Zaterdag 11/07/2020

Verenigde Staten

Bernie Sanders, de Democraat die zijn hele partij een tikje naar links gaf

Senator Sanders half maart bij aankomst op het Capitool in Washington. Beeld Foto Bill Clark / Getty

Gekibbel tussen Democraten die president Trump uit het Witte Huis willen verjagen, kan Amerika niet gebruiken nu het coronavirus er een drama aanricht. Dus trok Bernie Sanders zich terug. Wat laat hij na?

Bernie Sanders had gelijk, met zijn diagnose van de problemen van Amerika. De economische ongelijkheid. De lage lonen voor de onderklasse. De invloed van geld in de politiek. De klimaatverandering. Het raciaal-scheve strafrecht. De torenhoge studieschulden. De verdwenen fabrieken. En, bovenal, de peperdure en ontoereikende gezondheidszorg.

Alleen: hij was niet de man om die problemen op te lossen, oordeelden te veel kiezers.

Woensdag gooide de 78-jarige progressieve senator uit Vermont de handdoek in de ring van de Democratische voorverkiezingen. “Als ik had gedacht dat er nog een realistische route naar de nominatie was, zou ik zeker zijn doorgegaan met de campagne. Maar die is er gewoon niet”, zei hij in een online-toespraak tot zijn aanhangers, vanuit zijn huis in Burlington.

Dat betekent dat Joe Biden (77) – de voormalige vicepresident van Barack Obama, die de gematigde vleugel van de partij vertegenwoordigt – nu de enige resterende optie is van de Democraten om een herverkiezing van Donald Trump te voorkomen.

‘Een zuiver geweten’

Dat Sanders het moet opgeven juist nu de coronascrisis de door hem op de agenda gezette zwakke plekken van de Verenigde Staten in volle omvang blootlegt, is in zekere zin ironisch. Tegelijkertijd is juist de crisis de directe aanleiding voor het staken van zijn campagne. Sanders besefte dat het blijven kibbelen over een theoretische toekomst zinloos is nu het Amerikaanse drama zo veel acuter is geworden. Zoals hij zelf zei: “Ik kon niet met een zuiver geweten doorgaan met een campagne die we niet kunnen winnen en die het belangrijke werk zou verstoren dat van ons allemaal is vereist in deze moeilijke tijd.”

Daarbij viel zijn verzoenende toon op. Sanders noemde zijn rivaal Biden “een zeer fatsoenlijke man”, en wees in een interview met tv-presentator Stephen Colbert woensdagavond op de samenwerking in de Senaat en tijdens Bidens vicepresidentschap. Omgekeerd zei Biden in een verklaring dat hij “geweldig respect” had voor Sanders.

Joe Biden is nu de enige overgebleven optie om de herverkiezing van Donald Trump te voorkomen.Beeld AFP

En daar is reden voor. Sanders heeft de Democratische Partij met zijn twee presidentscampagnes onmiskenbaar veranderd. Voorheen radicale ideeën, zoals een ziekenfonds voor iedereen, een minimumloon van 15 dollar per uur en verkiezingscampagnes waaraan geen bedrijf te pas komt, zijn gemeengoed geworden. Een meerderheid van de Democratische kiezers heeft sympathie voor deze plannen, en de meeste van de bijna dertig Democratische presidentskandidaten in de huidige campagne, ook Biden, waren progressiever dan Hillary Clinton in 2016 was.

Maar toch faalde Sanders ook dit jaar – en nog duidelijker dan vier jaar geleden. De race was een achtbaanrit die uiteindelijk uitkwam op een dood spoor. Zijn campagne, die niet helemaal op gang leek te komen doordat er veel enthousiasme uitging naar nieuwkomers als Elizabeth Warren en Pete Buttigieg, belandde op een dieptepunt na Sanders’ hartaanval in de herfst, maar kreeg vervolgens nieuwe glans door de felle en energieke steun van Alexandria Ocasio-Cortez, de veel jongere volksvertegenwoordiger uit New York. Sanders won of won bijna de voorverkiezingen in Iowa, New Hampshire en Nevada, en leek, met dank aan de verdeelde oppositie, begin maart de gedoodverfde kandidaat van de Democraten.

Toen kwam South Carolina.

Zwarte onderklasse

Sanders bleek, ondanks verwoede pogingen om de zwarte onderklasse in het zuiden voor zich te winnen, wederom een te riskante optie. We durven het niet aan, zeiden veel Afro-Amerikanen, en ze stemden op Biden, de man die ze tenminste kenden. De Amerikanen die misschien het meest te winnen hadden bij Sanders’ politieke revolutie, kozen voor de weg van de geleidelijkheid. De dreiging van een tweede termijn voor president Trump gaf voor velen de doorslag. Hoe weinig ze ook hebben, ze hebben ook het meeste te verliezen.

Later in maart bleek Sanders ook op andere plekken niet zo goed te liggen als in 2016. Hij kreeg veel minder stemmen in de witte plattelandsgebieden van onder meer Michigan, Minnesota en Illinois dan verwacht. Met terugwerkende kracht bleek een deel van zijn veronderstelde aanhang niet per se pro-Bernie, maar anti-Hillary te zijn geweest. Met Biden als tegenstander viel dat voordeel weg.

En daarmee verdampte Sanders’ argument dat hij de enige zou zijn die de roestende staten van het Midden-Westen zou kunnen heroveren op Donald Trump. Het andere argument, dat hij nieuwe kiezers kon aanboren, hield evenmin stand: weliswaar kozen twintigers en dertigers in overweldigende percentages voor de man die hun leven een stuk draaglijker beloofde te maken, maar omdat de opkomst van die generatie tegenviel, zette dat weinig zoden aan de dijk.

De enige manier waarop hij had kunnen winnen, was als de oppositie verdeeld was gebleven, maar toen Buttigieg, Amy Klobuchar en ook Michael Bloomberg (na enige druk van de partijtop) inzagen dat zij geen kans maakten, werd Biden het massamiddelpunt dat niet meer van zijn winnende koers was af te brengen.

Zo strandde Sanders’ revolutie voor de tweede keer. Nu is de vraag of hij zijn mislukte gooi naar de macht in een geslaagde vorm van invloed kan vertalen.

Obama bemiddelt

Sanders en Biden hebben de afgelopen weken al een paar keer contact gehad. Voor beiden is er in deze politieke onderhandelingen wat te halen: Sanders hoopt Biden in een progressiever richting te manoeuvreren, en Biden, wiens campagne maar matig enthousiasme wist te wekken, hoopt de (jonge) Sanders-stemmers achter zich te krijgen. Daarbij lijkt Obama een bemiddelende rol te spelen. De voormalige president, die zich tot dusver afzijdig hield en geen stemadvies heeft uitgesproken, lijkt de ideale figuur om de twee vleugels van de partij aan elkaar te lijmen.

De toenadering is een groot verschil met vier jaar geleden, toen Sanders de race tegen Clinton pas veel later en met grote tegenzin opgaf. Daarna volgde een verhitte Democratische conventie, waar verstokte Sanders-fans bleven stoken en hopen op een omwenteling. Sanders hield die herfst weliswaar toespraken om haar kandidatuur te steunen, maar de twee zouden elkaar nooit meer spreken. Het feit dat een niet te verwaarlozen aantal ‘Bernie-or-Bust’-fans thuisbleven op verkiezingsdag, heeft Trump wellicht geholpen om het presidentschap in de wacht te slepen.

Sanders’ rechtlijnigheid is altijd zijn aantrekkingskracht geweest: hij loog nooit, had niets te verbergen, en had al sinds de jaren zeventig dezelfde agenda. Maar hij durfde, bijvoorbeeld als burgemeester van Burlington, ook verbintenissen aan te gaan met ideologische tegenstanders als ze een gemeenschappelijk doel hadden. Destijds was dat de toekomst van de stad, nu is dat de toekomst van het land. De vraag is of zijn aanhangers hem zullen volgen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234