Woensdag 15/07/2020
Minister van Volksgezondheid Maggie De Block.

AnalyseLopende Zaken

Coronavirus bewijst: België is vooralsnog geen failed state

Minister van Volksgezondheid Maggie De Block.Beeld AFP

Alle onheilstijdingen ten spijt wil de verspreiding van het nieuwe coronavirus vooralsnog maar geen bewijs aanleveren dat België een falende staat is. Misschien zou het voorlopige besluit kunnen zijn dat dit land helemaal geen ‘failed state’ is? Hoofdredacteur Bart Eeckhout analyseert de politieke week.

Toegegeven, het is een riskante stellingname. Een mens kan nu eenmaal niet voorspellen welk mogelijk malheur ons nog te wachten staat. Vooruit toch maar: België vaart, onder aanvoering van minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld), een goede, heldere koers in de strijd tegen het nieuwe coronavirus. Het is een beleid waarin heldere, voorspelbare communicatie en doeltreffende, punctuele actie de bevolking vertrouwen geven dat de dag des oordeels nog niet voor meteen is.

Het is wel een gedurfde koers. Als er alsnog, zoals in Italië, een oncontroleerbare uitbraak komt met vele overlijdens, zal de voorspelbare kritiek zijn dat de overheid, minister De Block op kop, te laks is geweest. Ook politiek-symbolisch neemt de minister enig risico. Juist op zulke crisismomenten laten politici zich er immers graag toe verleiden om hun daadkracht te etaleren met zichtbaar, overtrokken steekvlambeleid.

Beeld DM

Dat De Block, geheel naar haar ietwat botte, Dehaene-achtig karakter, aan die verlokking weerstaat, pleit voor haar. Maggie De Block weet donders goed hoe media en perceptie werken – ze werd er in de voorgaande regeerperiode op Asiel en Migratie razend populair mee. Flink uitpakken met draconische maatregelen zou van haar weer een mediavedette kunnen maken. In dit geval houdt zij evenwel vast aan de nuchtere dokterslogica, waarvoor ze overigens zelf is opgeleid.

Of er een oorzakelijk verband is met het beleid van De Block & co. is niet zeker, maar feit is dat ook de Belg zich niet gek laat maken door de corona-apocalyptici. Menige redactie ging al op zoek naar landgenoten die aan het hamsteren zijn geslagen: niemand gevonden. Dokters en apothekers worden overstelpt met vragen, maar onrust is er niet. Ouders sturen hun kroost naar school, bedrijven blijven draaien. Economie en samenleving lopen alvast voorlopig geen onnodige extra schade op.

Dat is geen detail. In de VS klotst het coronabeleid op het ritme van de wilde golven van de Twitter-verslaving van president Trump. Gevolg: in de VS duiken wel hamsteraars op, en ook de economie komt onder druk. De maatregel van de Federal Reserve om de rente met een half procentpunt te verlagen werd te midden van al dat geïmproviseer geïnterpreteerd als een paniekingreep. De beurzen, in de eerste plaats op Wall Street, gingen vervolgens nog meer de dieperik in.

Twee manieren

Niet iedereen zal het ermee eens zijn dat de rustige aanpak van België de juiste is. Ook in eigen land zijn er stemmen die menen dat de overheid te weinig doet. Dat ze te weinig testcapaciteit voorziet, te weinig mondmaskertjes in reserve heeft, te weinig voorzorgsmaat- regelen treft.

In een boeiend opiniestuk in de Amerikaanse lokale krant Anchorage Daily News legt econoom Tyler Cowen uit dat er twee manieren zijn om naar een virale epidemie te kijken. De eerste is die van economen, informatici of technologen. Zij gaan uit van scenario’s van exponentiële groei: een sneeuwbal die, als hij niet tijdig gestopt wordt, een onhoudbare lawine veroorzaakt. Daarnaast staan ervaringsdeskundige medici, die uitgaan van een ‘basistarief’: wat in het verleden gebeurde (het basistarief van de werkelijkheid, zeg maar), zal allicht nu ook gebeuren. Voor grote apocalyptische epidemieën moet je terug naar een stilaan verafgelegen tijdperk. Dus is het niet zo gek om te veronderstellen dat ook Covid-19 wel gestuit zal worden.

Tenzij natuurlijk dit die ene destructieve uitzondering wordt. De grens tussen visionair en apocalypticus is niet toevallig smal. Uiteraard dienen experts rekening te houden met het allerdonkerste scenario. De vraag is hoeveel het ons economisch en sociaal waard is om van die allerslechtste optie uit te gaan. Voorlopig is daar geen dwingende reden toe.

Het interessante is dat een deel van de kritiek op De Blocks aanpak een politiek-ideologische laag krijgt. Voor sommigen moet blijkbaar alweer bewezen worden dat België een falende staat is. Want hoe betrouwbaar is een staat die niet eens een strategische voorraad mondmaskertjes georganiseerd krijgt?

Wel, alvast over dat concrete punt: als er een Europese groepsaankoop ondernomen moet worden voor die mondmaskertjes , bewijst dat minstens dat België duidelijk niet de enige failed state is. De Wereldgezondheidsorganisatie WHO noemt het tekort aan beschermingsmateriaal voor medisch personeel zelfs een “wereldwijd probleem”. Is de hele wereld dan een failed state?

Middenmoot

Het discours over de falende staat ligt vlak bij dat van de ‘twee democratieën’ die in België goed bestuur onmogelijk zouden maken. Met een soort masochistisch genoegen wordt elk incident een argument voor de stelling dat dit land niet werkt.

Oké, soms werkt het land ook écht niet. De aanslagen van Parijs en Brussel konden er enkel komen door een ernstig systeemfalen: de blindheid voor religieuze radicalisering in de Brusselse migrantenwijken. Zelfs dan nog blijft het een tikje pathetisch om een land dat systematisch hoog scoort op alle mogelijke welvaarts- en welzijnsindexen te omschrijven als een falende staat.

Voorlopig is dat misschien wel de belangrijkste politieke les uit deze crisis. België is een veel minder uitzonderlijk (of minder uitzonderlijk ‘slecht’) land dan we zelf vaak denken. Ook het Belgische bestuur is vaak veel minder uitzonderlijk en slecht dan we bevroeden.

In de dagelijkse WHO-rangschikking van het aantal coronabesmettingen schuift België tot nader order telkens netjes mee met de middenmoot, zo ergens in de buurt van Kroatië en Nederland. Niks bijzonders dus.

Laten we hout vasthouden dat er niet echt iets misgaat, zoals in Italië, maar voorlopig kan het netwerk van gezondheidswerkers het virus netjes de baas. Dat mag ook wel, zou je kunnen zeggen, als je ziet hoeveel geld die gezondheidszorg ons collectief kost. Anderzijds is ook die kost niet eens uitzonderlijk, als je voor andere vergelijkbare landen de verplichte private kosten meetelt die burgers zelf moeten maken om zich verzorgd te weten.

Geen misverstand: Covid-19 is een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid. De kans blijft dus bestaan dat er alsnog iets serieus verkeerd gaat. Het ‘gewone’, niet-overspannen crisisbeleid van Maggie De Block en de gewone, niet-overspannen reactie van de meeste Belgen tonen evenwel het silhouet van een, welja, gewoon land. Een land, kortom, dat zich niet te veel complexen over systeemfalen moet laten aanpraten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234