Dinsdag 15/06/2021

AchtergrondVerenigde Staten

Biden tekent in eerste twee weken bijna record aan presidentiële besluiten. Houdt Amerika hem nog bij?

President Joe Biden. Beeld EPA
President Joe Biden.Beeld EPA

Links, rechts, neutraal: iedereen is het erover eens dat president Biden in zijn eerste twee weken verder gaat dan verwacht. Maar druist dit niet in tegen zijn pleidooi voor saamhorigheid?

Bijna drie maanden na de verkiezingen heeft het andere Amerika het nu echt voor het zeggen gekregen, en dat blijkt toch nog een verrassing. In de twee weken sinds Joe Biden werd geïnaugureerd als 46ste president van de Verenigde Staten heeft hij tientallen maatregelen genomen die zowel progressieve als conservatieve Amerikanen met de ogen doen knipperen. Biden, die bedaagde bejaarde die al een halve eeuw met zijn tijd meewaait, weet ineens heel goed wat hij wil. Belangrijker nog: hij denkt te weten wat een groot deel van Amerika wil.

Hij heeft een coronacoördinator benoemd en een nieuwe organisatie opgetuigd voor de verspreiding van vaccins. Hij heeft klimaatverandering tot essentieel element van het buitenlands beleid gemaakt. Hij heeft nieuwe contracten met privégevangenissen verboden. Hij heeft nieuwe relaties aangeknoopt met Amerikaanse Indianen. Hij heeft het Buy American-beleid versterkt. Hij gelastte de heropening van de scholen. Hij beval eerlijker huisvesting voor minderheden. Hij heeft de distributie van voedselbonnen verruimd. Hij heeft discriminatie op basis van sekse verboden. Hij gelastte de aankoop van elektrische voertuigen door de federale overheid. Hij wil een minimumloon van 15 dollar (12,50 euro) voor ambtenaren. En zijn medewerkers moeten zweren dat ze niet in zijn regering zitten om zichzelf te verrijken.

Dit zijn de stappen vooruit. Hij deed ook grote stappen terug, door allerlei maatregelen van zijn voorganger ongedaan te maken. Hij stopte de bouw van de muur langs de grens met Mexico. Hij schrapte de Keystone XL-oliepijpleiding. Hij hief de reisbeperkingen voor moslims op. Hij biedt migranten weer uitzicht op asiel. Hij gooide het propagandaproject 1776 in de prullenbak. Hij omarmde het klimaatakkoord van Parijs. En biedt transgenders weer een plek in het leger. Donderdag besloot hij de steun en wapenleveranties aan Saoedi-Arabië te schrappen, bedoeld voor de strijd tegen Jemen. Dat was een dubieus project van de regering-Trump, maar ook Barack Obama stond uitgesproken welwillend tegenover de Saoedi’s en hun wapenwensen. Biden lijkt zich in veel opzichten links van de vorige Democratische president op te stellen – en dus ook links van zijn vroegere zelf.

“Alleen al in zijn eerste week heeft de regering-Biden gehandeld naar de wensen van veel progressieven”, zei de meestal kritische Democraat Ilhan Omar.

“Biden heeft de meest progressieve agenda in een generatie op de rails gezet”, schreef nieuwssite Axios.

“Biden leunt wel heel ver naar links met deze besluiten”, zei Bret Stephens, een conservatieve columnist van The New York Times.

Links, rechts, neutraal: ze zijn het erover eens dat Biden verder gaat dan ze hadden verwacht, in zijn eerste twee weken. Is dit een rode dageraad in Amerika?

Historische doortastendheid

Bidens doortastendheid is, in elk geval in kwantitatieve zin, bijna historisch. Sinds zijn aantreden heeft hij 28 executive orders getekend, presidentiële besluiten waarvoor hij geen toestemming nodig heeft. Het record voor de eerste maand is in handen van Franklin Delano Roosevelt, die op 30 uitkwam, en waar Biden zich graag aan spiegelt. Barack Obama tekende er 16, Donald Trump 12.

Tegelijkertijd zijn het slechts executive orders. Geen wetten dus, die met medewerking en instemming van het parlement worden gemaakt, maar simpele pennestreken, een handtekening op een velletje papier. De maatregelen kunnen verstrekkende gevolgen hebben, maar ze zijn ook weer makkelijk ongedaan te maken. Elk door de president getekende velletje is overgeleverd aan de genade van zijn opvolger.

Biden weet dat als geen ander – hij maakt Donald Trump tot afschrikwekkend voorbeeld. Het is bijna surrealistisch om te zien hoe achteloos diens erfenis op de vuilnisbelt van de geschiedenis wordt gegooid. Die muur langs de grens met Mexico, dat grote symbool van zijn presidentschap, waarover eindeloze krantenkolommen zijn volgeschreven (Meent hij het serieus? Wat gaat dat kosten? Wie gaat dat betalen? Wacht, haha, Mexico? Hoe lang, hoe hoog, hoe diep gaat-ie worden? Kijk, de prototypen! Wát heeft Steve Bannon gedaan? Kijk, nu wordt-ie echt gebouwd. Is dat alles?), houdt ineens op, daar midden in de woestijn. Zelfs de aandacht lijkt met terugwerkende kracht overdreven.

Bovendien krijgt elke president die via presidentiële besluiten regeert het verwijt dat hij te autoritair of te ondemocratisch is – Biden kreeg dat onder meer te horen in een hoofdredactioneel commentaar van The New York Times. “Deze besluiten zijn een slecht surrogaat voor echte wetgeving”, schreven de auteurs. “De tijd is rijp voor de nieuwe president om het Amerikaanse volk te laten zien hoe permanente verandering voor een betere natie eruit kan zien.” Biden reageerde dinsdag met korzelig begrip. “Er wordt veel gepraat, met reden, over de vele presidentiële besluiten die ik heb getekend. Maar ik maak geen nieuwe wetten. Ik elimineer slecht beleid.”

De wetten, zo zei hij, die komen nog. En dan begint het echte werk.

Steunpakketten

Eenheid – daar had Biden het voortdurend over, in zijn inaugurele rede. Daar wil hij een beroep op doen om groot onderhoud te kunnen plegen aan Amerika. Biden en de Democraten hebben weliswaar zowel het Witte Huis als de twee kamers van het Congres in handen, maar hun meerderheid is te klein om zonder Republikeinen grote wetten goedgekeurd te krijgen.

Met name de Senaat is een obstakel: daar heerst de zogeheten filibuster, een woord dat via het Spaans van het Nederlandse ‘vrijbuiter’ is afgeleid, een archaïsche regel die betekent dat je met eindeloos praten de meeste wetten kunt tegenhouden. Pas als drievijfde van de Senaat vóór een wetsvoorstel is, kan het ‘debat’ worden gestopt en de wet worden aangenomen. Aangezien de Democraten vijftig zetels in de Senaat bezetten, betekent dat dat ze tien Republikeinen mee moeten krijgen om filibusters (die overigens nauwelijks echt worden gepleegd, de dreiging is al voldoende) te overwinnen.

De coronacrisis leek een ideale test: een perfecte gemeenschappelijke vijand om saamhorig te verslaan.

De Democraten en Biden willen 1.900 miljard dollar in de Amerikaanse economie steken om uit het slop te komen, onder meer te besteden aan een uitkering van 1.400 dollar voor alle Amerikanen, geld voor scholen en vaccinatieprogramma’s, en geld voor de steden en staten die zwaar getroffen zijn door de crisis en, omdat ze in tegenstelling tot de federale overheid geen geld mogen lenen, zonder hulp zwaar moeten gaan bezuinigen. Daar stelde een groepje van tien Republikeinen een pakker van 600 miljard tegenover. Biden nodigde hen uit op het Witte Huis. Het gesprek verliep “productief”, zo zei senator Susan Collins achteraf, de leider van het groepje Republikeinen: ze zouden verder praten.

Maar de Democraten vertrouwden het niet. In 2009 wilde de kersverse president Obama óók heel graag laten zien dat hij met de Republikeinen kon samenwerken. Hij probeerde op allerlei manieren concessies te doen: hij verwaterde zowel het steunpakket voor de financiële crisis als Obamacare om tegemoet te komen aan de Republikeinen, maar uiteindelijk, na veel tijdverlies, stemde de oppositie toch nagenoeg volledig tegen.

Biden heeft van de ervaring met Obama geleerd (hij was er zelf bij). Nu, in een vergelijkbare situatie, beschouwt hij het bod van de Republikeinen niet als het begin van onderhandelingen, maar simpelweg als een suggestie: ja, misschien kunnen sommige dingen eventueel iets goedkoper (bijvoorbeeld om de coronasteun van 1.400 dollar alleen aan niet al te rijke Amerikanen te geven). Maar de Republikeinse 600 miljard ligt zo ver weg van de Democratische 1.900 miljard, dat hij het eigenlijk niet serieus kan nemen. “Biden gaat geen genoegen nemen met een pakket dat zo erg tekortkomt”, zei zijn woordvoerder.

Dus hebben Biden en de Democraten deze week een ander traject ingezet. Er is namelijk een sluiproute die het mogelijk maakt om wetten aan te nemen met een gewone meerderheid: de zogeheten budget reconciliation, een vorm van creatief boekhouden met wetsvoorstellen die op een of andere manier in de begroting op te nemen zijn. Daarvoor hebben de Democraten precies genoeg stemmen, met vicepresident Kamala Harris die de doorslag mag geven.

De Democraten hebben deze week de eerste stappen op die sluiproute gezet, zowel in het Huis van Afgevaardigden als in de Senaat. Boodschap van Biden aan de Republikeinen: we zullen naar jullie luisteren, maar we doen gewoon wat we zelf belangrijk vinden.

Maar de eenheid dan, sputterde de Republikeinse Senaatsleider McConnell. “De nieuwe president praat veel over eenheid. Maar zijn staf en de leiders in het Congres werken met een ander draaiboek. Het begrotingsproces dat ze zijn begonnen volgt nou net de verkeerde route naar een nieuwe wet.” (Dat McConnell zelf op deze manier in 2017 de belastingverlaging voor de rijken voor elkaar kreeg, zonder enige inbreng van de Democraten, zei hij er niet bij.)

En de eenheid? Wat is eenheid eigenlijk? Is dat zo veel mogelijk Republikeinse politici tevreden stellen, of zo veel mogelijk Amerikanen? Want dat zijn twee verschillende dingen. Zo zijn de Amerikanen tot dusver best tevreden over Biden: volgens peilingen deze week vindt rond de 60 procent van de kiezers dat hij het goed doet, zelfs met die verrassend progressieve agenda van hem. Ook de onderwerpen die hij aanpakt, naar Amerikaanse maatstaven vrij links, zijn inmiddels best mainstream. Zo wil tweederde van de Amerikaanse bevolking dat de federale overheid meer doet om het klimaatprobleem aan te pakken, volgens onderzoeksbureau Pew. Zo’n driekwart vindt het hoog tijd voor betaald verlof. En zeven op de tien Amerikanen (vier op de tien Republikeinen) staan achter het genereuze coronasteunpakket dat Biden en de Democraten voorstellen, zo peilde de Universiteit van Quinnipiac deze week.

Daarover is dus meer eensgezindheid dan de gepolariseerde politiek doet vermoeden.

Het is een van de redenen dat de druk op Biden wordt opgevoerd om een eind te maken aan de filibuster, zodat wetsvoorstellen in de Senaat voortaan met een gewone meerderheid kunnen worden aangenomen – en de Democraten het dus helemaal voor het zeggen hebben. Niet om hun eigen progressieve zin door te drijven, maar de zin van een meerderheid van Amerika.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234