Zondag 25/08/2019

Europese Unie

De falende Europese banencarrousel: waar liep het fout?

De Commissiepost voor Timmermans stuitte op hard verzet van Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije, met steun van boze leiders van de christendemocratische Europese Volkspartij. Ook de Italiaanse premier Giuseppe Conte liet Timmermans vallen. Beeld Bloomberg via Getty Images

Er lag een deal op tafel – met de Nederlander Frans Timmermans als voorzitter van de Europese Commissie – maar de onderhandelingen over de Europese topbanen zijn maandag vastgelopen. Waarom is het zo moeilijk? 

“Het was een echec”, concludeerde de Franse president Emmanuel Macron maandagmiddag laconiek na 19 uur non-stop vruchteloos overleg in Brussel over een verdeling van de vijf Europese topbanen. Iets verderop merkte een zichtbaar vermoeide bondskanselier Angela Merkel droogjes op dat de EU-leiders in elk geval geen gemakzucht kan worden verweten. Maar wat ging er fout tijdens deze langste EU-top ooit? Waarom kreeg de Nederlandse sociaaldemocraat Frans Timmermans het voorzitterschap van de Europese Commissie zoals verwacht (nog) niet in handen?

Allereerst ging er iets drastisch verkeerd in de regie van Merkel. “Niet alles was evengoed doorgesproken”, gaf ze eerlijk toe. Het voorstel voor een verdeling van de topbanen dat ze een dag eerder in Osaka (Japan) tijdens de G20 met Macron, premier Mark Rutte en de Spaanse premier Pedro Sánchez had opgesteld, ontketende een heuse revolte in haar christendemocratische Europese Volkspartij (EVP). Merkel had namelijk de post van Commissievoorzitter laten schieten.

Nog voor de EU-dinertop zondagavond begon, hadden haar EVP-collega’s het plan aan stukken gescheurd.

Troostprijzen

Met de Ier Leo Varadkar en de Bulgaar Bojko Borisov voorop kreeg Merkel de wind van voren. Hoe had ze zo snel de eigen Spitzenkandidat voor het Commissievoorzitterschap Manfred Weber kunnen opofferen voor de socialistische Spitz Timmermans? Waarom had ze genoegen genomen met de ‘twee troostprijzen’ (EU-buitenlandchef en voorzitterschap Europees Parlement), terwijl de EVP de grootste partij is? “Er waren duidelijk niet genoeg EVP-leiders in Osaka”, constateerde een ervaren EU-diplomaat. Volgens anderen bevestigt het dat Merkel op weg is naar de uitgang.

Het tweede dat verkeerd ging was de regie van EU-president Donald Tusk. Ook hij was in Osaka, ook hij is lid van de EVP, maar hij kreeg volgens zijn eigen mensen het ‘voorstel van de vier’ pas op het allerlaatste moment onder ogen. Hij legde het zonder verdere kanttekeningen voor aan de fractieleiders in het parlement en op tafel bij het leidersdiner. Een valse start.

De Commissiepost voor Timmermans stuitte direct op hard verzet van de Visegradlanden (Polen, Hongarije, Tsjechië, Slowakije). Was dat nog te verwachten – de vier liggen zwaar in de clinch met Timmermans over hun rechtsstaat – nu kregen ze steun van boze EVP-leiders en ook de Italiaanse premier Giuseppe Conte liet Timmermans vallen.

Wat volgde was een nacht vol twee-, drie, vier- en twistgesprekken over steeds andere verdelingsvoorstellen met steeds andere namen. 

Oorlog

Het voorstel van Tusk voor ‘proefstemmingen’ over verschillende banenopties, werd uiteindelijk door de leiders tegengehouden. Het wegstemmen van de Visegradlanden en Italië kan juridisch wel, maar is de opmaat naar een institutionele oorlog tussen Commissie en lidstaten de komende vijf jaar. Dat moeten we absoluut voorkomen, zei Merkel na afloop. “Dan doen we er maar een dagje langer over.”

En dus komen de leiders vandaag- opnieuw bijeen in Brussel, het wordt hun derde topoverleg in twee weken over de banen. Maandagavond zijn de nodige voorgesprekken gevoerd, alles met als doel een akkoord over de topbanen dat voor zoveel mogelijk leiders acceptabel is. Tusk wil dat akkoord desnoods met een stemming afdwingen vóór het Europees Parlement woensdagochtend zijn nieuwe voorzitter kiest.

“Het is ook ongelooflijk ingewikkeld”, stelde de Nederlandse premier Mark Rutte maandagmiddag. Tot 2014 droegen de leiders de Commissievoorzitter voor die vervolgens door het parlement werd goedgekeurd. Als afgeleide van deze keuze, werden de andere posten (EU-president, EU-buitenlandchef, parlementsvoorzitter) ingevuld. Het systeem van de Spitzenkandidaten – elke partij selecteert vóór de Europese verkiezingen een kandidaat voor het Commissievoorzitterschap – heeft de banencarrousel partijpolitiek gemaakt. In 2014 belandde op deze manier Jean-Claude Juncker aan het hoofd van de Commissie.

Toen stemden twee leiders tegen, de Britse premier David Cameron en de Hongaar Viktor Orbán. Veel meer tegenstemmers zijn politiek onwenselijk. “Met wat slaap en goede wil, komen we er wel ui”, verwacht Merkel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden