Donderdag 02/02/2023

PortretTaiwan

De Chinagezinde achterkleinzoon van Chiang Kai-shek kan de toekomst van Taiwan gaan bepalen

Chiang Wan-an na zijn verkiezingsoverwinning in Taipei. Beeld AFP
Chiang Wan-an na zijn verkiezingsoverwinning in Taipei.Beeld AFP

De Chinagezinde Chiang Wan-an, achterkleinzoon van dictator Chiang Kai-shek, is de rijzende ster in de Taiwanese politiek. Zaterdag is hij verkozen tot burgemeester van hoofdstad Taipei, waarmee ook het presidentschap dichterbij komt.

Leen Vervaeke

Hij is jong, knap en charmant, en vrouwelijke kiezers verdringen zich om een selfie met hem te maken. Chiang Wan-an is de rijzende ster van de Taiwanese politiek, zaterdag werd hij verkozen tot burgemeester van hoofdstad Taipei. Maar Chiang heeft ook een omstreden kant: hij is de vermeende achterkleinzoon van Chiang Kai-shek, de dictator die het moderne Taiwan stichtte, maar ook diep verdeelde. En Chiang Wan-an, die pakt graag uit met zijn familienaam.

Bij de lokale verkiezingen in Taiwan werden zaterdag de bestuurders van 22 steden en districten verkozen. Dat heeft vooral lokaal belang, behalve in Taipei, waar de strijd om het burgemeesterschap vaak als een indicatie wordt gezien voor de presidentsverkiezingen. Als de peilingen kloppen, betekent dat slecht nieuws voor de regerende Democratische Progressieve Partij (DPP). Hun kandidaat Chen Shih-chung staat op 30,4 procent. Chiang Wan-an leidt met 37,8 procent.

Chiang is lid van de grootste oppositiepartij Kuomintang (KMT), die goede relaties met het Chinese vasteland nastreeft. Als Chiang in Taipei wint, versterkt dat zijn partij in aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2024. Dat kan bepalend zijn voor de toekomst van Taiwan, een de facto onafhankelijk eiland dat door China wordt geclaimd. Onder de KMT gedraagt Taiwan zich doorgaans inschikkelijker tegenover Beijing dan onder de DPP, die sinds 2016 aan de macht is.

In de Chiang Kai-shek-­herdenkingshal in Taipei staat een metershoog standbeeld van de voormalige dictator. De regeringspartij  DPP wil alle standbeelden van Chiang laten verwijderen. Beeld Getty
In de Chiang Kai-shek-­herdenkingshal in Taipei staat een metershoog standbeeld van de voormalige dictator. De regeringspartij DPP wil alle standbeelden van Chiang laten verwijderen.Beeld Getty

De spanningen rond Taiwan zijn de afgelopen jaren sterk opgelopen. De Chinese leider Xi Jinping voert de druk op het land geleidelijk op, DPP-president Tsai Ing-wen geeft niet toe en de geopolitieke strijd tussen China en de Verenigde Staten gooit extra olie op het vuur. Toen de Amerikaanse politicus Nancy Pelosi afgelopen zomer Taiwan bezocht, reageerde Beijing met grootscheepse militaire oefeningen. De KMT reageerde verdeeld op Pelosi’s bezoek, Chiang Wan-an was voor.

Roemruchte stamboom

De 43-jarige Chiang, in het Westen ook bekend als Wayne Chiang, wordt als een respectabel politicus gezien. Hij promoveerde in de Verenigde Staten in de rechtsgeleerdheid, werkte in San Francisco als bedrijfsadvocaat en keerde zo’n tien jaar geleden terug naar Taiwan. In 2016 werd hij tot parlementslid verkozen voor de KMT, de partij van zijn overgrootvader. Hij wordt als de progressieve kant van de conservatieve KMT gezien: hij stemde voor het homohuwelijk, tegen de partijlijn in.

Chiang Kai-shek (1887-1975) heeft Taiwan op het pad van economische ontwikkeling en moderniteit gezet, maar hij voerde ook een dictatoriaal schrikbewind. 
 Beeld Getty
Chiang Kai-shek (1887-1975) heeft Taiwan op het pad van economische ontwikkeling en moderniteit gezet, maar hij voerde ook een dictatoriaal schrikbewind.Beeld Getty

Maar Chiangs grootste troef – en tegelijk zijn grootste smet – is zijn afkomst, als telg van Taiwans beroemdste politieke dynastie. Overgrootvader Chiang Kai-shek (1887-1975) gaf ruim vier decennia leiding aan de Republiek China, eerst op het hele Chinese grondgebied, na zijn nederlaag tegen de communisten van Mao Zedong in 1949 alleen nog in Taiwan. Grootvader Chiang Ching-kuo (1910-1988) nam zijn presidentschap over en maakte in 1987 de weg vrij voor democratisering.

Chiang Wan-an werd niet geboren in die dynastie. Hij had oorspronkelijk de achternaam Chang, naar zijn vader en grootmoeder. Pas op zijn 16de kreeg hij te horen dat zijn vader de buitenechtelijke zoon van president Chiang Ching-kuo was, wat in politieke kringen als publiek geheim gold, maar nooit officieel is erkend. Op zijn 27ste liet hij zijn achternaam veranderen, net als zijn vader, die het tot vicepremier schopte. Als KMT-politicus is bloedverwantschap met de Chiangs goud waard.

Maar Chiangs roemruchte stamboom maakt hem ook controversieel. Want ‘generalissimo’ Chiang Kai-shek mag Taiwan op het pad van economische ontwikkeling en moderniteit hebben gezet, hij voerde ook een dictatoriaal schrikbewind en plaatste Taiwan decennialang in een staat van beleg. Tijdens een bloederig neergeslagen opstand op 28 februari 1947 – het ‘228 Incident’ – en vier decennia van repressie – ‘Witte Terreur’ – kwamen duizenden politieke tegenstanders om.

Historische rechtzetting

Een halve eeuw later zijn de Taiwanezen nog steeds diep verdeeld over Chiang: vader der natie of bloeddorstig tiran. Het debat verloopt moeizaam en langs politieke lijnen. Regeringspartij DPP, voortgekomen uit de democratiebeweging, ijvert voor een historische rechtzetting. De partij wil alle standbeelden van Chiang laten verwijderen, in de eerste plaats het metershoge beeld in de Chiang Kai-shek-herdenkingshal in Taipei. De KMT beticht haar van politisering van de geschiedenis.

Het debat wordt bemoeilijkt door de dreigende schaduw van Beijing. De KMT staat traditioneel een pragmatische houding voor en hoopt door economische samenwerking met China de politieke spanningen te verkleinen. De DPP legt meer nadruk op de Taiwanese identiteit en democratische waarden, en gaat meer de confrontatie met Beijing aan. Chiang Kai-shek, als bestrijder van Chinese communisten maar ook van democratie, speelt in die actuele context een vreemde dubbelrol.

Te midden van die historische gevoeligheden is Chiang Wan-an met zijn aangenomen achternaam een levendige herinnering aan het onverwerkte verleden. Zelf probeert hij de discussie zo veel mogelijk uit de weg te gaan. Hij verwijst af en toe naar zijn grootvader Chiang Ching-kuo, die door veel Taiwanezen als gematigd positief wordt beoordeeld, maar nooit naar zijn controversiële overgrootvader. Hij wil de voordelen van zijn beroemde achternaam, niet de nadelen.

Begin dit jaar leek Chiang even een handreiking te doen. Hij zei in te stemmen met een naamsverandering voor de Chiang Kai-shek-herdenkingshal, waarover de DPP en KMT al decennia overhoop liggen. Maar kort daarna noemde Chiang het omstreden monument een van zijn favoriete trekpleisters in Taipei, zonder enige kanttekening. Het voorstel om het standbeeld van zijn overgrootvader te verwijderen, doet hij af als onzin. Hij wil vooral zijn KMT-kiezers niet bruuskeren.

Springplank naar het presidentschap

Voorlopig lijkt Chiang weg te komen met zijn ontwijkingsgedrag. Tijdens de verkiezingscampagne werd hij nauwelijks aangesproken op zijn dubbelzinnige omgang met zijn familiegeschiedenis. Dat komt vooral doordat het om lokale verkiezingen gaat, waarin de grote onderwerpen – de omgang met Beijing, de Taiwanese identiteit – minder aan bod komen. De campagnes gaan over een gebrek aan betaalbare huisvesting, verouderde infrastructuur en de stadsvlucht van jongeren.

Chiang komt op in Taipei, waar veel nazaten van ‘vastelanders’ wonen, die in 1949 met Chiang Kai-shek mee naar Taiwan zijn gevlucht en sterk KMT-gezind zijn. De nazaten van slachtoffers van de Witte Terreur wonen meer in het zuiden van Taiwan. ‘De DPP is niet bang om deze kwestie ter sprake te brengen, maar in Taipei is het bij voorbaat een verloren strijd’, zegt Brian Hioe, politiek journalist in Taiwan. ‘Als hij in het zuiden zou opkomen, zou het veel meer een kwestie zijn.’

Het burgemeesterschap van Taipei wordt vaak als springplank naar het presidentschap van Taiwan gebruikt, en in Taiwanese media wordt over Chiangs kansen gespeculeerd. Maar op nationaal niveau mag Chiang meer vragen over zijn visie op zijn voorvaderen verwachten. ‘Het zou zeker meer een kwestie worden als hij voor het presidentschap zou gaan’, aldus Hioe. ‘Ik denk dat de debatten rond zijn familie en zijn vermeende afstamming dan veel intenser zouden worden.’

Voorlopig probeert Chiang zijn achternaam in zijn voordeel te laten werken en zijn vingers niet te branden aan zijn familiegeschiedenis. Maar hij lijkt zich bewust van de neteligheid van zijn situatie. ‘Het label van vierde generatie van de Chiang-familie is mij pas laat gegeven’, zei hij in 2015 in Taiwanese media. ‘Voor de buitenwereld is het een onderscheiding, een titel. Maar voor mij is het ook een last, een hindernis.’

Lokale verkiezingen

Tijdens deze lokale verkiezingen worden de burgemeesters en bestuurders van 22 steden en districten verkozen. Regeringspartij DPP van president Tsai Ing-wen heeft op dit moment zeven posten in handen, tegenhanger KMT is lokaal sterk verankerd en heeft veertien posten, de jonge oppositiepartij TPP heeft er één. Analisten verwachten dat de DPP moet inleveren. Als de partij flink verliest, kan dat de DPP schaden in aanloop naar de presidentsverkiezingen.

De meeste aandacht gaat uit naar de burgemeestersverkiezingen in Taipei. Daar vaardigde de DPP een politiek zwaargewicht af: Chen Shih-chung (68), die zich als minister van Volksgezondheid erg populair maakte met Taiwans succesvolle zerocovidbeleid. Sinds het heropenen van Taiwan dit voorjaar en de stijging van het aantal coviddoden heeft Chens reputatie een knauw gekregen. Met 14 duizend coviddoden op 23,5 miljoen inwoners zit Taiwan nu wereldwijd in de middenmoot.

Als KMT-kandidaat is Chiang Wan-an in Taipei in het voordeel. Zijn grootste probleem is de populariteit van een derde, onafhankelijke kandidaat: Huang Shan-shan (52), huidig locoburgemeester van Taipei. Zij lijkt vooral stemmen af te snoepen van de KMT. De drie kandidaten gingen lang gelijk op in de peilingen, maar Huang zakte vorige week terug naar 11,2 procent. Dat komt vooral Chiang Wan-an ten goede: die heeft nu een comfortabele voorsprong.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234