Zaterdag 31/10/2020

InterviewDevos & Gerlache

Carl Devos & Alain Gerlache: ‘Dit is de lelijkste regeringsvorming die ik al meemaakte’

Carl Devos en Alain GerlacheBeeld De Morgen

Terwijl Vivaldi begin deze week haast ontspoorde, lijkt de trein van de nieuwe regering nu toch definitief vertrokken. Moeten we opgelucht of bezorgd zijn? Politicoloog Carl Devos (UGent) en journalist Alain Gerlache analyseren.

MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez die zondag alle partijen op de kast jaagt. Sp.a-voorzitter Conner Rousseau die een dag later zijn vertrek eist, maar daarop ’s avonds na een bezoek aan de koning moet terugkeren. Twee dagen gebakkelei om teksten die nauwelijks veranderen. Donderdag de doorstart van de Vivaldi-gesprekken onder leiding van formateurs (en kandidaat-premiers) Alexander De Croo (Open Vld) en Paul Magnette (PS). Vrijdag kondigt CD&V-vicepremier Koen Geens zijn vertrek als minister aan. En intussen zou er tegen maandag een regeerakkoord klaar moeten zijn voor een coalitie van groenen, socialisten, liberalen en CD&V.

Als een woelige herfststorm raasden de Vivaldi-onderhandelingen door de politieke week. Wetstraat-watchers Devos en Gerlache proberen het overzicht te bewaren. Hoe beleefden zij die, allicht, finale doorbraak? “Ik slinger heen en weer, tussen opluchting en grote, diepe bezorgdheid”, zegt Devos. “Iedereen snakt naar een nieuwe regering. Maar wat staat ons daarna te wachten? De aanloop naar deze regering laat weinig optimisme toe. Dit is de lelijkste formatie die ik al meemaakte. Wat dit land nodig heeft, is een ploeg die stabiel is en een duidelijk programma heeft. Wel, het ziet er slecht uit op beide cruciale punten voor de Vivaldi-coalitie. Het wantrouwen zit nog steeds erg diep, inhoudelijk is het resultaat pover. Waarom hebben we daar meer dan 400 dagen op moeten wachten?”

Gerlache: “Een paar uur nadat de stembussen dicht waren, heeft Elio Di Rupo (PS) deze coalitie al voorspeld. Ik kan verstaan dat het tijd kost om tot een akkoord te komen. Alleen: die tijd werd niet gebruikt om oplossingen te zoeken. Het wantrouwen werd alleen maar groter.”

Deze week was exemplarisch: na dagen conflict stonden de onderhandelaars geen stap verder.

Devos: “Ik heb die afsprakennota ook gezien, die woensdagavond de doorstart van de gesprekken moest betekenen. Het is amper één A4'tje, waarbij de ene toegeving geblokkeerd wordt door de andere. De socialisten krijgen hogere sociale uitgaven, maar alles moet passen binnen een strikt budgettair kader. De liberalen claimen dat er geen belastingverhoging komt, maar een paar zinnen later wordt dat deurtje toch opengelaten. Het is een soort vage diplomatieke tekst, waarin geen enkele knoop wordt doorgehakt. Rousseau zei: ‘Het maakt niet uit hoeveel keer je valt, wel hoeveel keer je rechtstaat.’ Dat klinkt mooi. Alleen vallen ze telkens op dezelfde plaats en staan ze recht op dezelfde plaats. Ze geraken niet vooruit.”

Halen ze de deadline van 1 oktober, wanneer de nieuwe premier een regeerverklaring zou moeten afleggen?

Devos: “De Vivaldi-partijen kunnen niet opnieuw om uitstel vragen. Maar misschien is het toch beter dat ze ietsje langer de tijd nemen om een echt fatsoenlijk regeerakkoord uit te onderhandelen. Premier Sophie Wilmès (MR)  kan ook ontslag nemen en nog even voortdoen in lopende zaken.”

Gerlache: “De paradox is: ze zijn al maanden en maanden bezig, en nu moet ineens alles snel-snel gaan. Daar zit bovendien een groot risico: hoe vager het programma, hoe groter de kans op problemen nadien. Straks stevenen we af op een heruitgave van het kibbelkabinet.” 

Coformateurs Alexander De Croo (Open Vld) en Paul Magnette (PS). Allebei sterke figuren, maar misschien is De Croo net iets aanvaardbaarder als premier dan Magnette, denken Gerlache en Devos.Beeld BELGA

Devos: “Het idee is dat nu gaandeweg het beleid uitgetekend gaat worden. Maar dat vergt een heel sterke ploeg ministers. En vooral, die moeten ook de voortdurende bemoeienis van de partijvoorzitters van zich afduwen. Zij hebben deze regering op poten gezet, maar hun werk is niet af. Het gevaar bestaat dat ze bij elk heikel punt gaan willen tussenkomen.”

Zal ons land geleid worden door een junta van voorzitters?

Gerlache: “Om een junta te hebben, heb je samenhang nodig. Die zie ik niet. Er is geen bindmiddel tussen de partijvoorzitters. Er is geen gemeenschappelijke visie, geen gemeenschappelijk project.”

Devos: “Ik zie nog een bedreiging voor deze regering: de drie traditionele partijen aan Vlaamse kant gaan de komende legislatuur voor een grote interne herbronning. Ze willen allemaal vervellen tot een beweging. Sp.a staat daarin het verste, ook met hun nieuwe naam Vooruit. Maar Open Vld en CD&V willen evengoed die kant op. Bij zo’n proces komt profileringsdrang kijken. Als je als partij grote nieuwigheden afkondigt, wil je toch tonen in de regering dat het je menens is. Vergeet ook niet dat in 2024 lokale, Vlaamse, federale en Europese verkiezingen plaatsvinden. Die worden existentieel voor die partijen, die de voorbije decennia alleen maar achteruit zijn gegaan.”

Carl Devos.Beeld Bob Van Mol

Aan Franstalige kant dreigt de onderlinge strijd tussen Bouchez en Magnette de boel te verzieken.

Gerlache: “De situatie is toch anders. Langs Franstalige kant komen de drie grootste partijen aan de macht, die bovendien al samen besturen in de Waalse regering. Die mensen kennen elkaar, ze zijn gewoon samen te werken. Al geef ik toe dat de strijd reëel is, alleen al omdat Bouchez en Magnette in dezelfde kieskring wonen.

Hoe kijkt men aan de andere kant van de taalgrens naar Bouchez?

Gerlache: “Ik denk dat hij de grote verliezer is van de voorbije week. Hij krijgt nu ook intern kritiek. Soms lijkt het alsof hij op Instagram zijn fanbase aan het toespreken is. Hij verkondigt zijn persoonlijke overtuigingen aan zijn followers, zijn volgelingen. Maar zo werkt een politieke partij niet. Een voorzitter moet de standpunten van de partij naar voren brengen. Er was een open brief van een lokale MR-voorzitter in La Louvière, David Soors, die dat aanklaagde. Hij krijgt ook kritiek voor strategische fouten. Partijgenoten begrepen niet waarom hij zo lang vasthield aan Wilmès als kandidaat-premier. Ze is daardoor nu al verbrand, terwijl ze anders altijd de natuurlijke terugvaloptie was als De Croo en Magnette er niet uit geraakten.” 

Die kritiek is nieuw.

Gerlache: “Het is nieuw dat het nu ook naar buiten komt. In het begin had Bouchez veel steun: hij is flamboyant, heeft lef en kan het goed uitleggen – in het Frans tenminste. Maar nu staan de zenuwen gespannen. De Franstalige liberalen hebben heel wat te verliezen. Niet alleen gaan ze straks van zeven federale ministerposten naar twee. Als ze uit de Vivaldi-coalitie worden gegooid, dan verliezen ze ook hun plaats in de Waalse regering. Het cdH staat twee keer klaar om hun plaats in te nemen.”

Heeft sp.a-voorzitter Rousseau zijn hand overspeeld door het vertrek van Bouchez te eisen?

Devos: “Het was zijn beste week niet. Hij kreeg niet de steun die hij hoopte, zelfs niet van de PS. Dat vond ik opvallend. Magnette liet het kleine broertje de kastanjes uit het vuur halen, om de grote rivaal Bouchez onder druk te zetten. De Vlaamse socialisten begrijpen dat niet. Net zoals toen Magnette achterover leunde wanneer De Wever de MR-voorzitter vol aanviel ten tijde van paars-geel. Ook dat was vooraf onderling afgesproken.”

Gerlache: “Magnette heeft twee keer de kans benut om zichzelf boven de mêlée te plaatsen. Bouchez polariseert, is stilaan de Abdallah van de Belgische politiek, de eeuwige ruziemaker uit Kuifje. Magnette wil daarentegen betrouwbaarheid en staatsmanschap uitstralen. Belangrijk voor een kandidaat-premier, maar ook om die centrum-kiezer te overtuigen. Vanuit Franstalig standpunt heeft hij het slim gespeeld.”

Het enthousiasme voor Vivaldi lijkt niet zo groot bij de deelnemende partijen.

Devos: “Aan Vlaamse kant is er weinig goesting. Bij CD&V is de tegenkanting zeer duidelijk, maar ook bij sp.a zijn er heel wat mensen die hun twijfels hebben, zelfs Rousseau loopt niet over van enthousiasme. Bij Open Vld is er ook ontevredenheid. Enkel de groenen geloven er echt in.”

Gerlache: “MR, Ecolo en PS hebben wel één factor die hen bindt: ze vormen een regering zonder N-VA. Voor heel wat Franstalige kiezers is dat nog steeds een niet te onderschatten feit, ook als je ziet hoe de MR vorig jaar is afgestraft omdat ze met de Vlaams-nationalisten federaal in zee is gegaan.”

Devos: “Voor de Vlaamse partijen is dat bindmiddel er niet. Zij willen het alleen proberen om verkiezingen te vermijden. Want die zouden een ramp zijn. De  anti-N-VA-gevoelens zijn niet zo sterk, zeker niet bij sp.a en CD&V.”

Alain Gerlache.Beeld Aurélie Geurts

Hoe groot is de kans dat het regeerakkoord nog wordt verworpen op het toetredingscongres van CD&V?

Devos: “Ik zou er zelf niet gerust in zijn, al denk ik niet dat het fout zal aflopen. Ik woon zelf in West-Vlaanderen en hoor die kritische geluiden van de lokale afdelingen ook. Het feit dat die congressen digitaal verlopen, geeft ook een heel andere dynamiek. Veel mensen die geen tijd hebben om naar Brussel te komen, kunnen nu stemmen in hun luie zetel. Bovendien word je in zo’n zaal meegesleurd in de chemie van het moment. Nu kunnen de tegenkrachten mobiliseren om tegen te stemmen. De laatste week heeft daar ook geen deugd aan gedaan. De vrees was al groot om het vijfde wiel aan de wagen te zijn. Wel, dat werd deze week pijnlijk geïllustreerd.”

Intussen heeft vicepremier Koen Geens aangegeven dat hij geen minister meer zal zijn.

Devos: “Een absolute verrassing is dat niet. Coens had al aangekondigd dat hij met nieuwe namen zou komen. Sammy Mahdi liep zich nadrukkelijk warm. En twee ministers uit dezelfde kieskring, dat is uitgesloten. Tegelijk zat Geens duidelijke op de paars-gele lijn. Als informateur had hij die coalitie op de been proberen te brengen, maar hij botste toen met Magnette. Mogelijk speelt dat ook nog mee, net als het feit dat het niet botert met De Croo. Ik denk niet dat Geens, nadat hij nadrukkelijk was genoemd als premier, nog veel zin had om onder een van die twee tweede viool te spelen. Coens verstevigt zo zijn positie. Hij beklaagde zich al langer over de almacht van de kabinetten en de ministers in de partij. Maar wat betreft ervaring is het een gigantische aderlating.”

Houden ze in Franstalig België nog rekening met CD&V?

Gerlache: “In Franstalig België weten de mensen niet goed meer waar die partij voor staat, behalve als het gaat over de ethische kwesties. Allicht is dat ook zo in Vlaanderen en schuilt daarin net hun grootste probleem.”

Devos: “Mag ik dat even illustreren? Bij CD&V zeggen ze: als groenen, liberalen en socialisten een compromis sluiten, dan komen ze automatisch bij ons uit. Wij zijn de synthese.”

Gerlache: “Als de anderen al de synthese hebben gemaakt, waarvoor heb je dan nog een extra synthesepartij nodig? Aan Franstalige kant zullen die congressen een fluitje van een cent worden. Een premier uit de eigen taalgroep is daar niet van doorslaggevend belang. Het algemene gevoel is dat de Vlamingen wel gecompenseerd mogen worden omdat ze geen meerderheid hebben aan hun kant.”

De Croo wordt dus premier?

Gerlache: “Hij is meer aanvaardbaar voor de Franstaligen dan Magnette dat is in Vlaanderen. Tegelijk weet ik goed dat de PS die post niet zomaar laat schieten. Magnette zou dat heel graag doen, onder meer omdat hij dan ook op Europees en internationaal vlak het eerste aanspreekpunt is. Vergeet niet dat hij professor Europese politiek is. Daarom was hij ook zo fel in zijn verzet tegen het Canadees-Europees handelsverdrag CETA. Bovendien, Magnette als redder van het land: het zou de beste tegenaanval zijn om de PTB klein te krijgen.”

Devos: “Wie van de twee het wordt: het zijn alle twee stevige figuren, met een ruime ervaring. Ik denk ook eerder aan De Croo. Beter een Vlaamse liberaal dan een Franstalige socialist om het verhaal van deze regering uit te leggen in Vlaanderen. De crux is dat niet enkel de premier sterk zal moeten staan, maar de hele regeringsploeg. Magnette noch De Croo zullen iets vermogen als die zeven partijen niet beginnen samen te klikken.  Er zijn redenen om pessimistisch te zijn, maar defaitistisch moeten we niet worden. Het zou kunnen. Dat het vertrouwen groeit, stap voor stap, en ze elkaar beginnen te vinden. Wie weet wordt het een slagkrachtige regering, die scoort in 2024 aan de stembus.”

Gerlache: “Wie weet. De Belgische politiek is zo grillig en onvoorspelbaar dat zelfs succes niet uit te sluiten valt.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234