Woensdag 19/06/2019

Politiek

De blote benen van Crevits en de ‘hottie’ van Francken: zal Instagram de Wetstraat veranderen?

De benen van Hilde Crevits. Beeld Instagram/@hildecrevits

Hilde Crevits toont haar blote benen met een glas cava ertussen, Theo Francken showt zijn ‘valentine hottie’ (ondertussen heeft Francken de foto verwijderd). Zo verhit het er in de Wetstraat soms toegaat, zo gemoedelijk zien we onze beleidsmakers op Instagram. De app wint aan populariteit bij politici, maar zal hij de manier waarop de politiek met ons communiceert voorgoed veranderen?

“Enkele dagen genieten en uitrusten in de sneeuw met mijn vrouw en kinderen. De sfeer zit er alvast goed in!” Het is het bijschrift van een opmerkelijk filmpje dat Wouter Beke eerder deze week op Instagram uploadde. We zien de kinderen van de CD&V-voorzitter lichtjes onwennig ‘Ellie’ van Regi meezingen op weg naar de bergen.

Beke is niet de enige die personalia op het sociale netwerk zwiert, alle Vlaamse partijvoorzitters doen het. Op het account van Peter Mertens (PVDA) zien we zijn zoon “bladerdeeggebakjes met appel en ijs” verorberen. Gwendolyn Rutten (Open Vld) post geregeld een selfie met een van haar kinderen, en Bart De Wever (N-VA) lijkt zodanig gefascineerd door zijn schildpad Schilpie dat het beest al twee keer op zijn Instagram mocht prijken.

De mobiele app om digitale foto’s en video’s uit te wisselen is erin geslaagd mee te profiteren van de groei van moederbedrijf Facebook, Inc. Meer zelfs, Instagram is uitgegroeid tot het netwerk met het meeste groeipotentieel. Logisch dat beleidsmakers het medium steeds meer omarmen.

Volgens het Amerikaanse onderzoeksbureau Congressional Research Service wint Instagram meer dan andere sociale netwerken aan populariteit bij politici. In 2018 had de helft van de vertegenwoordigers in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden een account, in 2015 was dat nog maar een kwart. Bij de Amerikaanse Senaatsleden is het gebruik nog opvallender: 70 procent zat vorig jaar op Instagram, tegenover 36 procent in 2015.

Ook de Wetstraat lijkt overstag te gaan. “De politiek is constant op zoek naar nieuwe manieren om de kiezer te bereiken”, weet Kristof Jacobs, professor politieke communicatie aan de Nederlandse Radboud Universiteit. “Tussen twee verkiezingen door gebeurt er niet zoveel, maar in campagnemodus wordt volop op technologische innovaties ingezet. Veel jongeren zitten niet meer op Facebook, dus wat doen politici? Hun heil zoeken bij Instagram. Of dat succesvol is, is een andere vraag.”

Netwerken voor roepers

Volgens mediaconsultant en Instagram-goeroe Hannes Coudenys is de aantrekkingskracht van het netwerk een herwonnen gevoel van ‘nabijheid’. “Op Facebook en Twitter verdrink je in de commentaren, het zijn netwerken voor roepers geworden. De persoonlijke feeling van de beginjaren is volledig verdwenen. Op Instagram vind je dat wel nog: je hebt het gevoel dat je in nauw contact met andere gebruikers staat.”

Om hun Twitter en Facebook up-to-date te houden kunnen politici een beroep doen op communicatiemedewerkers, maar bij de jongere Instagram-gebruikers val je daarmee door de mand. “Zeker de beeldtaal van de Stories, waarmee gebruikers foto’s en korte video’s kunnen opladen die maar 24 uur online staan, is heel rauw”, zegt Coudenys. “Het is de bedoeling dat je niet-bewerkte video’s uploadt terwijl je zelf de camera vasthoudt. Een Theo Francken kan daar goed mee overweg, maar anderen, die zich door een medewerker laten filmen, hebben het niet begrepen. Insta-gebruikers geloven hen niet.”

“Nieuwe communicatiemethoden veranderen niet alleen de manier waarop politici praten, ze wijzigen ook de manier waarop kiezers de communicatie van politici evalueren en bij uitbreiding het scala talenten dat ze van een leider verwachten”, argumenteert de Amerikaanse journalist Derek Thompson in een bijdrage voor The Atlantic. “Het televisietijdperk beloonde de chops van een politicus om een publiek in te pakken. Maar politici die het nu goed willen doen, zullen een ander soort flair moeten ontwikkelen, een ongedwongener stijl eigen aan de sociale media.”

‘Zwemmen in linkse traantjes’

Wie die feeling voor all things social volledig onder de knie heeft, is de rijzende Democratische ster Alexandria Ocasio-Cortez (29) in de VS. “Laten we een avondje over mac n cheese en politiek praten”: het jongste Amerikaanse Congreslid ooit gebruikt het netwerk niet enkel om haar 2,6 miljoen volgers te leren hoe je de perfecte macaroni maakt, ze gunt hen ook een unieke blik achter de schermen in Washington. Slaapverwekkende beleidsvoorstellen legt Ocasio-Cortez uit in video’s van minder dan een minuut, terwijl ze haar smartphone vasthoudt en zelfverzekerd in de camera kijkt.

Op haar Instagram organiseert ze vragenrondjes en polls om te horen wat haar volgers van haar standpunten denken. Volgens sommigen verkleint ze daarmee op revolutionaire wijze de afstand tussen burger en politiek, maar professor Jacobs heeft zijn bedenkingen. “Ocasio-Cortez zal nooit haar mening bijstellen op basis van een Instagram-poll, of ons echt een inkijk in haar leven geven. Het is windowdressing, slimme politieke marketing: ‘Kijk hoe modern ik ben, en hoezeer ik jullie betrek, beste volgers.’ Instagram wekt enkel de illusie van intimiteit.”

In Vlaanderen komt Dries Van Langenhove (26), oprichter van Schild & Vrienden en Vlaams Belang-lijsttrekker, het dichtst bij het vernuft voor sociale media van Ocasio-Cortez. Hij geeft de indruk heel bereikbaar te zijn en houdt regelmatig vragenrondjes op Instagram, “omdat journalisten nu eenmaal overbodig zijn”. Mensen vragen hem dan waar de spreuk ‘linkse ratten, rolt uw matten’ vandaan komt, welk bier hij het liefst drinkt en welke sporten hij zoal beoefent.

“Zwemmen in linkse traantjes”, was het antwoord op die laatste vraag. “Het mag niet verbazen dat outsiders zoals Ocasio-Cortez en Van Langenhove het succesvolst met die nieuwe media omgaan”, zegt Ico Maly, docent digitale media en politiek. “Ze zijn jong en ook vrijer. Ze zijn nog niet ingekapseld in de grotere structuur van een partij, maar vroeg of laat zal dat veranderen.”

Heel klassiek verhaal

Dus ja, als je het slim aanpakt, kun je je op Instagram een moderner imago aanmeten. Maar of dat zich ook in meer kiezers vertaalt, is volgens Jacobs nog maar de vraag. “Hoe zou dat in godsnaam moeten lukken op een netwerk waar alleen mooie en grappige plaatjes worden gepost? Alles op Instagram is positief, terwijl politiek om conflict draait. Daarom ben ik ervan overtuigd dat Twitter nog wel even het geprefereerde sociale netwerk van politici blijft. Vergeet ook niet dat jullie, journalisten, daar zitten. Op Instagram kunnen politici mediamakers niet bereiken.”

“Onderschat jullie eigen invloed niet”, zegt ook Maly. “Zeker, Dries Van Langenhove heeft veel volgers op Instagram, maar hoe komt dat? Doordat hij zijn volgersaantal ziet verdubbelen telkens als de klassieke pers over hem bericht. Het gros van hun bereik verwerven politici via de mainstreammedia. Hoe leuk het ook bekt dat Instagram de politieke communicatie op zijn kop zet, je kunt het niet isoleren van een heel mediaveld.”

Instagram alleen zal de politiek niet voorgoed transformeren, de benen van Crevits en de macaroni van Ocasio-Cortez ten spijt. “Het idee dat nieuwe media dat wel kunnen, is een broodjeaapverhaal”, zegt Maly. “Het berust op een idee van technologisch determinisme: nieuwe media scheppen een nieuw soort politiek, ze maken zogezegd de kwaliteit van de politiek kapot. Quatsch.”

“In werkelijkheid zien we een veel complexere dynamiek tussen oude en nieuwe media en politici. En dat is van alle tijden”,  vervolgt Maly. “Neem nu de Gettysburg Address, de beroemde speech die Abraham Lincoln (Amerikaanse president, red.) hield bij de wijding van een graf van 7.863 Amerikanen tijdens de Burgeroorlog. In iets meer dan twee minuten sprak Lincoln 273 woorden uit, in tien zinnen. Dat was erg atypisch voor die tijd, normaal duurden zulke lijkredes gemakkelijk vier uur. Lincoln wilde niet alleen spreken voor de mensen voor hen, hij wilde dat kranten zijn speech ook integraal overnamen. Een Ocasio-Cortez doet vandaag net hetzelfde. Eigenlijk vertelt ze een heel klassiek verhaal – ze is een ouderwetse sociaaldemocrate –, ze verpakt het alleen op een nieuwe manier. Dat is de gave van succesvolle politici: ze weten authentiek over te komen en te resoneren bij een bepaald deel van de samenleving, al spelend met het volledige mediaveld dat voorhanden is.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden