Woensdag 05/08/2020

AnalyseLopende zaken

‘Dat ons land standhoudt heeft het niet te danken aan zijn politici’

De persconferentie van de Veiligheidsraad met oa Elio Di Rupo (links), Sophie Wilmès en Jan Jambon (rechts).Beeld Tim Dirven

Ligt het aan de structuur van het land dat politici maar moeilijk greep krijgen op het beheer van de coronacrisis? Of ligt het aan die politici zelf? En wat als het aan allebei ligt? Hoofdredacteur Bart Eeckhout analyseert de politieke week.

In een druk gedeelde opname van een persbriefing legt de Duitse bondskanselier Angela Merkel nauwkeurig uit waarom het van belang is om de curve van coronabesmettingen zo plat mogelijk te houden, en hoeveel verschil het meteen maakt als de besmettingsgraad nog maar een beetje gaat stijgen. De uitleg van Frau Merkel is kalm, helder en wetenschappelijk: een leerkracht aan het bord. Het helpt wellicht dat de Duitse regeringsleider zelf is opgeleid in de exacte wetenschappen, hoewel virologie nu ook weer niet bepaald tot het studiegebied van de fysica behoort.

Menige Belg deelde het filmpje van Merkel met een zucht van afgunst. Zo vertrouwenwekkend kan politiek leiderschap blijkbaar zijn. Anderen deelden een stukje speech van de herstelde Boris Johnson, plots een groot fan van de nationale gezondheidszorg. En de meer francofiele medemens sprak bewondering uit voor de wijdlopige retoriek van Emmanuel Macron. Weinigen deelden een filmpje van premier Sophie Wilmès (MR) of minister-president Jan Jambon (N-VA).

Het is nog altijd te vroeg om prijzen uit te delen, maar het ziet ernaar uit dat Duitsland een van de landen is die de coronacrisis het best het hoofd weet te bieden. Ook de bondskanselier zelf ziet haar populariteit weer stijgen.

Dat is best opmerkelijk. Angela Merkel leek aan een al te lang aanslepende afscheidsronde bezig. Met haar zakelijke stijl kreeg ze maar geen vat op de polarisering die ook in haar land het politieke debat in de greep heeft. Juist met die niet-ideologische, voorspelbare taal slaat ze nu wel de goede toon aan, op een moment dat vele mensen snakken naar wat vastigheid.

Bart Eeckhout.Beeld DM

Al in november 2015 voorspelde N-VA-voorzitter Bart De Wever dat het “een kwestie van weken” was voor Merkel in haar eigen graf zou vallen. Te oordelen naar het tempo waarmee De Wever in deze crisis zelf van het ene standpunt naar het andere danst, zal hij moeten opletten of hij beleeft nog voor Merkel zijn politieke einde.

Duitsland leek niet echt voorbestemd om een glorieuze rol te spelen in de coronastrijd. Toen het longvirus uitbrak, kreeg bondskanselier Merkel de federale deelstaten maar moeizaam op één lijn. Lockdown? In Berlijn blijven de boekenwinkels open, in München niet. In geen van beide steden mag je picknicken, maar in Bremen dan weer wel. Had een dergelijke diversiteit zich in België voorgedaan, het land was allang gesplitst.

Toch wist Duitsland dat logge, in lagen over elkaar gesmeerde federale bestuursmodel in zijn voordeel te keren. De grote winst van onze oosterburen schijnt te zijn dat ze vroeg en massaal zijn gaan testen. Dat lukte omdat elke regio zijn eigen lokale labs tests liet ontwikkelen en uitvoeren. Duitsland zit nu aan 300.000 tot 500.000 Covid-19-tests per week.

Hard oordeel

Daaruit vallen voor België enkele pijnlijke lessen te trekken. Wij hebben geen Merkel en we hebben ook geen Duitse cultuur van verantwoordelijkheidszin.

De hoge sterftecijfers doen fel internationaal licht schijnen op de Belgische situatie maar zelfs de grootste scepticus moet toegeven dat daar een grove statistische vertekening in zit. Vele andere landen tellen de overlijdens van hoogbejaarden buiten de ziekenhuizen niet of maar half mee. In werkelijkheid doen ‘we’ het niet beter of slechter dan de meeste andere landen.

Dat maakt van België geen ‘failed state’, maar het is ook geen prestatie om speciaal trots op te zijn.

Dat ons land standhoudt heeft het te danken aan zijn uitstekende niveau van gezondheidszorg, niet aan zijn politici. Niet alleen Bart De Wever stoot in deze momenten van opperste crisis op de limieten van zijn bestuurskunde. Het is een Kamer-breed verschijnsel. Hetzelfde kan gezegd worden van zijn Franstalige concurrenten Paul Magnette (PS) en Georges-Louis Bouchez (MR), maar ook van de regeringsleiders Sophie Wilmès en Jan Jambon of van Maggie De Block (Open Vld) en Wouter Beke (CD&V).

Dat is een hard oordeel, en daarom mag ook gezegd worden dat het niet aan gebrek aan engagement of hard werk ligt, wel aan onze manier van aan politiek doen. De voorbije jaren is veel aandacht – ook vaak hier, in de media, mea culpa – gegaan naar politiek als cynische tactiek.

De politici die naar boven schieten, zijn dan ook vaak de strategospelers. Al langer gaapt er in dit land een kloof tussen het particratische politieke ‘spel’ en politiek als beleid anderzijds. Dat beleid is in dit geval uitbesteed aan de wetenschappelijke experts. Die keuze loopt nu tegen zijn limieten. Want nu komen we in de fase dat er verantwoordelijkheid dient opgenomen te worden, en sommige politici verkeren in de illusie dat zij niet (meer) verantwoordelijk zijn.

Dat liet zich pijnlijk zien bij het imploderende besluit om weer bezoek toe te staan in de woon-zorgcentra. Overleg met de sector? Hadden de experts dat niet zelf kunnen doen, vroeg minister-president Jan Jambon zich in alle ernst af.

Onze politici zijn getraind om elkaar te tackelen, niet om samen de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog te beheren. Een vileine quote in Terzake kun je ze toevertrouwen, maar een bondige uitleg over de besmettingsgraad van Covid-19, zoals Angela Merkel die gaf? Lastig, erg lastig.

Toch ligt het niet enkel aan de personen. Was het maar zo eenvoudig. Het ligt ook aan de structuur van de staat. Laten we het debat over herfederalisering of confederalisering even terzijde schuiven tot een geschikter moment. Duitsland bewijst dat je ook met een volwassen federaal model goed kunt besturen.

Die staat van volwassenheid hebben wij nooit bereikt, misschien omdat het land simpelweg te klein is voor zo’n topzware beleidsstructuur. We splitsen bevoegdheden om vervolgens erg gelijklopend beleid te gaan voeren. Waarna meteen gehongerd wordt naar nieuwe gesplitste bevoegdheden en alles weer van voren af aan begint.

Is de kwaliteit van het Belgische bestuur verbeterd na zes grote staatshervormingen? Twijfel is op zijn minst toegestaan.

De Belgische federale bestuurscultuur is een paraplucultuur. Iedere politicus kan er op zoek naar bescherming tegen de eigen verantwoordelijkheid. Ook daarvan toonde het woon-zorgdebacle een dramatische illustratie. Op het moment van de waarheid is niet ‘Tous ensemble’ het motto, wel de fameuze klassieke songtitel van Shaggy: ‘It Wasn’t Me’.

Beeld Tim Dirven
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234