Vrijdag 19/04/2019

Interview

Björn Rzoska: "De N-VA is een gedachtepolitie aan het worden"

Björn Rzoska: 'Ik wil geen moddergevecht. Ik wil dat de N-VA de status quo doorbreekt.' Beeld Bob Van Mol

Hij kreeg de toorn van minister-president Geert Bourgeois (N-VA) over zich heen omdat hij onthulde dat er op Vlaams niveau flink wordt bijverdiend met politieke mandaten. Björn Rzoska (Groen): "Ik heb Bourgeois altijd een correct politicus gevonden, maar zijn reactie vind ik ontstellend." En dan is er nog die N-VA-collega die tweette dat Rzoska hem doet 'kotsen'. "Dat vind ik ongehoord voor een volksvertegenwoordiger."

“De N-VA wil er duidelijk graag een moddergevecht van maken”, zegt Björn Rzoska, fractieleider van Groen in het Vlaams Parlement. “Maar daar ga ik niet aan meedoen. Ik heb alleen maar een aantal praktijken in kaart gebracht, en ik verwacht dat de Vlaamse regering daar iets aan doet. Ik wil dat ze het status quo doorbreekt.”

Rzoska dropte dit weekend een bommetje in Het Laatste Nieuws. Ook De Morgen had het nieuws zaterdag al: net zoals de gemeentelijke intercommunales een wirwar van lekker betaalde mandaten zijn, zo grossiert ook de Vlaamse overheid in bestuursmandaten die ze volgens de politieke machtsverhoudingen kan verdelen. Dat levert sommigen – vooral lieden van CD&V- en N-VA-signatuur – een meer dan behoorlijke bijverdienste op.

“Vrijwel onmiddellijk na de heisa over de intercommunales heb ik besloten eens te onderzoeken hoe dat op Vlaams niveau zit”, zegt Rzoska. “Ik herinner me dat Vlaams minister Liesbeth Homans (N-VA) na het schandaal bij het Waalse Publifin zei dat zoiets bij ons in Vlaanderen onmogelijk was. Toen later bleek dat ze zich fameus vergist had, heeft ze haar communicatie bijgestuurd. Dat vond ik correct van haar. Maar ik vroeg me meteen af of de Vlaamse overheid zelf het beter doet dan de Vlaamse gemeenten. Nee, dus.”

Hoe hebt u dat onderzoek aangepakt?

Björn Rzoska: “Ik heb alle Vlaamse ministers een stevige schriftelijke vraag gesteld. Of ze mij konden vertellen welke structuren er allemaal bestaan op Vlaams niveau, wie daar allemaal in de raad van bestuur zit en wat die mensen precies verdienen.”

En kreeg u vlot antwoord?

“Nee, het is een lastige klus. Ik heb nog niet alle antwoorden binnen.”

Welke ministers komen niet over de brug?

“Ik krijg geen zicht op de onderliggende structuren. Vennootschappen die onder de Participatiemaatschappij Vlaanderen zitten, bijvoorbeeld. Of de nv Werkvennootschap die minister Ben Weyts voor de kerstvakantie met de karwats door het parlement heeft gejaagd. Er is mij een antwoord beloofd, maar dat heb ik nog niet gekregen.”

Minister-president Geert Bourgeois (N-VA) vindt dat u aan antipolitiek doet.

“Dat vind ik ontgoochelend en ontstellend. Ik heb Bourgeois altijd een correct politicus gevonden en nu reageert hij, volkomen ten onrechte, briesend. Ik had nooit verwacht dat hij op de klokkenluider zou schieten. Ik had gehoopt dat hij zou zeggen, zoals na de affaire van de intercommunales, dat dit een wake-upcall is.”

Heeft hij geen punt als hij uw kritiek verwerpt? Deze regering heeft, onder leiding van de N-VA, het aantal mandaten en bijbehorende vergoedingen verminderd.

“Hij heeft daar niet echt een punt. Deze regering heeft zichzelf vijf jaar de tijd gegeven om daar iets aan te doen, met het decreet deugdelijk bestuur. Dat is een veel te ruime timing, die de intercommunales niet hebben gekregen. Die moeten tegen de zomer klaar zijn met hun herschikkingen.”

20170423 Gent België, Björn Rzoska van Groen! Beeld Bob Van Mol

Maar er zijn toch al mandaten geschrapt, niet?

“Er zijn een aantal dingen geschrapt, ja. Maar er zijn ook andere dingen bij gekomen. Dat is in evenwicht, dus in absolute cijfers is er geen vooruitgang. Deze regering heeft ook beloofd om overal te zorgen voor 30 procent onafhankelijke bestuurders. Daar is nog veel werk aan de winkel. De raad van bestuur van De Lijn rolt momenteel vechtend over straat, omdat ze daar niet uit geraken.”

U noemt de N-VA een traditionele partij.

“Ja, omdat ze niet voor de beloofde verandering zorgt. De afgelopen twaalf jaar, dus sinds de partij beleidsverantwoordelijkheid neemt, is het aantal N-VA-mandatarissen in raden van bestuur systematisch toegenomen. Bourgeois had het momentum van de vorige verkiezingen moeten grijpen om een einde te maken aan die politieke benoemingen.”

Maar het zijn toch geen politieke benoemingen? De spoorbaas of de baas van De Lijn, dat kunnen politieke benoemingen zijn. Die raden van bestuur, dat zijn vertegenwoordigers van het volk die het algemeen belang bewaken.

“Ik heb er geen probleem mee dat mensen worden afgevaardigd om het publieke belang te bewaken. Maar doe het dan transparant, en zeg wat ze verdienen. Dat moet trouwens in het jaarverslag staan, voor elke bestuurder apart, en daar houdt men zich niet aan. 

"Daarnaast vraag ik me af waarom iemand als Jeroen Overmeer, de kabinetschef van Bourgeois, zo veel extra moet verdienen met zijn mandaten – tot 40.000 euro per jaar. Een ambtenaar die wordt afgevaardigd, verdient niets bij. Waarom een kabinetschef wel? Die wordt toch al betaald met publieke middelen?”

Heeft Geert Bourgeois geen punt als hij zegt dat Groen mee aan de knoppen zat toen die mandaten, begin deze eeuw, werden uitgebreid? De woordvoerder van Bourgeois had het op Twitter over een lijstje met groene mandatarissen.

“Dan mag hij mij dat bezorgen, want ik heb er geen gevonden. Het is best mogelijk dat ze er zijn, en dan moet daar ook volledige transparantie over komen. Maar nogmaals, ik heb geen zin in een moddergevecht. Wat ik allemaal naar mijn hoofd krijg, is ongepast.”

Hoe erg is het?

“Op sociale media is het toch tamelijk ernstig. Jelle Engelbosch, een N-VA-collega in het Vlaams Parlement, heeft laten weten dat hij moet ‘kotsen’ van mijn onderzoek.”

Jeetje.

“Ik vond dat ook ongehoord voor een volksvertegenwoordiger. De N-VA zit daar toch met een probleem. Wie iets zegt wat niet in hun kraam past, krijgt de bagger over zich heen. Ik heb een aantal N-VA’ers ooit horen zeggen dat mensenrechtenorganisatie Unia een gedachtepolitie is, maar ik heb de indruk dat de N-VA dat zelf aan het worden is.”

Terug naar het dossier: uw partij heeft onder anderen Adelheid Byttebier destijds benoemd aan het hoofd van de Brusselse openbaarvervoermaatschappij MIVB.

“Dat is juist. En wij hebben haar vervolgens gedwongen ontslag te nemen toen ze schepen werd. Wij hebben namelijk een decumul-regel. Bourgeois verdedigt zich ook met het argument dat de voorzitter van de Participatiemaatschappij Vlaanderen vroeger, in onze tijd zeg maar, 300.000 euro per jaar verdiende, en nu nog maar 25.000.”

Dat klopt ook.

“En toch is Bourgeois intellectueel oneerlijk. De vorige voorzitter had daar een fulltime job aan, de huidige voorzitter – de Antwerpse N-VA-schepen Koen Kennis – is er maar één keer per maand. Ik weet niet precies waarom die functie nu anders wordt ingevuld, maar er is dus een heel goede reden waarom die minder verdient.”

Wat verwacht u eigenlijk van de N-VA?

“Dat ze verandering brengt. Dat ze de status quo doorbreekt, en eindelijk eens orde op zaken stelt in al die structuren en verloningen.”

Bent u zelf ook geen Vlaams-nationalist?

“Nee, ik ben wel Vlaamsgezind. Ik ben een cultuurflamingant. Maar ik ben nooit lid geweest van de Volksunie of zo. Ik ben altijd een groene geweest.”

Heeft uw familie geen collaboratieverleden?

“Mijn ene grootvader is na de Tweede Wereldoorlog uit Polen in België terechtgekomen. Mijn andere grootvader heeft inderdaad gecollaboreerd. Hij is gaan vechten aan het oostfront. Daar werd in de familie niet over gepraat. Maar ik heb er onrechtstreeks wel mijn thesis over geschreven: over de repressie. Bij Bruno De Wever aan de UGent, trouwens. Ik heb toen zelfs mijn grootvader geïnterviewd.”

Had hij er spijt van?

“Nee, eigenlijk niet. Dat heeft wat spanning tussen ons veroorzaakt, zelfs. Later heb ik begrepen hoe moeilijk het voor mensen is om toe te geven dat ze ergens spijt van hebben. Overigens was mijn vader niet zozeer een Vlaams-nationalist, maar vooral een katholiek. Hij was naar het oostfront gegaan om tegen de communisten te strijden. En hij heeft zijn hele leven op de CVP gestemd.”

Hebt u als flamingant ooit gedacht dat Vlaanderen zou kunnen besturen zonder de Belgische ziekte? Wat we zelf doen, doen we beter: geloofde u daar ooit in?

“Absoluut. Raar, hè? (lacht) Ondertussen ben ik allang van mijn wolk gedonderd. Ik denk dat Vlamingen vroeger soms een beetje overmoedig waren, wat begrijpelijk is, gelet op de historische context. Nu weten we dat die superioriteitsgevoelens onterecht waren. Net zoals de uitspraken van Open Vld-voorzitster Gwendolyn Rutten. Zij zegt nu dat onze manier van leven superieur is. Ik huiver van die arrogantie, ik vind dat gevaarlijk.”

Als ze met 'onze manier van leven' de liberale democratie bedoelt, heeft ze gelijk.

“Dan heeft ze gelijk. Maar bedoelt ze dat? Uit de interviews van dit weekend viel dat in elk geval niet op te maken.”

Ze zegt ook dat elke man zich beledigd moet voelen door een moslima met hoofddoek. Omdat ze die zogezegd draagt om onze lust niet op te wekken.

“Ik begrijp niet waarom ze zoiets zegt, ik voel mij niet beledigd door een hoofddoek.”

Wijst ze toch niet terecht op een aantal problemen met de islam? Sommige jongeren aanvaarden de evolutietheorie niet, of willen niet gemengd zwemmen.

“Daar heb ik ook een probleem mee. Maar hoe lossen we dat op? Toch alleen maar door in dialoog te gaan. Ik vind de Mechelse burgemeester Bart Somers, ook een liberaal, een goed voorbeeld op dat vlak. Hij slaagt erin mensen om te verbinden, om diversiteit op een positieve manier te beleven. En hij kan tegelijk kordaat zijn en er een parler vrai op nahouden. Ik vraag me af wat hij van die recente uitspraken van zijn voorzitster vindt.”

We zullen hem een tijdje niet horen, denk ik. Hij zal nu niets durven te zeggen.

"(lacht) Dat denk ik ook.”

Ziet u altijd nog een helder verschil tussen Open Vld en N-VA enerzijds en het Vlaams Belang anderzijds?

“Dat wordt soms moeilijk. De grenzen worden dun. Ik vind dat zowel Open Vld als N-VA het identiteitsverhaal ongelofelijk exclusief en agressief aan het invullen zijn. Terwijl dat eigenlijk nooit de bedoeling was. De Volksunie was een inclusieve partij. Ik zeg soms tegen Jan Peumans, die het daar vast ook niet mee eens is, dat hij altijd kan komen schuilen bij de groenen als hij het bij de N-VA niet meer kan uithouden.”

Wat verwacht u van het Integratiepact dat minister Liesbeth Homans coördineert en dat Wouter Van Bellingen, oud-directeur van het Minderhedenforum, gaat uitvoeren?

“Ik juich elke vooruitgang toe. Maar voorlopig hoor ik mevrouw Homans alleen maar toeteren en weinig vooruitgang boeken. En wat ik niet begrijp, is dat taboe dat blijkbaar op praktijktesten rust. Terwijl dat een instrument is dat echt zou kunnen helpen in de strijd tegen discriminatie op de arbeidsmarkt. Mijn kinderen hebben ook een rare achternaam. Ik zou nooit kunnen aanvaarden dat ze daarom niet aan de bak komen op de arbeidsmarkt. Wat is toch het bezwaar tegen praktijktesten?”

Er zijn niet veel politici die betrapt willen worden op een maatregel die ten goede zou komen aan Vlamingen met een migratieachtergrond.

“Maar die mensen zijn toch ook Vlamingen? Ik begrijp dat echt niet, hoor. Ook hier moeten we de status quo dringend doorbreken.”

Wat diversiteit betreft, staat uw partij haaks op de N-VA. Wat groene thema’s betreft niet echt. Ik ken een paar fanatieke natuurvrienden die geen lid zijn van uw partij en die vinden dat de N-VA dé groene partij geworden is.

“Ik weet dat de N-VA tegenwoordig de groene thema’s probeert te claimen. Maar dat is dan ten onrechte. Kijk naar de feiten. Wilfried Vandaele, een N-VA-collega in het Vlaams Parlement, is naar eigen zeggen in de politiek gegaan om het historische poldergrasland in West-Vlaanderen terug aan de natuur te geven. Officieel zal hij akkoord gaan met het compromis dat daarover werd bereikt, maar diep vanbinnen kan hij niet tevreden zijn. Idem dito wat betreft het bosbeleid van Joke Schauvliege. Zij is weliswaar minister voor CD&V, maar wel in een door de
N-VA gedomineerde regering. Vlaanderen blijft een netto-ontbosser.”

Minister Ben Weyts van N-VA levert wel goed werk op het vlak van dierenrechten, vinden mijn fanatieke natuurvrienden.

“Dat is zo. Ik heb er geen probleem mee om dat toe te geven. Zowel wat dierenrechten betreft als in het Oosterweel-dossier heeft Weyts de status quo doorbroken. (lacht) Maar wij blijven toch de enige echte groene partij.”

Als we de peilingen mogen geloven, heeft uw partij de wind in het zeil.

“Dat doet deugd. Het geeft ons een boost om nog harder te werken.”

Wil Groen de leidende partij worden op links? Sp.a is die rol aan het kwijtraken.

“Dat lijkt inderdaad te kantelen. Wij willen graag de leidende rol van het progressieve kamp opnemen. Maar wij hebben zeker geen leedvermaak met de collega’s van sp.a. Ik begrijp dat het moeilijk is om jezelf opnieuw uit te vinden na 25 jaar machtsdeelname, maar ik zie dat voorzitter John Crombez stappen zet. Hij heeft bijvoorbeeld ook de decumul-regel ingevoerd. En dit weekend heeft hij alle partijvoorzitters opgeroepen om eens te praten over de praktijk van die mandaten.”

Alle partijvoorzitters samen? Dat zal natuurlijk niet gebeuren.

“Nee, natuurlijk niet. Het is aan het parlement om verder te blijven spitten in dit dossier. Ik zal dat in elk geval blijven doen.”

In Lokeren trokken Groen en sp.a in 2012 met een kartel naar de kiezer.

“Klopt. Dat kartel hadden we in ongeveer één op de drie gemeenten waar we ons aan de kiezer presenteerden. Maar ik was de enige groene die de kartellijst mocht trekken. In alle andere gemeenten was de lijsttrekker een socialist.”

Dat zal in 2018 dus wel anders zijn.

"(lacht) Waarschijnlijk wel. Ik vind dat we ook in Antwerpen moeten praten.”

Alleen met sp.a, of ook met PVDA?

“Ik vind dat we met iedereen moeten praten. Ook met CD&V, ja. Met iedereen die de stad op een andere manier wil besturen dan de N-VA nu doet met burgemeester Bart De Wever. Hij verdeelt mensen, wij willen een verbindend verhaal.”

En een lijst met uw partijgenoot Wouter Van Besien als lijsttrekker?

“Ik was ondervoorzitter toen Wouter de partij leidde, en hij was een sterke voorzitter. Ook in Antwerpen is hij vandaag een sterke figuur, die duidelijk wordt gewaardeerd. Hij was een van de eersten die in Borgerhout hebben gepleit voor een overkapping van de Antwerpse ring. Hij is een teamspeler, ook.”

Maar moet hij de lijst trekken?

"(lacht) Laat ik het zo zeggen: Wouter belichaamt alles waar Antwerpen naartoe moet. Hij is de man die dat verbindend verhaal perfect kan brengen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.