Zaterdag 03/12/2022

AchtergrondGeopolitiek

China en VS op ramkoers over Taiwan: Biden ‘speelt met vuur’ volgens Chinese president Xi Jinping

Het Amerikaanse vliegdekschip USS Ronald Reagan stoomt door de Zuid-Chinese Zee. Het moet helpen Nancy Pelosi veilig te houden bij haar geplande bezoek aan Taiwan. Beeld EPA
Het Amerikaanse vliegdekschip USS Ronald Reagan stoomt door de Zuid-Chinese Zee. Het moet helpen Nancy Pelosi veilig te houden bij haar geplande bezoek aan Taiwan.Beeld EPA

China en de VS liggen op ramkoers over Taiwan. Peking en Washington verdenken elkaar er al langer van te morrelen aan de status quo rond het eiland. Nu jaagt een voorgenomen bezoek van Nancy Pelosi, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, de spanningen verder op.

Marije Vlaskamp

Peking en Washington balanceren op het randje van een nieuwe Taiwan-crisis over een plan van Nancy Pelosi, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, om Taiwan aan te doen. Het Amerikaanse vliegdekschip USS Ronald Reagan stoomt met zijn entourage van helikopters, straaljagers, raketten en antiraketwapens door de Zuid-Chinese Zee richting Taiwan als een van de ‘overlappende ringen van bescherming’ rond Pelosi die het Pentagon met oog op haar Azië-reis voorbereidt.

In de Chinese provincie Fujian, vlak bij Taiwan, staat een overmacht aan straaljagers en drones klaar. Eén drone zou donderdag een rondje om Taiwan hebben gevlogen, een andere nam een kijkje bij een eilandje in het uiterste noorden van Taiwan. Het zijn speldenprikken, om te zien waar de gaten in de Taiwanese luchtverdediging zitten.

Ook op Taiwan zijn de jaarlijkse simulaties van een invasie in volle gang. De politieke hoogspanning rond Pelosi's voorgenomen bezoek, gecombineerd met een concentratie van wapentuig en troepen in een klein gebied, vergroten de kans op misrekeningen, ongelukken en overreactie bij alle partijen. Volgens Amerikaanse defensiebronnen gedragen Chinese militairen zich steeds roekelozer en is het slechts een kwestie van tijd tot Chinese manoeuvres leiden tot een incident.

Donderdag waarschuwde de Chinese president Xi Jinping in een videogesprek van ruim twee uur zijn Amerikaanse evenknie Joe Biden dat hij “met vuur speelt”. Peking ziet zo’n bezoek als inbreuk op de Chinese soevereiniteit, omdat Taiwan volgens China een onderdeel van de Volksrepubliek is, dat desnoods met geweld onder Chinees bestuur zal komen. Op welk punt Xi daadwerkelijk over de rooie gaat, is onvoorspelbaar. Volgens China-watchers die de retoriek nalezen op termen waarmee Peking in het verleden militaire operaties aankondigde, is verbaal de hoogste alarmfase nog niet bereikt.

Eén China-beleid

Biden stelde Xi gerust over het Eén China-beleid, dat de afgelopen decennia voorkwam dat spanningen over Taiwan uit de bocht vlogen. Daarmee erkenden de VS de socialistische Volksrepubliek China in 1979 als enige vertegenwoordiger van China. Ook namen de VS de Chinese claim op Taiwan ermee voor kennisgeving aan. Dat betekent geen instemming, al stelt Peking dat graag zo voor.

Het Eén China-beleid geldt nog altijd, zei Biden, die de afgelopen maanden verwarring zaaide met toezeggingen Taiwan te verdedigen. Onder Bidens voorganger Trump werd gebroken met ongeschreven regels van het Eén China-beleid, bijvoorbeeld door hoge overheidsfunctionarissen naar Taiwan te sturen.

Terwijl de VS zeggen daarmee te reageren op steeds zwaardere Chinese militaire druk op het eiland, verdenkt China de VS ervan met dit soort stapjes Taiwan een duwtje richting formele onafhankelijkheid te geven. Deze wankele status quo van salami-tactieken over en weer dreigt door het reisplan van Pelosi verder uit balans te raken.

Dat reisplan komt op een onhandig moment. En dat is niet zozeer omdat Xi bezig is aan een politiek waagstuk om een derde termijn binnen te halen - als hij die op zak heeft, gaat hij niet milder denken over Amerikaanse steun aan Taiwan, integendeel. Belangrijker is dat Pelosi en haar delegatie van Republikeinse en Democratische collega’s Taiwan slechts meer van hetzelfde te bieden hebben: steunbetuigingen die meer militaire betrokkenheid suggereren dan de VS in huis heeft voor Taiwan, maar die Peking wel zodanig in de gordijnen jagen dat Xi zich bijna geroepen voelt een harder militair signaal te geven.

Bijvoorbeeld met grootschaliger militaire oefeningen dan gebruikelijk, om de modernisering van het Chinese leger te testen, zegt Oriana Skylar Mastro, een deskundige op het gebied van Chinese defensie aan de Amerikaanse Stanford University. Naast stevige investeringen in het wapenarsenaal heeft Xi ingrijpende hervormingen in de commandostructuur doorgevoerd.

Oefenen

“De Chinezen hebben meer vertrouwen in wapens dan in hun mensen. Om te zien of de manschappen ingewikkelde operaties aankunnen, zoeken ze al langer op een aanleiding om bijvoorbeeld amfibielandingen te oefenen”, zegt Skylar Mastro. “Het moment dat Peking in staat is tot een succesvolle invasie van Taiwan komt almaar dichterbij. Voor het eerst heeft China de capaciteiten in huis, terwijl de VS momenteel niet in staat zijn een Chinese invasie gegarandeerd af te slaan.” Uit recente Amerikaanse oorlogssimulaties rond Taiwan blijkt dat de VS te weinig militaire basissen in Azië hebben en pas een goede kans maken de slag te winnen als Aziatische bondgenoten meevechten.

Met bitter weinig vooruitgang in het delicate proces om Japan en andere Amerikaanse bondgenoten tot grotere militaire betrokkenheid bij de verdediging van Taiwan te brengen, legt het interne geharrewar in Washington rond Pelosi’s plan vooral Amerikaanse verdeeldheid ten aanzien van Taiwan bloot.

Des te meer reden voor Xi om de Aziatische bondgenoten van de VS zijn spierballen te laten zien, vreest Skylar Mastro. “Waarom zou Xi het risico nemen te wachten tot de VS zijn bondgenoten wel heeft gemobiliseerd? Van de oorlog in Oekraïne leert hij immers dat hard en snel toeslaan cruciaal is, voordat internationale hulp aan de tegenpartij op gang komt.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234