Woensdag 05/08/2020
Paul Magnette (PS) voerde al verkennende gesprekken met andere partijen.

AnalyseFederale formatie

Contouren van ‘grote coalitie’ tekenen zich af

Paul Magnette (PS) voerde al verkennende gesprekken met andere partijen.Beeld Stefaan Temmerman

Een brede meerderheid die het land op orde zet na corona en de staatsstructuren vereenvoudigt. Een jaar na de verkiezingen tekenen zich dan toch de contouren af van wat een nieuwe, volwaardige regering kan worden. Maar of de N-VA daar ook deel van uitmaakt?

Une grande union. In Franstalig België is het idee al even aan het gisten: een regering van grote eenheid die met een brede meerderheid de relance uitdoktert na de coronacrisis. Premier Sophie Wilmès (MR) verwees ernaar in een interview dit weekend met De Tijd. PS-voorzitter Paul Magnette had zo’n brede bestuursploeg graag al half maart boven de doopvont gehouden, zei hij in deze krant. Zijn aanbod geldt nog steeds. Aan Vlaamse kant wordt het idee niet meteen van tafel geveegd.

Kan dit de weg zijn naar eindelijk een volwaardige regering? Dinsdag zijn we een jaar na de verkiezingen en nog steeds zitten we zonder. Iedereen beseft dat de houdbaarheidsdatum van het minderheidskabinet van Wilmès beperkt is. Als er tegen september – wanneer ze opnieuw het vertrouwen vraagt aan het parlement – geen oplossing is, dan worden nieuwe verkiezingen haast onvermijdelijk, zo is de overtuiging.

Hoe moet die ‘brede coalitie’ er dan juist uitzien? Met alle tien de partijen die nu de volmachten van de minderheidsregering steunen, dus ook de groenen en de N-VA erbij? Of starten de gesprekken met tien en zullen er nog afvallers zijn onderweg? De meeste partijvoorzitters gaan uit van het laatste scenario.

Spelbreker

PS-voorzitter Magnette en zijn sp.a-collega Conner Rousseau hebben alvast een eerste verkennende ronde achter de rug bij alle partijen, op PVDA en Vlaams Belang na. De voorzitters krijgen daarvan een verslag en deze week volgt een tweede ronde. Nu Egbert Lachaert vrijdag al in de eerste ronde verkozen werd als Open Vld-voorzitter hoeft er niet getemporiseerd te worden. 

Wat opvalt: voor Lachaert moet N-VA niet absoluut in een regering. Eind vorig jaar had hij binnen Open Vld nog aan de handrem getrokken toen informateur Magnette gesprekken aanknoopte over een paars-groene regering zonder de Vlaams-nationalisten. “Ik stel geen exclusieven”, zegt hij in De zevende dag. “We hebben een jaar geprobeerd om PS en N-VA samen te brengen, zonder succes.” Ook CD&V houdt niet langer mordicus vast aan de Vlaams-nationalisten. “Vooral het project is belangrijk”, stelt voorzitter Joachim Coens. Het kompas van de christendemocraten stond tot voor kort nog strak op paars-geel.

Egbert Lachaert, de nieuwe voorzitter van Open Vld: ‘Ik stel geen exclusieven.’Beeld BELGA

Daarmee worden de Vlaams-nationalisten in het defensief gedrongen. Een regering zonder hen is mogelijk. Magnette sluit de Vlaams-nationalisten nog altijd niet uit, op voorwaarde van inhoudelijke toegevingen: investeringen in de gezondheidszorg en de sociale zekerheid, en geen confederale avonturen. Waartoe is Bart De Wever (N-VA) bereid om deel te nemen aan de macht? Door zelf initiatief te nemen zetten de socialisten hem verder onder druk. In coronatijden wil niemand de spelbreker zijn. 

Staatshervorming

Stilaan groeit er onder partijvoorzitters wel eensgezindheid over de methode. De regeringsonderhandelingen zullen in de eerste plaats focussen op hoe België weer op kruissnelheid geraakt. De socio-economische impact is enorm, rode begrotingscijfers worden even bijzaak. De hoop is dat zo ideologische tegenstellingen overbrugd kunnen worden.

Magnette wil bij het opstellen van dat herstelplan ook het middenveld en de academische wereld consulteren, met bijvoorbeeld een comité van tien economieprofessoren. “Wij politici hebben niet de wijsheid in pacht”, zegt hij. Bij CD&V krijgt hij meteen bijval. “De politiek moet weer connectie maken met de samenleving”, zegt Coens. “Ik heb al een aantal mogelijke formules met hem besproken.” Ook Lachaert is ervan overtuigd dat er meer bottom-up moet gewerkt worden. “Zo zullen lastige beslissingen beter gedragen zijn”, zegt hij. “Straks zal er allicht weer bespaard moeten worden. Dat leg je beter niet blind van bovenaf op.” Het socio-economische beleid deels in handen laten van de vakbonden en werkgevers, zoals Magnette suggereerde, is een ander paar mouwen voor de liberaal.

Eveneens op het menu bij de gesprekken: hoe kunnen we ons land beter organiseren? De coronacrisis heeft duidelijk gemaakt dat de versplintering van bevoegdheden nefast is voor goed beleid. Zo zit gezondheidszorg verdeeld over het federale en het regionale niveau, met in totaal negen bevoegde ministers. Alle partijen zijn bereid hier iets aan te doen, ook PS en MR. Lachaert heeft het over een “liberale staatshervorming”.

Echte communautaire hervormingen zijn niet mogelijk, want de grondwet zit op slot tot het einde van de legislatuur. Wel kunnen al beperkte bevoegdheden worden overgeheveld en kan een grote institutionele hervorming worden voorbereid voor na 2024. Over de analyse zijn de meeste partijen het eens, over de oplossingen minder. Socialisten en liberalen willen praten over herfederaliseren, maar dat ligt voor CD&V moeilijk, voor N-VA is dat ondenkbaar.

De echte discussies zullen pas starten wanneer Rousseau en Magnette hun tweede ronde hebben afgerond. Maar wie neemt dan over? Komt de koning tussen om een formateur aan te duiden? En vooral: welke partijen zijn dan nog aan boord? Half juni, wanneer de volmachten aflopen, schoof MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez naar voren als deadline om te beginnen praten. Het zal nodig zijn, beseffen zijn collega’s, om tegen het eind van de zomer een regering te hebben.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234