Vrijdag 24/06/2022

AnalyseLopende zaken

Daar is het hoefijzermodel weer: waarom PVDA én Vlaams Belang de Russische kaart trekken

Net als tegenpool Vlaams Blok heeft de PDVA van Raoul Hedebouw een zwak voor Rusland. Beeld Photo News
Net als tegenpool Vlaams Blok heeft de PDVA van Raoul Hedebouw een zwak voor Rusland.Beeld Photo News

Ze zijn in veel elkaars tegenbeeld én ze zijn de grote groeiers op de kiezersmarkt, maar op één punt staan het radicaal-rechtse Vlaams Belang en de radicaal-linkse PVDA schouder aan schouder: in het verzet tegen de NAVO.

Bart Eeckhout

Wat maandenlang gevreesd werd, is werkelijkheid geworden. President Poetin zette deze week een ‘speciale militaire operatie’ in gang, lees: Rusland valt Oekraïne binnen langs meerdere kanten.

Naar aanleiding van de recente gebeurtenissen in Oekraïne halen we deze politieke analyse van hoofdredacteur Bart Eeckhout nog eens boven, over de houding van onze politici tegenover Rusland en de NAVO.

‘We moeten de NAVO verlaten want we willen niet meegesleurd worden in conflicten waarmee we niks te maken hebben.” Met instemming citeert eeuwig VB-boegbeeld Filip Dewinter zijn Franse geestesgenote Marine Le Pen op een verkiezingsmeeting in Reims van vorig weekend. “Het kunstmatig in stand houden van de Koude Oorlog met Rusland en negeren van de islamdreiging dient alleen de USA”, voegt Dewinter er op Twitter nog aan toe. Niemand in zijn partij spreekt hem tegen.

Dat Le Pen en Dewinter de kant van Poetin kiezen, hoeft niemand te verbazen. De sympathie is wederzijds. Van Le Pen en de AfD is bekend dat ze vanuit Moskou belangrijke financiële steun kregen. Filip Dewinter is dan weer een graag geziene gast op Russia Today, de internationale propagandazender van Rusland. Europees radicaal-rechts en Moskou delen dezelfde belangen. Rusland ziet in eurosceptisch rechts een ideaal vehikel om de EU te verdelen, radicaal-rechts bewondert het autoritaire macho-nationalisme van Poetin.

“De belangen van Europa worden vandaag beter gediend door Moskou dan door Washington”, zei Dewinter al in 2016 in De Morgen. “Hij is een nationalist die de belangen van het eigen volk vooropstelt, en hij moet niet weten van multiculturele vermenging van waarden.” Maar ook: “Wij delen een historische en culturele band met Rusland, niet met de Amerikanen.”

De steun vanuit het kamp-Dewinter voor Poetin gaat ver. Wanneer de bewoners van de Krim in 2014 in een uiterst betwistbaar referendum voor de aansluiting bij Rusland kiezen, trekken drie VB-volksvertegenwoordigers op uitnodiging van Moskou naar ­Oekraïne om de organisatie van de volksraadpleging te overzien. Niet toevallig gaat het om drie oude Dewinter-getrouwen, zoals Frank Creyelman, die ter plekke als observator in beschonken toestand wordt gesignaleerd.

Het harde anti-Amerikaanse standpunt van Dewinter & co. is niet voor iedereen in het VB vanzelfsprekend. Als toenmalig partijleider neemt Gerolf Annemans afstand van de stunt. Samen met Alexandra Colen behoort Annemans historisch tot de oerconservatieve flank in het VB, die juist veel sympathie had voor de zeer rechtse ‘havik’-stroming bij de Amerikaanse Republikeinen. Die flank is intussen helemaal weggespoeld.

Met zijn anti-NAVO-verklaringen staat Dewinter plots op één lijn met... de PVDA. Op de nieuwssite van PVDA-blad Solidair wordt in artikel na artikel niet Rusland maar de VS en de NAVO weggezet als grote agressor in Oekraïne. Niet verwonderlijk, voor radicaal-links is NAVO-kritiek een geloofspunt. Maar de analyse gaat verder dan het klassieke anti-imperialisme. Er is ook veel begrip voor de Russische inmenging in Oekraïne, die als zelfverdediging wordt neergezet. De nationalist Poetin kan dan misschien op weinig sympathie rekenen, de afkeer voor de NAVO blijkt groter. Het duistere palmares van de Russische president, in eigen land en daarbuiten, blijft grotendeels buiten beeld.

Hoefijzermodel

Uniek zijn die samenvallende standpunten niet. Politicologen noemen dat het ‘hoefijzermodel’, omdat in het politieke spectrum de uitersten naar elkaar toe neigen, zoals bij een hoefijzer. Al eerder is vastgesteld dat het VB op de sociaal-economische breuklijn fel naar de populistisch-linkse kant is opgeschoven. In de beweging van de ‘gele hesjes’ zie je bijvoorbeeld hoe een klassiek-linkse economische agenda samengaat met nationalistisch anti-establishmentverzet. Overigens, met de al dan niet discrete steun van het Poetin-regime.

Filip De Winter (Vlaams Belang) supportert ronduit voor Moskou. Beeld BELGA
Filip De Winter (Vlaams Belang) supportert ronduit voor Moskou.Beeld BELGA

Natuurlijk zijn de posities van VB en PVDA niet zomaar inwisselbaar. Supportert Dewinter ronduit voor Poetin, dan heeft de PVDA veeleer ‘begrip’ voor de Russische kijk. Daarmee sluit de partij aan bij de standpunten van de oude vredesbeweging. “We moeten de Russische veiligheidsbelangen beter begrijpen zodat de crisis kan worden ontmijnd”, schreef Ludo De Brabander van vzw Vrede daarover vorige week in deze krant.

De vredesbeweging heeft een grote traditie in dit land. De antirakettenmars van 1983 is nog altijd de grootste betoging ooit in België. De beweging had een diepe impact op de progressieve politiek in Vlaanderen. Ze is een van de nieuwe stromen waaruit Agalev-Groen ontstond, terwijl ze ook een stevige poot binnen had bij de socialisten en bij de VU. Vandaag blijft daar nog weinig van over. Terwijl Europa op de rand van het grootste internationale conflict sinds de Tweede Wereldoorlog bengelt, is de roep om wapenstilstand verstomd. Op een tegen de NAVO gerichte manifestatie kwam afgelopen weekend slechts een paar tientallen betogers af. De enige politieke partij die de oproep steunde was de... PVDA.

Dat wil niet zeggen dat alle andere Belgen per se achter het NAVO-standpunt over Oekraïne staan. Behalve elkaars tegenpolen zijn VB en PVDA ook de twee groeipartijen op de Vlaamse kiezersmarkt, samen goed voor inmiddels zo’n 25 à 30 procent van het electoraat. Vele van die kiezers kijken waarschijnlijk argwanend naar het conflict in het oosten. Niet noodzakelijk vanuit een ideologische sympathie voor Poetin, maar omdat ze Oekraïne te ver van het bed vinden om een emotionele band te voelen. Alvast de PVDA speelt (niet zo) subtiel in op dat sentiment door in ongeveer elk stuk op Solidair te schrijven dat “de werkende klasse niets te winnen heeft” bij het conflict in Oekraïne.

Tegelijk valt op dat zowel VB als PVDA de NAVO-kritiek bescheiden houden. Geen campagne op sociale media tegen de oorlogsdreiging, geen vermelding op de partijsite. Liever richten ze zich op de gekende tegenstand: vreemdelingen en de islam (VB), de rijken (PVDA) en de regeringen (allebei). Alsof de partijen ook wel zelf beseffen dat ze zich inzake Oekraïne op glad ijs wagen. Want als Vladimir Poetin de tanks straks echt naar Kiev laat rollen, is de kans toch vrij klein dat vele landgenoten dat enthousiast zullen toejuichen.

Beluister de podcast ‘Lopende zaken’.

Bart Eeckhout bespreekt samen met journalisten van De Morgen de heetste maatschappelijke en politieke hangijzers van het moment.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234