Vrijdag 13/12/2019

Lopende zaken Analyse

CD&V is niet de enige partij waar een ‘outsider’ een cruciale rol speelt in de voorzittersstrijd

Belgie, Brussel, 21/10/19.walter de donder,kandidaat voorzitter voor de cd&v Beeld Tim Dirven

Zowel bij CD&V als bij sp.a dienen outsiders zich aan als kandidaat voor het partijvoor­zitterschap. Hoe kansloos zijn zij precies? Bart Eeckhout analyseert de politieke week.

“Nul komma nul procent.” Vraag een hooggeplaatste CD&V’er naar de kansen van Walter De Donder om Wouter Beke op te volgen als partijleider, en je krijgt een variant op dat antwoord.

Er zijn goede argumenten voor die voorspelling. Walter De Donder heeft geen enkele zwemervaring in de haaienpoel van de Wetstraat, hij heeft geen groot hinterland achter zich (zoals concurrent Joachim Coens in West-Vlaanderen). En blijkbaar heeft hij ook niet te veel vrienden in de partijtop. Dan kan het lastig worden.

Bart Eeckhout. Beeld rv

Toch intrigeert de kandidaatstelling van de burgemeester van Affligem, die bij een ruim publiek bekend is als acteur in kinderseries van Studio 100. In zijn eerste grote interview, afgelopen dinsdag in De Morgen, wist de man indruk te maken. Twee dingen heeft hij namelijk wel: een overtuiging en het talent om die oprecht te verdedigen. Dat is alvast meer dan sommige van zijn zes tegenstrevers kunnen voorleggen.

Gewone mens

Zo bijzonder is de boodschap van De Donder niet. Veeleer integendeel. Met zijn sociaal mededogen en ethische behoudsgezindheid haakt hij evenwel in op enkele kernwaarden van de christendemocratie. Juist die zijn de voorbije tijd fataal overwoekerd geraakt door tactisch spel. Dat een terugkeer naar de kern al als verfrissend wordt ervaren, zegt veel over de precaire staat waarin CD&V zich bevindt.

Zijn mild populistisch geïnspireerde betoog – “Ik ben maar een gewone mens” – doet denken aan het recept dat Yves Leterme begin jaren 2000 mateloos populair maakte. Dat is mogelijk geen toeval. Tot zijn vriendenkring mag Walter De Donder marketeer en dorpsgenoot Jan Callebaut rekenen, nog altijd een invloedrijke stem in het CD&V-netwerk. Callebaut is de man die het merk Leterme als Meneer Doorsnee in de markt zette.

Ook Walter De Donder weet zijn underdogpositie slim uit te buiten. Als acteur uit de kinderseries Samson en Gert en Kabouter Plop werd hij eerst lacherig bekeken als het symbool van de richtingloosheid binnen de partij. De Donder draait het om en positioneert zich doeltreffend als ‘outsider’.

Dat maakt hem uiterst geschikt om het intern opborrelende ongenoegen over de partijtop in ‘Brussel’ op te zuigen. Dat ongenoegen is naar christendemocratische traditie ruim met nuance omzwachteld in het eindrapport van de twaalf ‘apostelen’ die de partij na haar smadelijke verkiezingsnederlaag doorlichtten. Maar het is er wel, en het is groot.

Krokodillen

De Donder vervult een populair politiek stereotype. Dat werd al in 1939 prachtig vereeuwigd in de film Mr. Smith Goes to Washington. De Mr. Smith uit de titel – een rol die van James Stewart een vedette maakte – is een populaire kindervriend (!) die als bij toeval in de Amerikaanse Senaat terechtkomt, daar bedrogen wordt door zijn gehaaide collega’s maar uiteindelijk zegeviert omdat het publiek zijn authenticiteit waardeert.

Mr. Smith Goes to Washington? Bij Walter De Donder wordt dat dan ‘Meneer de burgemeester gaat naar Brussel’. Meneer de burgemeester is de rol die hij speelt in Samson en Gert. Het is ook bij uitstek de politieke rol waar de Vlaming vertrouwen in behoudt.

CD&V is niet de enige partij waar een ‘outsider’ een cruciale rol speelt in de voorzittersstrijd. Dat zal straks ook het geval zijn bij Open Vld. Bij sp.a gaat de strijd alleen nog tussen outsiders.

Al heb je outsiders en outsiders. Favoriet Conner Rousseau is jong en nieuw, maar hij heeft wel de zegen van uittredend voorzitter John Crombez. Te oordelen naar de vlotte formele voordracht vanwege partijafdelingen, mag hij ook rekenen op het bredere partij-establishment. Niet voor niets wordt in zijn kandidatuur de hand gezien van onder meer Freya Van den Bossche, die ook op Crombez haar invloed liet gelden. Aan krokodillen en baronieën is er nog altijd geen gebrek bij de in ademnood verkerende sp.a.

Radicaal programma

Dan is zo’n Christ’l Van der Paal veel meer de echte outsider bij sp.a. In de reguliere media zul je weinig van haar vernemen, en zelfs binnen de partij moet ze knokken tegen onbekendheid. Van der Paal staat dicht bij radicaal-links en haar programma zou je oud-links kunnen noemen. Wat bij de partijprofessionals enerzijds meewarigheid opwekt en anderzijds kopzorgen, omdat gevreesd wordt dat het socialisme met haar en haar trouwe kompanen een jaar of vijftig teruggeslingerd wordt in de tijd.

Van der Paal heeft niet de minste professionele politieke ervaring, en toch intrigeert ook haar kandidatuur. Ze hééft tenminste een onderscheidend en onmiskenbaar links programma. Het is een naar sp.a-normen behoorlijk radicaal programma, maar, zo leren de recentste verkiezingsuitslagen, daar bestaat wel een publiek voor. Van partijkaders hoeft Van der Paal geen enkele stem te verwachten, maar een partijbasis in het nauw kan rare sprongen maken.

Wat de sp.a-top zorgen moet baren: de partij is hier al eens geweest. De sociaaldemocratie heeft een traditie van radicalere subgroepen die de leiding in handen pogen te nemen.

Scoop en coup

De Antwerpse Van der Paal doet denken aan haar stadsgenoot Erik De Bruyn: ook veeleer ‘klein-links’ (een term die betekenisloos geworden is, nu alle links klein is), ook redelijk onbekend, ook geen charismatisch wonder. Maar dat belette hem niet om in 2007 totaal onverwacht in een rechtstreeks duel met de door Johan Vande Lanotte gepiloteerde Caroline Gennez toch een derde van de stemmen binnen te halen.

Voorzittersverkiezingen hebben in dit land al wel eens vaker pittige duels en onverwachte winnaars opgeleverd, maar altijd kwam die winnaar wel uit de partijtop. De enige outsider die echt de macht wist te grijpen, was de nog jonge en onervaren Alexander De Croo bij Open Vld in 2009 (tegen Marino Keulen en, toen al, Gwendolyn Rutten). Maar ook hij behoorde, van familiewege, eigenlijk tot het partij-establishment. Als een Walter De Donder of een Christ’l Van der Paal zouden winnen, zou dat een heuse scoop en een coup zijn.

En als ze niet winnen? De particratie heeft de gewoonte om outsiders die de gestelde macht uitdagen de rug toe te keren. De verleiding zal groot zijn om dat ook nu weer te doen.

Het alarmsignaal van de outsider gaat zo verloren. Is dat ook verstandig? Een blik op de historische stembus­tendenzen van de klassieke partijen geeft het antwoord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234