Zaterdag 06/03/2021

AnalyseLopende zaken

Bestaat er een vaccin voor beter bestuur?

Vlaams minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V, links) groet Jos Hermans (96) die als eerste Vlaming het vaccin krijgt. Beeld AFP
Vlaams minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V, links) groet Jos Hermans (96) die als eerste Vlaming het vaccin krijgt.Beeld AFP

De aarzelende start van de ­vaccinatiecampagne legt de zwakke plekken in het ­Belgische én Vlaamse bestuursmodel bloot. Zal Vlaanderen daar ook lessen uit trekken?

Met goede moed startte N-VA’er Liesbeth Homans, voorzitter van het Vlaams Parlement, de werkgroep op die in haar assemblee een volgende staatshervorming moet gaan voorbereiden. De Vlaamse volksvertegenwoordigers gunnen zichzelf een jaar de tijd om te bepalen hoe zo’n zevende staatshervorming er moet uitzien.

Het is niet zo heel moeilijk om te voorspellen waar het Vlaams Parlement over een jaar of wat op zal uitkomen. Meer, meer, meer. Meer autonomie over meer bevoegdheden is altijd de Vlaamse, en ook wel nationalistische drijfveer achter de roep om een nieuwe staatshervorming. In geel-zwart getinte kringen wordt alweer gedroomd over een nieuwe versie van de zogenaamde ‘vijf resoluties’ die het Vlaams Parlement in 1999 als leidraad voor verdere staatshervorming goedkeurde.

De crisis heeft die roep nieuw elan gegeven. Bewezen is nu wel, zo luidt het, dat dit land in zijn huidige vorm niet werkt. Dat klopt ook wel. Zowat iedereen die betrokken is bij de corona-aanpak getuigt over de institutionele struikelstenen. “Ons veel te complexe politiek systeem staat in de weg”, zei vaccinologe Corinne Vandermeulen (KU Leuven) vorige week nog in deze krant. “Al die regeringsniveaus. Negen ministers van Volksgezondheid. Dat werkt niet.”

Die ‘negen ministers’ zijn symbool geworden van onze politieke inefficiëntie, zoals de vier ministers van Klimaat in een vorige regeerperiode. Maar staat die kritiek gelijk met de vraag om nog meer bevoegdheden te splitsen? Dat is wat anders. Professor Vandermeulen vindt juist dat de gezondheidspreventie – en dus in dit geval de bevoegdheid over testen, opsporen en ook vaccineren – beter weer op nationaal niveau georganiseerd wordt. Taboe!

Traagheid

Een internationale blik maakt ons niet veel wijzer. Dat een eenduidig commando de efficiëntie verhoogt, klinkt logisch. Toch brengen ook traditioneel centralistisch geleide landen zoals Frankrijk en Spanje het er maar bekaaid vanaf. Omgekeerd zal Angela Merkel af en toe grijze haren gekregen hebben van de tegenspraak in haar strak gefederaliseerde land, maar bleven de Duitsers juist mede door de heldere federale taakverdeling tot voor kort de situatie redelijk onder controle houden.

Ook in het bedrijfsmanagement wordt het idee dat je in een crisis beter af bent met een sterk, centraal gezag niet meer voetstoots aangenomen. Zo’n ‘eenheid van commando’ heeft namelijk het risico dat foute beslissingen niet tegengesproken kunnen worden. Voorbeeldje: wat als deze pandemie was losgebarsten in een centralistische, autoritaire staat waar angst voor de leider een eerlijke inschatting van de risico’s in de weg staat?

De crisis biedt weinig antwoorden op de vraag of België nu baat heeft bij meer of minder gesplitste bevoegdheden. Wat ze ons wél vertelt, is dat Vlaanderen (maar ook Brussel en Wallonië) teleurstellend omgaat met de verantwoordelijkheden die het nu al draagt. Veel van de bureacratische obstructie die op het terrein ervaren wordt, vertrekt bij het ‘Vlaamse’ niveau. Dat is niet de persoonlijke verantwoordelijkheid van Wouter Beke (CD&V), de huidige minister van Welzijn. Maar op Welzijn is zijn partij CD&V met haar zuil de historische machtsspil waarrond ontelbare gepolitiseerde structuren en structuurtjes draaien.

Hoe energievretend al die structuren kunnen zijn, blijkt maar weer bij de vaccinatiecampagne die ook in Vlaanderen moeizaam op tempo komt. Lang niet elke hobbel op het vaccinatieparcours valt ‘de politiek’ te verwijten (ook Pfizer speelt geen heldenrol), maar het is wel duidelijk dat zorgbeleid in Vlaanderen een struise, weinig wendbare ambtelijke structuur met zich meesleept.

Of weet iemand intussen wel al waarom er relatief veel vaccins in voorraad gestockeerd blijven? De combinatie van grote voorzichtigheid met een administratief onvermogen om flexibel om te gaan met nieuwe inzichten, frustreert. De traagheid heeft niet alleen een demotiverende impact, ze staat ook haaks op de gedachte dat snel handelen mensenlevens kan redden.

Ook bij de lokale, bestuurlijke organisatie van de campagne duurde het verbazend lang voor duidelijk werd waar de vaccinatietenten precies opgeslagen zouden worden. Plots begonnen alle gemeentes toch weer door elkaar te scharrelen. Een heldere bovenstructuur is er ook al niet. In een opiniestuk in De Morgen gaf communicatie-expert Jan Callebaut een danteske rondleiding in het Vlaamse administratieve labyrint, waar een verschil is tussen ziekenhuisnetwerken en -regio’s, tussen huisartswachtpostzones, regionale zorgzones en lokale gezondheidsoverlegzones. De vaccinatie verloopt volgens de eerstelijnszorgzones - nog een andere structuur. En dat behelst alleen nog maar het zorgbeleid...

Grotere gemeentes

Voor een deelgebied dat zijn bestaansreden ontleent aan de ambitie om het beter te doen dan het vaak verfoeide België is dat toch nogal een pijnlijke eye-opener. Dus ja, een staatshervorming dringt zich op. Maar het is wel een andere staatshervorming dan die waar Homans en haar werkgroep van dromen.

Vlaanderen blijkt vooral nood te hebben aan een interne (deel)staatshervorming, waarbij vakkundig in structuren en beslissingsniveaus wordt gewied. Het fuseren van gemeentes in grotere werkbare gehelen zou daar een element in kunnen zijn. Die grotere gemeentes kunnen de basis zijn van een sanering in al die bovenstaande zones en overlegraden. En het biedt de kans om eindelijk die provincieraden eens af te schaffen.

Het gaat niet gebeuren. Verder dan een vrijwillige fusering wil de Vlaamse regering niet gaan. Het leverde acht (8!) gemeentefusies op, van Kruisem tot Pelt. De weerstand zit op exact dezelfde plek als waar al die zorgstructuurtjes gecreëerd zijn. En het remmen gebeurt om exact dezelfde reden: behoud van macht.  

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234