokken. Voorzitter Joachim Coens heeft van de ethische dossiers een breekpunt gemaakt. Het verkleint de kans op fundamentele hervormingen. Een afrekening met het verleden is al helemaal niet aan de orde.

Waar ligt dan de sleutel om toch nog ergens te geraken, volgens de paars-groene anciens? “We hebben geen nood aan jolijt en vlotte praatjes zoals destijds onder Verhofstadt”, zegt Vande Lanotte. “Wel aan degelijkheid en leiderschap. De mensen zitten met alleen maar vragen. Ze willen weten waar ze aan toe zijn.”

 Geysels: “Een regeerakkoord dat bestaat uit kanttekeningen – een ‘kaartenhuisje’, zo u wil – zal niet volstaan. Mensen verwachten opnieuw een toekomstproject. Een eerlijker belastingsysteem, focus op het klimaat en aandacht voor de kwaliteit van het leven. Daarrond moeten toch ook de liberalen kunnen werken?”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234