Zaterdag 19/09/2020
Onder Bekes nerdy imago gaat een tactisch geslepen man schuil. Dat uitgerekend hij zich zo in de hoek heeft laten duwen, verbaast velen.

Achtergrond

Dag des oordeels nadert voor Wouter Beke: ‘Hem langer laten zitten, is gewoon gevaarlijk’

Onder Bekes nerdy imago gaat een tactisch geslepen man schuil. Dat uitgerekend hij zich zo in de hoek heeft laten duwen, verbaast velen.Beeld BELGA

Hangt het lot van welzijns­minister Wouter Beke (CD&V) aan een zijden draadje? Hij wordt verantwoordelijk geacht voor de vele coronadoden in de woon-zorgcentra. Maandag wordt zijn dag des oordeels: dan verschijnt hij voor de coronacommissie.

Ruim 4.800 mensen zijn in Vlaanderen momenteel overleden aan Covid-19, van wie er 3.000 in een woon-zorgcentrum woonden. Twee op de drie dus. Om deze hartverscheurende statistiek, daar zal het maandag vooral om draaien tijdens de langverwachte hoorzitting met Vlaams minister van Welzijn Beke in de bijzondere coronacommissie van het Vlaams Parlement.

Maar het zal ook gaan over het acute gebrek aan materiaal zoals mondmaskers en schorten in de woon-zorgcentra, over het onderzoek van De Morgen naar het tekort aan zuurstofmachines voor zieke ouderen, het eindeloze wachten op sturing van bovenaf, de foute en soms zelfs gevaarlijke adviezen aan de directies, over het geruzie met federaal minister Philippe De Backer die begin juni klaagde dat de regio’s tot twee keer toe het aanbod afsloegen om federale mondmaskers naar de woon-zorgcentra te sturen, het totaal gebrekkige contactonderzoek van de Vlaamse overheid, het uitblijven van duidelijke richtlijnen over Vlamingen die terugkeren vanuit het buitenland. Over… over heel veel.

Te veel? Jos D’Haese, de PVDA-kopman: “Minister Beke moet nu opstappen. De eerste golf van het coronavirus is uitgedraaid op een ramp. De nakende tweede golf bereidt hij ook barslecht voor. Hem nog langer laten zitten, is gewoon gevaarlijk.”

Hannes Anaf, parlementair voor sp.a: “Ik eis de scalp van Beke niet, maar als minister heb je een verantwoordelijkheid als er zware fouten gebeuren binnen je bevoegdheidsdomein.” Stefaan De Clerck (CD&V) en Johan Vande Lanotte (sp.a) konden er ook niet aan doen dat Dutroux ontsnapte, maar namen wel ontslag. Idem voor Louis Tobback (sp.a) en de dood van Semira Adamu.

Björn Rzoska (Groen), voorzitter van de coronacommissie: “In een democratie heeft elke minister recht op een weerwoord. Daarna zal duidelijk worden of Beke nog geloofwaardig is. Dat wordt niet evident.”

Wat wordt Beke precies verweten? In de eerste plaats een gebrek aan daadkracht. Als minister is hij er onvoldoende in geslaagd om de bewoners van rusthuizen te beschermen, vindt de oppositie. Vooral PVDA en het VB doen Beke af als een slome crisismanager. Maar ook Groen en sp.a zijn die mening toegedaan, zeker nu de eerste hoorzittingen van de coronacommissie duidelijk maakten hoe ongestoord het virus soms zijn gang mocht gaan.

De specialisten die aan het woord kwamen, getuigden keer op keer over trage politieke besluitvorming op het hoogtepunt van de pandemie, in maart en april. Afgelopen maandag zei virologe Erika Vlieghe dat de federale werkgroep al op 25 maart aanbevelingen had opgesteld voor de rusthuizen in de regio’s, maar dat zij (de regionale welzijnsministers, red.) daar niet van wilden weten. “Dat is onze bevoegdheid, zeiden ze.” Pas op 9 april, veertien dagen later, kwam Vlaanderen met een eigen taskforce op de proppen.

Op dinsdag presenteerde Artsen Zonder Grenzen een rapport over de coronacrisis in de Vlaamse woon-zorgcentra met de alleszeggende titel Overgelaten aan hun lot. De ngo beschrijft daarin hoe rusthuizen hun strijd tegen de pandemie voerden zonder duidelijke steun van bovenaf. Met een gebrek aan beschermend materiaal, zoals mondmaskers en schorten. Bovendien droeg Vlaanderen de woon-zorgcentra eerst op om geen mondmaskers te dragen. Pas in maart paste Beke deze absurde richtlijn aan.

“Van de rusthuiskoepels, Zorgnet-Icuro en VLOZO kregen we hetzelfde te horen: in de cruciale weken van de coronacrisis is veel tijd verloren door minister Beke”, zegt Rzoska. “Zorgnet-Icuro heeft Beke tot vijf keer toe gesmeekt om actie, om een daadkrachtig beleid. Iedereen kan eens missen, maar hier gaat het om een lange rij aan voorvallen.

“Bovendien doet Beke het vandaag niet beter. Het contactonderzoek staat nog altijd niet op punt. Tot ongenoegen van de virologen, omdat die ‘track and tracing’ ervoor moet zorgen dat we straks geen tweede golf van het coronavirus te verwerken krijgen”, zegt socialist Hannes Anaf. “Beke blijft de ernstige problemen afdoen als kinderziektes.”

Beke en Jambon bij de Vlaamse contacttracers – nog zo’n fel bekritiseerd beleidspunt.Beeld Tim Dirven

Ook in de woon-zorgcentra zijn er nog ernstige problemen. Zo moesten de rusthuizen van Beke ‘uitbraakplannen’ opstellen. Ze zouden daarbij de hulp krijgen van mobiele teams met experts. Maar de aanwervingen voor de teams zijn nog bezig en niemand kan zeggen wanneer ze juist van start gaan.

Tegenaanval

En Beke? Die incasseert de beschuldigingen en verwijten al wekenlang, met ingehouden frustratie volgens zijn omgeving.

Maandag is de minister van plan om terug te slaan, met een tijdlijn waaruit moet blijken dat hij niet wat doelloos voor zich uit heeft zitten staren tijdens de grootste naoorlogse crisis. Het plan is om de kritische stemmen in de oppositie murw te slaan met feiten. Samen met Steffen Van Roosbroeck, zijn trouwe woordvoerder en rechterhand, is de minister daarom al een hele week aan het studeren.

“Eigenlijk is mijn voorbereiding al op 1 maart gestart”, reageert Beke kort. “Vanaf toen werd het duidelijk dat we in een totaal ander scenario zaten dan iedereen had verwacht, en wist ik dat ik op een bepaald moment tekst en uitleg zou moeten geven.” Sindsdien is hij zijn beleidsparcours minutieus gaan bijhouden. Iets speciaals hoefde hij daar niet voor te doen. “Ik ben iemand die altijd al nauwkeurig notities heeft bijgehouden over wat hij doet. Iedereen binnen de partij weet dat.”

Het wordt erop of eronder, nu maandag, zoveel is zeker. Beke moet bewijzen dat hij alles uit de kast haalde om de woon-zorgcentra te helpen. Omgekeerd: als de oppositie haar eis tot ontslag meer kracht wil bijzetten, moet ze aantonen dat Beke een grove persoonlijke fout heeft gemaakt. Maar die zal ze niet vinden, zo maken zijn medestanders zich sterk. Afgaand op de cijfers van Sciensano heeft Vlaanderen het ‘niet zo slecht’ gedaan in de strijd tegen corona, luidt het. Goed 3.000 overlijdens op 82.000 Vlaamse rusthuisbewoners, dat komt neer op 3,8 procent. In Wallonië en Brussel ligt dit percentage een stuk hoger, op respectievelijk 4,5 en 8,3 procent.

De baseline van Bekes verdediging luidt dat er problemen zijn opgedoken, zoals een gebrek aan materiaal, maar dat deze hem niet persoonlijk kunnen worden aangewreven. Een voorbeeld dat hierbij wordt aangegeven, is de kritiek op de vaak wisselende adviezen vanuit Vlaanderen aan de rusthuizen. Zo moesten verplegers met coronasymptomen er aanvankelijk blijven werken. Woordvoerder Van Roosbroeck: “Dat klopt, maar hoe kwam dat? Omdat onze kennis over het virus constant evolueerde.” Zowel de politiek als de wetenschap werd voortdurend met nieuwe kennis over het virus geconfronteerd, klinkt het.

Voor wie er dus nog aan twijfelde: Beke ziet zelf geen noodzaak om zijn ontslag aan te bieden.

Zowel binnen de Vlaamse regering-Jambon als binnen de CD&V heeft hij deze week aangekondigd zich flink te zullen verweren. Na al die jaren aan de top van de nationale politiek twijfelt niemand in de Wetstraat eraan dat er onder zijn nerdy imago een tactisch geslepen man schuilgaat.

Dat uitgerekend hij zich zo ver in de hoek heeft laten duwen, verbaast dan ook een aantal van zijn collega’s. “Ik denk dat het te maken heeft met zijn beperkte verbale talent. In een crisis wil men een kapitein op het schip, iemand die zich laat gelden in het parlement en de media. Beke heeft dat, in tegenstelling tot bijvoorbeeld minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA), veel minder gedaan”, zegt een prominente Vlaamse politicus. In de wandelgangen van het Vlaams Parlement circuleert een filmpje waarin Beke in het halfrond moet antwoorden op een vraag over beschermschorten, maar zichzelf totaal verliest in details van details.

Beke beseft als geen ander dat zijn hele loopbaan maandag op het spel staat. Nog maar anderhalf jaar geleden zat hij als CD&V-voorzitter naast de huilende klimaatminister Joke Schauvliege (CD&V) toen zij haar ontslag aankondigde na verzinsels over de klimaatbetogingen tegen haar beleid, waarna ze als stemmenkanon een roemloze rol kreeg toebedeeld in het parlement. Als Beke nu kraakt, wacht hem een weinig eervolle retour naar Limburg.

Maar maandag staat volgens Beke ook zijn persoonlijke eer op het spel. In zijn entourage wordt benadrukt dat weinig politici de voorbije maanden zo hard gewerkt hebben als Beke. Daar is het oordeel: niemand anders bleef ’s nachts wakker om de vluchtroute te volgen van het eerste vliegtuig dat in België zou landen met de broodnodige mondmaskers. Niemand anders sprak zoveel mensen op het terrein.

Zoals Bekes vrouw in een emotioneel bericht op Facebook schreef midden april: ‘Lieve schat. Als ik al die commentaar lees, dan ben ik precies getrouwd met de meest onverantwoordelijke mens ter wereld. (...) Gelukkig weet ik beter. Nu ben jij de duivel, terwijl je uren overlegt.’

IJskonijn Beke ziet volgens zijn omgeving emotioneel af van wat er de voorbije maanden is gebeurd. De beschuldigingen raken hem. “Logisch, hij is ook maar een mens”, zegt federaal vicepremier Koen Geens (CD&V). “Dit gaat over mensenlevens, dat zet je niet van je af. Het vreet aan je, en doet veel pijn. Als justitieminister heb ik dat ook ervaren.”

Jos D’Haese (PVDA): ‘Ook de nakende tweede golf bereidt Beke barslecht voor.’Beeld Photo News

Binnen de Vlaamse regering wordt Beke – voorlopig toch – gesteund. Minister-president Jan Jambon (N-VA) lijkt niet van plan om de christendemocraat vervroegd naar de uitgang te begeleiden. “Ofwel steun je een minister, ofwel laat je hem vallen. Iets daartussenin bestaat niet. Wel: wij steunen Beke”, is de reactie binnen het kabinet van Jambon. “Iedereen heeft tijdens deze crisis links of rechts steken laten vallen, maar er is geen smoking gun tegen Beke.”

Dat Beke ministerieel verantwoordelijk is voor de drama’s in de woon-zorgcentra en dus moet opstappen – naar het voorbeeld van De Clerck, Vande Lanotte en Tobback – wordt weggewuifd. In volle crisis een personeelswissel doorvoeren, zou voor verwarring zorgen, luidt het.

Meer zelfs: op het kabinet-Jambon leeft ergernis over de “brutale en oneerlijke” manier waarop in de coronacommissie de vingers steevast richting Beke gaan. Er wordt onder meer verwezen naar de getuigenissen van Pedro Facon, de directeur van de federale overheidsdienst Volksgezondheid, en Margot Cloet, het hoofd van het Zorgnet-Icuro. Hij was recent nog de kabinetschef van federaal minister Maggie De Block (Open Vld). Onder zijn auspiciën werd de federale noodstock aan mondmaskers vernietigd. Zij was tot vorig jaar de kabinetschef van ex-minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V). “Iedereen lijkt dat precies vergeten. Daar wordt geen enkele kritische noot bij geplaatst in de coronacommissie.”

Ook binnen CD&V worden de rangen gesloten. Op het politieke bestuur van vorige maandag was Bekes precaire situatie voorwerp van discussie, nadat anonieme partijgenoten in Het Nieuwsblad hadden getuigd dat dit “niet te lang meer mocht blijven duren”. Op de bestuursvergadering werden die woorden echter ingeslikt. De aanwezigen spraken unaniem hun steun voor Beke uit. Een dag later werd hetzelfde ritueel overgedaan op de vergadering van de Vlaamse fractie. Beke mag dan spartelen, geen enkele CD&V’er duwt hem kopje-onder. “Wij behouden het vertrouwen in onze minister”, zegt Europarlementslid Kris Peeters.

Partijvoorzitter Joachim Coens (CD&V) ziet geen reden om de positie van Beke in vraag te stellen – hij heeft met de federale formatie momenteel wel andere katten te geselen. “Ik denk niet dat er persoonlijke fouten zijn gemaakt.” Wel is het een feit dat CD&V niet ongehavend uit deze crisis komt. De christelijke zuil zwaait al jaren de plak in de zorgsector, die onvoldoende gewapend bleek tegen de coronacrisis en waar de weerbots van de privatisering zich hard liet voelen. Coens: “De sector leunt nauw aan bij onze corebusiness, het zorgen voor gezinnen en ouderen. We moeten hier lessen uit trekken.”

Stalinistische score

Hoe het maandag ook afloopt, de voorbije maanden hebben aangetoond dat Beke sinds kort niet meer bovenaan staat in de christendemocratische voedselketen.

Ooit, nog niet zo lang geleden, was hij de onbetwiste leider van CD&V. In 2010 volgde hij Marianne Thyssen op als voorzitter, met een stalinistische score van 98 procent. In 2013 en in 2016 deed de Limburger dat nog eens over. In die periode was hij, ondanks tegenvallende kiesresultaten, onaantastbaar binnen de partij. Negen jaar lang was CD&V Beke en Beke CD&V.

Maar in anderhalf jaar degradeerde Beke van onbesproken voorzitter tot politieke schietschijf. De neerwaartse tuimeling begon met de ontgoochelende verkiezingsuitslag op 26 mei 2019. CD&V raakte toen amper boven de 15 procent en moest naast N-VA plotseling ook Vlaams Belang laten voorgaan. De trotse volkspartij was gereduceerd tot een kleintje.

Margot Cloet (Zorgnet-Icuro) is niet mals voor Beke. Dat zorgt voor ergernis, omdat ze de voorbije jaren zelf aan de knoppen zat als kabinetschef van Bekes voorganger Jo Vandeurzen.Beeld Photo News

Bij Beke zelf, tot dan toe getipt voor het premierschap, hakte het verlies er diep in. Hij had de partij naar het ‘moedige midden’ gestuurd, waarmee ze zich afzette tegen het opbod tussen links en rechts. In praktijk werd CD&V irrelevant. Op de avond van de verkiezingen bood de voorzitter deemoedig zijn ontslag aan, maar dat werd geweigerd. Enkele maanden later publiceerde een werkgroep, de ‘twaalf apostelen’, wel een vernietigend rapport over zijn beleid.

Sindsdien is Beke van de regen in de drop beland. Dat hij de laatste momenten van zijn voorzitterschap aangreep om zich tot federaal minister van Werk te promoveren, ter vervanging van Kris Peeters, om kort daarna de sprong te maken naar een ministerschap in de Vlaamse regering, hebben sommigen binnen CD&V hem nog altijd niet vergeven.

Tijdens een memorabele vergadering na het partijcongres over de regeringsdeelname – een die door een glazen deur live te volgen was voor de pers – moest Beke alles uit de kast halen om minister te kunnen worden. Veel partijleden weigerden hem voor te dragen. Het was uitgerekend Schauvliege die in de bres sprong, samen met minister Hilde Crevits.

Dat Beke ook een derde ministerpost had weten binnen te halen – voor nieuwkomer Benjamin Dalle – volstond uiteindelijk net om de gemoederen te bedaren. Maar het etiket van postjespakker raakte hij niet meer kwijt. Een CD&V’er: “Plotseling kwam een klein kantje boven.” De politieke overlevering wil bovendien dat Beke, om drie ministers te krijgen in plaats van de twee waar CD&V wiskundig beslag op kon leggen, door N-VA en Open Vld gedwongen werd om het departement Welzijn op te nemen. Een departement waarvan de onderhandelaars wisten dat het financieel op zijn tandvlees zat.

Dat is een verhaal dat CD&V tegenspreekt. Maar als het klopt, dan kregen de andere onderhandelaars gelijk. Al vanaf de eerste maanden van zijn ministerschap had Beke het verkorven in de zorgsector.

Onder meer Margot Cloet, de topvrouw van de christelijke koepel Zorgnet-Icuro, haalde in februari in een open brief uit naar de besparingen vanuit de Vlaamse regering, onder andere op zelfmoordpreventie. “Het probleem is dat de regering onze sector onvoldoende kent”, klonk het toen. Binnen de sector leeft het gevoel dat Beke niet genoeg ingaat tegen de besparingslogica van de regering. En dat hij, in tegenstelling tot zijn voorganger Vandeurzen, onvoldoende voeling heeft met het terrein. “Vandeurzen zal niet tevreden zijn met hoe zijn opvolger het doet”, luidt het.

Al ergeren veel CD&V’ers zich tegelijk aan de manier waarop Cloet, die jarenlang de kabinetschef was van Vandeurzen, de minister tackelt. “We waren totaal niet voorbereid”, zo getuigde Cloet vorige week nog in de coronacommissie, terwijl ze zelf jarenlang aan de knoppen zat. Toen de Veiligheidsraad enkele maanden geleden plotseling besliste dat er weer bezoek werd toegelaten in de woon-zorgcentra, floot ze die beslissing live op televisie terug. “In volle oorlog schiet je op de vijand, niet op elkaar”, zucht een partijtopper. Zelf komt Cloet er liever niet meer op terug. “Ik heb al alles gezegd wat er te zeggen viel.”

Nieuw plan

Een ancien uit de welzijnssector: “Uiteindelijk heeft Beke, zowel voor als na de coronacrisis, nog niet getoond dat hij écht voor ons wil strijden. Hij doet dat misschien wel, in stilte achter zijn bureau, maar we merken daar te weinig van.”

Beke lijkt dat intussen te beseffen. Om het tij te keren, rekent hij op een groot Vlaams zorgplan dat extra middelen voor de zorgsector voorziet. CD&V-voorzitter Coens: “De bedoeling is dat Beke dit zorgplan zelf draagt, zodat de sector zich mee achter dat plan kan scharen.” Versta: achter Beke dus. Op het politieke bureau van afgelopen maandag benadrukten verschillende partijleden hoe belangrijk het is dat de minister nu heel snel uit het defensief geraakt. De belofte van extra investeringen moet dat mogelijk maken.

De vraag die door de hoofden van menig CD&V’er spookt, is of Beke nog de geknipte man is om het vertrouwen van de welzijnssector terug te winnen. Kan hij zich nog herpakken na alles wat er dit jaar al is gebeurd? Officieel gelooft de partij nog volop in de voormalige voorzitter. Geens: “Ik ben ervan overtuigd dat de geschiedenis rechtvaardiger over hem zal oordelen dan het heden.” Maar stilletjes zit iedereen te bidden dat een tweede golf uitblijft. Afgaand op de huidige besmettingscijfers ziet het er beroerd uit.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234