Zondag 20/10/2019

Verkiezingen

De formateur is nu ook de dorpsstraat binnengewandeld

Burgemeester Bart De Wever op 15 oktober, zijn eerste dag als ‘Antwerps formateur’. Beeld Photo News

Formateurs, bemiddelaars, onderhandelingsnota’s. De lokale kopstukken lijken wel een federale regering te moeten vormen in plaats van een stadsbestuur. Hebben ze het wat hoog in hun bol of nemen ze hun job gewoon ernstig?

Burgemeester Bart De Wever (N-VA) ontpopte zich tot formateur in Antwerpen, in Gent hadden ze er met Mathias De Clercq (Open Vld) en Filip Watteeuw (Groen) op een gegeven moment zelfs twee. In Heist-op-den-Berg loopt er inmiddels een bemiddelaar-informateur rond om uit de impasse te geraken. Van Oostende tot Hasselt wordt gezwaaid met onderhandelingsnota’s. 

De coalitieonderhandelingen na de gemeenteraadsverkiezingen verlopen met steeds meer ernst. Dat laat zich niet enkel inhoudelijk opmerken, ook de gebruiken worden gewichtiger. Her en der keren de patronen van een federale regeringsvorming terug. Het enige wat we nog niet gezien hebben is dat een lokaal kopstuk tot bij de koning rijdt om verslag uit te brengen. 

Veel heeft te maken met nieuwe regelgeving. Sinds 2012 moeten gemeentebesturen één jaar na hun aantreden een uitgebreide meerjarenbegroting indienen bij de Vlaamse overheid. En cours de route een beleid uitstippelen kan niet langer, daarom dat de lokale kopstukken diepgaande afspraken willen maken voor ze aan de klus beginnen. En daar hoort sérieux bij.

Bierkaartje

“Vroeger tekenden de lokale kopstukken op een bierkaartje de verdeling van de schepenen bij elkaar en dat was het dan zowat”, legt professor lokale politiek Johan Ackaert (UHasselt) uit. Er werden vage afspraken gemaakt, bijvoorbeeld over de bouw van een zwembad, en de rest werd in de loop van de legislatuur verder ingevuld. “Om dan twee jaar voor de volgende verkiezingen vast te stellen dat er een gat in de begroting zat en fors bijgestuurd moet worden”, zegt Ackaert. “Die tijden zijn voorbij.”

“Het lokale niveau is sterk geprofessionaliseerd”, merkt ook Luc Martens op, oude CD&V-vos en ex-burgemeester van Roeselare. “De burger verwacht meer, de materie waar ze mee te maken krijgen is complexer. Het is goed dat lokale politici hun job ernstig nemen en dat ook tonen.”

Als voormalig voorzitter van de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) zag hij de evolutie van dichtbij. “Weet u hoe het nog niet zo heel lang geleden ging: het budget voor het sociaal beleid werd besproken tijdens een etentje tussen de burgemeester en de voorzitter van het OCMW. Op het einde zei die hoeveel euro hij nodig had en de zaak was beklonken. Nu is dat uitgesloten.” 

Tegelijk wegen de administraties meer door, stipt Martens aan. De oude gemeentesecretaris is verveld tot een algemeen directeur met grondige financiële knowhow. Ambtenaren schrijven memoranda en kijken nauw toe op het financiële plaatje. Vergelijk het met het Planbureau, dat ook wordt ingeschakeld bij het opstellen van het regeerakkoord. Politici worden zo aangemaand hun huiswerk ten gronde te maken.

Nationaal niveau

Wat ook meespeelt: steeds meer (oud-)ministers en parlementsleden profileren zich op het lokale niveau. Steven Vandeput (N-VA) stapt van de federale regering het Hasseltse stadhuis binnen, maar velen gingen hem voor. Ook Vincent Van Quickenborne (Open Vld) nam de gebruiken en gewoontes van het allerhoogste niveau mee naar zijn stad. 

“Het bestuursakkoord in Kortrijk in 2012 hebben we opgevat als een regeerakkoord”, zegt Van Quickenborne. “We hadden een document van 40 pagina’s met alle afspraken tot in detail. Alles is nagerekend door de administratie.” Ook een aantal onderhandelingstechnieken nam hij over. “De schepenverdeling deden we pas helemaal op het einde, zoals bij de regeringsvorming. Anders rijdt iedereen voor de eigen bevoegdheid.”

Theater

Niet dat er nu in alle 300 gemeenten formateurs rondlopen. Vooral als het moeilijk gaat worden zij bovengehaald.

Zoals in Antwerpen, waar De Wever de partijen een voor een ontving en daarna tijd maakte voor het middenveld. Het komt Yasmine Kherbache (sp.a) allemaal bekend voor. De ex-kabinetschef van Elio Di Rupo (PS) staat voor haar partij op de eerste rij bij de onderhandelingen. “Didier Reynders (MR) liet ooit elke denkbare organisatie langskomen, zo ver gaat De Wever gelukkig niet. Alleen de burgerbewegingen kwamen langs. Nu verwacht iedereen ook een formateursnota, maar die blijkt er voorlopig niet te komen. Misschien dat we onszelf ook een beetje te veel laten leiden door bekende patronen.”

Ze vindt het goed dat De Wever de zaken ernstig neemt, maar ze beseft evengoed dat dit een vorm van politiek theater is. Bij elk bezoekje volgt er een statement, zo wordt de indruk gewekt dat er hard wordt doorgewerkt. Ervaren onderhandelaars weten beter: “Het is een handige manier om tijd te winnen als het vastzit.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234