Vrijdag 03/02/2023

NieuwsChina

Chinees Partijcongres: wordt Xi Jinping erg machtig, of helemaal ongenaakbaar?

Xi Jinping.  Beeld REUTERS
Xi Jinping.Beeld REUTERS

Xi Jinping zal na dit weekeinde opnieuw de hoogste baas zijn. Dat is geen verrassing. Spannend is wel wie de topambtenaren worden direct onder Xi. Is zijn macht aangetast door het falend zerocovidbeleid of kan hij zich omringen met al zijn getrouwen?

Leen Vervaeke

Wanneer dit weekend in China de nieuwe partijleider wordt bekendgemaakt, is dat niet erg spannend: Xi Jinping bedeelt zichzelf een derde termijn toe. De spannendste uitslag bevindt zich een niveau lager, bij de machtige mannen rond Xi. Daar is de vraag of Xi de hele partijtop met medestanders kan vullen, of dat hij nog een enkele tegenstem moet dulden. Wordt hij erg machtig, of helemaal ongenaakbaar?

Naast de partijleider wordt dit weekeinde de hele toplaag van de Chinese Communistische Partij (CCP) benoemd, in een verkiezingsronde waarvan de uitslag bij voorbaat vaststaat. Zaterdag zijn de 376 nieuwe leden van het Centraal Comité bekendgemaakt; zondag is het de beurt aan de 25 leden van het Politburo en zeven leden van het Permanent Comité. Die laatste twee vormen het centrum van de macht in China: ze beslissen over economie, buitenlandbeleid, veiligheid en anticorruptiecampagnes.

Lees ook

China-expert Frans-Paul van der Putten: ‘Een militair conflict rond Taiwan zou rampzalig zijn voor Europa’

Jonathan Holslag vreest dag waarop China Taiwan binnenvalt: ‘Vergeleken hiermee zal Oekraïne klein bier zijn’

Xi’s ideologie: hij heeft altijd gelijk, zelfs als niet duidelijk is wat hij zegt

De ledenlijst van het Centraal Comité lichtte zaterdag een eerste tip van de sluier. Premier Li Keqiang en toppoliticus Wang Yang, twee minder Xi-gezinde leden van het Permanent Comité, werden niet in het Centraal Comité opgenomen. Zij zijn daarmee uitgesloten van een nieuwe termijn in het Permanent Comité. Zaterdag werd ook een lijst amendementen op de Partijgrondwet bekendgemaakt, die wegleest als Xi’s persoonlijke verlanglijst. Xi lijkt voor een ongenaakbare positie te gaan.

Om daarin te slagen, moet Xi de twee machtsorganen zo veel mogelijk met getrouwen vullen, maar de vraag is hoe ver hij daarin kan gaan. Op dit moment heeft Xi in het Politburo vijftien aanhangers (van de 25), in het Permanent Comité heeft hij er drie (van de zeven). Vertrekkend premier Li Keqiang – de nummer 2 van het Permanent Comité – werd bijvoorbeeld als een tegenstander van Xi’s economische beleid gezien. Hij is door Xi zo veel mogelijk aan de kant geschoven, en werd zaterdag uitgesloten voor een topfunctie.

De CCP lijkt van buitenaf een strak geleide en eensgezinde machine, maar achter dat uiterlijk gaat een kluwen van persoonlijke belangen schuil. Machtige partijbonzen binden jonge functionarissen aan zich, met promoties en bescherming, in ruil voor loyaliteit. Zo ontstaan concurrerende facties, met als bekendste de Jeugdliga Factie van Xi’s voorganger Hu Jintao en de Shanghai Factie van oud-leider Jiang Zemin. Zij verdeelden lang de topposities in de partij, en vormden zo elkaars tegenwicht.

Xi heeft de afgelopen jaren politici van concurrerende facties weggewerkt en vervangen door zijn eigen aanhangers. Hij omringt zich met vertrouwelingen uit zijn jeugd of studiejaren, uit zijn familienetwerk of uit zijn lange carrière als partijfunctionaris. Professionele ervaring en competentie zijn belangrijk om in Xi’s kring te worden opgenomen, maar persoonlijke banden en loyaliteit evenzeer.

Het Partijcongres afgelopen woensdag in Beijing, vierde van links president Xi Jinping.  Beeld AP
Het Partijcongres afgelopen woensdag in Beijing, vierde van links president Xi Jinping.Beeld AP

Zhejiang Clan

Neem bijvoorbeeld Li Qiang (63), de huidige partijsecretaris van Shanghai, die drie jaar als persoonlijk assistent voor Xi werkte, toen die partijsecretaris van de provincie Zhejiang was. Xi heeft zo veel aanhangers uit die provincie dat zijn factie ook de Zhejiang Clan wordt genoemd. Analist Cheng Li van Brookings Institution schat dat de Zhejiang Clan in het komende Politburo acht of negen posities kan behalen, en in het Permanent Comité twee of drie.

Li Qiang werd lang als een competent politicus gezien, tot hij Shanghai in een chaotische lockdown stortte die de Chinese economie lamlegde. Ideologisch wordt hij als meer marktgezind gezien dan Xi. Toch wordt hij door analisten getipt voor het Permanent Comité, mogelijk zelfs als nieuwe premier. De reden: Li Qiang is voor zijn carrière schatplichtig aan Xi en is hem gehoorzaamheid verschuldigd. Met hem krijgt Xi een trouwe jaknikker als premier.

Sommige analisten schatten dat Xi’s macht is aangetast door zijn falende zerocovidbeleid en de zwakke economie, en dat hij een enkele tegenstem in zijn rangen moet dulden. Wang Yang, de meest liberale figuur in het Permanent Comité, werd lang getipt als premier, maar daar werd zaterdag een streep door gezet. Hij werd niet herkozen in het Centraal Comité. Hu Chunhua, die opklom via de Jeugdliga Factie, zou nog in het Permanent Comité kunnen komen. Vraag is of het iets uitmaakt: zonder machtsbasis kan hij niet veel tegen Xi inbrengen.

Andere analisten denken dat Xi ongenaakbaar is. Met zijn derde termijn heeft hij alle macht naar zich toegetrokken, met zijn Politburo en Permanent Comité zal hij dat vervolmaken. Zij voorspellen een partijtop vol Xi-aanhangers, die hem onvoorwaardelijk volgen.

Ook de amendementen op de Partijgrondwet, die zaterdag met 100 procent van de stemmen werden goedgekeurd, wijzen in die richting. Xi’s ideologie werd niet officieel afgekort tot ‘Xi Jinping Denken’ en Xi kreeg geen nieuwe eretitel, zoals veel analisten hadden voorspeld. Wel werden ‘de twee vaststellingen’ – Xi is de ‘kern’ van de CCP, en zijn Denken is leidend – in de Partijgrondwet opgenomen, net als de belangrijkste concepten van Xi’s politieke en economische beleid, zoals ‘gemeenschappelijke welvaart’. Dat Xi’s beleid nu in de CCP-grondwet is opgenomen, versterkt zijn positie eens te meer.

Waar haalt Xi zijn vertrouwelingen?

1. Jeugd in Beijing

Vicepremier en ‘economie-tsaar’ Liu He (70) is een middelbare-schoolvriend van Xi. Hoewel hij de pensioenleeftijd van 68 heeft bereikt, blijft hij allicht in het Politburo als Xi’s rechterhand. Hij zou ook vicepresident kunnen worden.

2. Familie in Shaanxi

Xi’s familie komt uit Shaanxi, waar hij zelf zeven jaar verbleef voor ‘heropvoeding’ tijdens de Culturele Revolutie. Zhao Leji (65), hoofd van Xi’s anticorruptiewaakhond en lid van het Permanent Comité, komt ook uit Shaanxi. Hun families hebben goede banden.

3. Studie aan Tsinghua Universiteit

Na de Culturele Revolutie kreeg Xi kans om aan de befaamde Tsinghua Universiteit te studeren. Zijn klas- en kamergenoot Chen Xi (69) promoveerde onder Xi tot hoofd van de Centrale Organisatie, de machtige personeelsdienst die partijfuncties invult.

4. Eerste post in Hebei

Begin jaren tachtig was Xi districtssecretaris in Hebei. Li Zhanshu (72), huidig lid van het Permanent Comité, was leider in een naburig district en raakte bevriend met Xi. Hij heeft de pensioenleeftijd bereikt, maar krijgt allicht een erefunctie.

5. Carrière maken in Fujian

Xi werkte zeventien jaar in de zuidelijke provincie Fujian (1985-2002), waar hij steeds hoger opklom in de partijrangen. Hij werkte er nauw samen met He Lifeng (67), die nu getipt wordt voor het Politburo en als opvolger voor economietsaar Liu He.

6. Partijsecretaris in Zhejiang

Xi verzamelde de meeste aanhangers tijdens zijn vijf jaar als partijbaas in Zhejiang (2002-2007). Zijn persoonlijk assistent uit die tijd, Li Qiang (63), promoveerde onder Xi tot partijbaas van Shanghai, en wordt – ondanks reputatieschade – getipt als premier.

7. Laatste stop voor de top in Shanghai

Ding Xuexiang (60) was Xi’s persoonlijke assistent tijdens diens korte stop als partijbaas van Shanghai, en is een van zijn meest naaste medewerkers. Ding vergezelt Xi op al zijn reizen, en komt zo goed als zeker in het Permanent Comité.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234