Zaterdag 08/05/2021

InterviewAyan Mohamud Yusuf

‘Dat gesprek met Jan Jaap van der Wal heeft me alleen bozer gemaakt’: Ayan Mohamud Yusuf, afgeschilderd als poetsvrouw in ‘De Ideale Wereld’

Ayan Mohamed Yusuf. Beeld Joel Hoylaerts / Photo News
Ayan Mohamed Yusuf.Beeld Joel Hoylaerts / Photo News

Zeventien was ze toen ze aankwam in België. Zeven jaar lang was Ayan Mohamed Yusuf (40) op de vlucht geweest voor het geweld in haar thuisland Somalië. Vandaag is ze kabinetsmedewerker van Jan Jambon. Vorige week dook ze onverwacht op in een filmpje van De Ideale Wereld waarin ze werd afgeschilderd als zwarte dienstmeid. ‘Ze hebben me mijn trots afgepakt’, zegt ze in een interview met Het Laatste Nieuws.

‘Schandelijk’. Het is een woord dat je niet vaak in communiqués van de Vlaamse Regering tegenkomt, maar vorige vrijdag stond het er wel degelijk in. Het was de kernachtige samenvatting van wat de excellenties dachten over een fragment uit De Ideale Wereld (Canvas) van de avond voordien. Daarin nam presentator Jan Jaap van der Wal ‘Vlaamse Veerkracht’ op de korrel, en meer bepaald de persconferentie waarin het relanceplan werd voorgesteld. Op het einde van het item is er een beeldfragment waarbij de presentator zegt dat de ‘oude machtige blanke mannen’ de vergaderzaal verlaten om plaats te maken voor een zwarte vrouw die komt poetsen.

De leden van de Vlaamse regering reageerden ‘geschokt’ en stuurden prompt een persbericht de wereld in om hun ongenoegen te ventileren: “Deze vrouw, die ooit vluchtte voor het geweld in haar geboorteland, werkt al ruim vijftien jaar voor de Vlaamse overheid. Zij was medewerkster van verschillende eerste ministers en ministers-presidenten. Ook vandaag is zij op het kabinet van de Vlaamse minister-president de eerste verantwoordelijke voor alle protocollaire aangelegenheden. In die functie ontvangt en begeleidt zij binnen- en buitenlandse regeringsleiders en zelfs staatshoofden. Dat werk doet zij uitstekend en met grote nauwgezetheid. Iedereen is vol lof over haar.”

De vrouw zelf, Ayan Mohamud Yusuf, die al jaren met haar man, een Nederlands-Limburger, in Diest woont, is er twee dagen later nog altijd niet van bekomen. “Vlak voor ik donderdag ging slapen, stuurde een vriend me een stilstaand beeld uit de uitzending door”, vertelt ze. “Ik stelde er me niet te veel vragen bij. Ik werk al jaren op kabinetten, het gebeurt wel eens dat ik in beeld kom. Maar toen ik vrijdagochtend op het werk kwam, sprak één van de adviseurs me erover aan. Met de Vlaamse Ministerraad en het Overlegcomité op de agenda had ik een erg drukke dag voor de boeg, maar ik heb me toch even afgezonderd om de beelden te bekijken.”

Wat was je eerste reactie?

“Ik ben onbedaarlijk beginnen te huilen. De tranen bleven maar komen. Ik voelde me diep gekwetst. Collega’s zijn me komen troosten. Toen Wouter Beke als eerste Vlaamse minister binnenkwam en naar goede gewoonte vroeg hoe het met me was, zei ik: ‘Kan beter’. Hij zag mijn rood doorlopen ogen en wist dat er echt iets scheelde. Ik ben normaal altijd het zonnetje in huis. Ik heb ook wel eens een mindere dag, maar ik ben te trots om dat te tonen.”

En dan heb je Wouter Beke verteld wat er op je lever lag?

“Jazeker. Toen de voltallige Vlaamse regering gearriveerd was, hebben ze me bij hen geroepen en me ontzettend gesteund. Ze hebben toen de communicatiedienst opgedragen om een communiqué uit te sturen. Om duidelijk te maken dat dit echt niet kon.”

En daarna terug naar de orde van de dag?

“Nee, ik was ingestort. Ze hebben me naar huis moeten brengen. Eenmaal thuis besefte ik pas ten volle de draagwijdte: ik was niet alleen persoonlijk keihard aangevallen, maar dat filmpje was ook uiterst denigrerend ten opzichte van poetspersoneel en zwarte vrouwen in het algemeen. Dat besef kwam zo mogelijk nog harder aan dan de persoonlijke pijn.”

Jan Jaap van der Wal, presentator van De Ideale Wereld, heeft je vrijdag namiddag wel gebeld met excuses.

“Klopt. Maar dat gesprek, waar ook onze woordvoerder bij aanwezig was, heeft me alleen maar bozer gemaakt. ‘Had ik geweten wie je was en waar je vandaan komt, dan had ik de grap niet gemaakt’, zei Jan Jaap. Wat is dat nu voor antwoord? Als ik hier geboren was en effectief poetsvrouw was geweest, had hij dan wel met mij mogen lachen? Hij leek maar niet te willen vatten dat hij met zo’n fragment alle poetsvrouwen als minderwaardig beschouwt. Moeten die zich nu allemaal slavinnen voelen? Ik heb heel wat berichten gekregen van poetsvrouwen. Dat zijn trotse mensen. Zonder hen zouden we corona niet zijn doorgekomen. Hij begreep ook niet dat hij met zijn hint naar slavernij enorm veel mensen pijn doet. Hij wilde zogezegd racisme aanklagen, maar hoe kun je doen dat als je niets van onze geschiedenis kent? De woordvoerder heeft na een tijd het gesprek afgebroken, het had geen zin.”

null Beeld Joel Hoylaerts / Photo News
Beeld Joel Hoylaerts / Photo News

De VRT heeft het losse fragment verwijderd en heeft een duidend tekstje gezet bij de volledige aflevering die wel nog op VRT.NU staat. Ben je daar tevreden mee?

“Nee, die beelden moeten wég van de kanalen van de openbare omroep. Als je erkent dat je fout bent geweest - dat mag ik toch afleiden uit hun excuses -, moet je die fout ook rechtzetten. Als je dat niet doet, bewijs je volgens mij ofwel dat je het niet begrepen hebt, ofwel dat je het niet meent.”

Dus voor jou is dit geen afgesloten zaak?

“Zeker niet. Ik vraag de verwijdering van de beelden via dit interview, als er geen reactie op komt, beraad ik me over andere mogelijke stappen. We zijn het er allemaal over eens dat racisme niet kan, handel er dan ook naar.”

‘t Is maar een grap, zullen veel mensen denken. Maak je er niet zo druk in.

“Sorry, maar ik vind dit geen humor. En ik ben geen zuurpruim. Ik vind zelfs dat er met mijn huidskleur gegrapt kan worden. Als tijdens een stroompanne het licht uitvalt, ben ik de eerste om te zeggen: ‘Wacht, jongens, ik zal even lachen dan weten jullie ook waar ik sta.’” (lacht)

En wat als ik die grap maak - over jou, dus?

“Tuurlijk, moet kunnen. Omdat je me daarmee niet kwetst. Maar als je zwarte vrouwen in één beeld degradeert tot slavinnen van oude, witte mannen, dan doe je dat wel. Heel hard zelfs.”

Wat heeft je het meeste pijn gedaan?

“Dat ze me mijn trots hebben afgepakt. Ze hebben me als minderwaardig afgebeeld. Ik kan niet meer slapen en amper een hap door mijn keel krijgen. Hoe ga ik nu nog mijn job kunnen doen? Hoe ga ik nog een minister kunnen ontvangen zonder me die beelden te herinneren? In een paar seconden heeft De Ideale Wereld mijn beroepstrots compleet kapot gemaakt.”

Van vluchtelinge tot medewerkster minister-president

Ayan Mohamud Yusuf is de tweede jongste in een gezin van negen en groeit op in Mogadishu. Haar vader is een professor, haar moeder een zakenvrouw, de familie heeft niets te kort. Maar wanneer de burgeroorlog in Somalië in alle hevigheid uitbreekt, moet de amper 11-jarige Ayan van het ene moment op het andere vluchten voor het geweld. Ze reist via Kenia, Eritrea en komt uiteindelijk in Ethiopië terecht, haar ouders vindt ze pas terug als ze al enkele jaren in België is.

De vlucht van Ayan zal uiteindelijk bijna 7 jaar duren en eindigt in het Klein Kasteeltje in Brussel, terwijl haar oom dacht dat hij tickets had gekocht voor een vlucht naar Amerika. In ons land leert Ayan als 17-jarige lezen en schrijven want dat was er door een oogziekte tot dan toe nog nooit van gekomen. Het Nederlands krijgt ze vrij snel onder de knie en ze behaalt uiteindelijk een diploma van het middelbaar.

Wanneer ze op een goede dag solliciteert bij Brussels minister Brigitte Grouwels, stuurt die haar cv door naar collega Yves Leterme, op dat moment Vlaams minister-president. Ze zal Leterme uiteindelijk ook volgen als hij premier wordt.

Vandaag is Ayan verantwoordelijk voor ‘protocol, ontvangst en catering’ op het kabinet van Jan Jambon. Ze woont in Diest met haar Nederlandse man, Peter. Haar moeder woont sinds een aantal jaren bij haar, haar vader is 15 jaar geleden overleden. Vorig jaar schreef ze een boek over haar opmerkelijke levensverhaal: ‘Op Zoek Naar Vaste Grond’. Ayan heeft ook een eigen ngo: met de vzw Marodi zet ze zich in voor onderwijs in Somalië.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234