Woensdag 19/06/2019

Analyse

Behoudens een mirakel wordt de sp.a straks overbodig

Beeld Tim Dirven

Zoals CD&V zich ooit bij de neus liet nemen met de belofte van een Arco-regeling, zo liet de Antwerpse sp.a zich dit weekend in het ootje nemen met een paar linkse accentjes in een akkoord met N-VA en Open Vld. En het zijn al zulke barre tijden voor de socialisten.

Er is goed nieuws voor de Vlaamse socialisten: zij zullen voortaan niet langer het lijdend voorwerp zijn van permanent gebeuk en gebash door N-VA-voorzitter Bart De Wever. Aan die kwelling is dit weekend, met de bezegeling van een paars-geel bestuursakkoord in Antwerpen, een einde gekomen. Wie het N-VA-discours goed volgt, zag die omslag al toen De Wever in zijn hoedanigheid van burgemeester/formateur de coalitiegesprekken aanknoopte met Open Vld en sp.a. 

Sinds een dikke maand richt N-VA haar pijlen vooral op Groen en – sinds de perikelen over het migratiepact – op de centrumpartijen met wie ze een federale regering placht te vormen: Open Vld en CD&V. Als het over de socialisten gaat, hebben De Wever en de zijnen het nu alleen nog over de Franstalige socialisten van de PS, met wie ze in mei een nieuwe communautaire confrontatie zoeken.

De Antwerpse socialisten die nog altijd boos of bang zijn vanwege dat N-VA-gebeuk uit het verleden, kunnen gerust zijn: De Wever is de komende zes jaar hun bondgenoot en zal hen navenant behandelen. Het slechte nieuws is: door dat bestuursakkoord, en alle onrust die het in eigen kringen veroorzaakte, is de sp.a voortaan relatief irrelevant. In Antwerpen, en wellicht in de rest van Vlaanderen, hebben de socialisten dit weekend mogelijkerwijze hun doodvonnis ondertekend. 

Wat de sp.a vandaag overkomt, lijkt op wat de federale regering een dikke week geleden overkwam: ze heeft er gelegen, maar ze weet het zelf nog niet. De kiezer dreigt in mei 2019 de uitvaart te moeten voltrekken.

Belofte en vernedering

Wie de turbulentie bij de Antwerpse socialisten wil begrijpen – drie van de zes verkozen gemeenteraadsleden stemden tegen het akkoord – moet de tekst van dat akkoord maar eens grondig doornemen. Het valt meteen op dat de linkse accenten die de sp.a er per se in wilde, nogal voorwaardelijk zijn. Van 10.000 nieuwe sociale woningen is geen sprake, wel van 5.000 “nieuwe of grondig vernieuwde” exemplaren – daar kun je nog alle kanten mee uit. 

De praktijktesten op werkvloer en huurmarkt zijn tandeloos en beginnen met een “nulmeting” – een onderzoek dus, van een probleem dat we al meer dan twintig jaar kennen. Of de wijkagent zich niet langer per combi, maar te voet of per fiets kan verplaatsen, een prioriteit voor sp.a, zal worden “onderzocht”. Van gratis warme maaltijden in het basisonderwijs komt niets in huis, en of er warme maaltijden tegen “een lager tarief” kunnen komen, zal worden – hou u vast! – “onderzocht”. Er staat Antwerpen de komende jaren veel “onderzoek” te wachten.

Het ziet ernaar uit dat de rode onderhandelaars Tom Meeuws, Jinnih Beels en Yasmine Kherbache zich met een kluitje in het riet hebben laten sturen – met een soort Arco-truc, zeg maar: N-VA en Open Vld doen nu in Antwerpen wat ze in 2014 met CD&V deden tijdens de federale onderhandelingen: een akkoord, toen voor Arco-coöperanten, in het vooruitzicht stellen, zonder garanties. Voor die belofte heeft CD&V veel vernederingen moeten slikken. Dat staat de Antwerpse sp.a ook te wachten – veel rechts beleid moeten slikken in de hoop op de verwezenlijking van een links accentje.

Zondag zat sp.a-voorzitter John Crombez vlak naast Bart De Wever tijdens het debat der partijvoorzitters in De zevende dag. Ze zaten daar als Antwerpse coalitiepartners aan de ene kant van de tafel, samen met Gwendolyn Rutten, tegenover de oppositiepartijen CD&V, Groen en Vlaams Belang. Crombez en De Wever: één front – het beeld zal nog lang nazinderen op vele netvliezen. Maar toch vooral op die van de linkse kiezers.

Migratie en identiteit

Voor de goede orde: huidig en toekomstig burgemeester Bart De Wever heeft helemaal niets verkeerd gedaan. In de politiek moet elke partij voor zichzelf zorgen, en moet elke onderhandelaar altijd alert blijven. Dat heeft hij goed gedaan. Hij slaat een pragmatische brug met de oude tegenstander, in de hoop op een stabiele meerderheid, al wil de ironie nu wel dat die meerderheid, door de dissidentie bij sp.a, nauwelijks stabieler is dan de “te krappe” meerderheid die hij met Open Vld en CD&V zou gehad hebben.   

De Wever zal mogelijk óóit ook de belofte nakomen dat hij als burgemeester anders gaat communiceren in de stad. Zijn toekomst op lange termijn ligt in Antwerpen, niet in het Brusselse hoofdkwartier van de N-VA. Voor hem is deze coalitie op dit moment de beste keuze. Hij had niet echt een plan B. Daar had sp.a gebruik van kunnen maken.

Dat Jinnih Beels en haar twee kompanen slécht hebben onderhandeld, blijkt uit het feit dat ook zij zegt dat er niet echt “een plan B” is. Voor de sp.a was er namelijk wel degelijk een plan B: in de oppositie gaan. Het probleem lag bij Bart De Wever, niet bij de sp.a, en dat hebben de socialistische onderhandelaars niet uitgebuit. Als iemand je nodig heeft, moet je de bal in diens kamp leggen, met de boodschap: “Als u een voorstel doet dat ik niet kán weigeren, zál ik het niet weigeren.” Heeft sp.a niet gedaan.

Net zoals ze totaal onderschatten hoe hard het er de komende maanden aan toe zal gaan in de aanloop naar de Vlaamse, federale en Europese verkiezingen: De Wever zal voluit gaan op migratie en identiteit, met alle gevolgen van dien – denk aan de campagne tegen het migratiepact die zélfs N-VA-Kamerleden te hard vonden, en aan de steun die Theo Francken uitsprak voor de Mars tegen Marrakech. Toont De Wever zich in Antwerpen als staatsman in de dop, dan is zijn partij in Brussel nu radicaal rechts. Op de vraag van Lisbeth Imbo in De zevende dag of er afspraken zijn gemaakt dat De Wever over afzienbare tijd helemaal voor Antwerpen kiest, kwam geen antwoord.

Karim Bachar, Güler Turan en Hicham El Mzairh, de drie dissidente sp.a-raadsleden, vertrouwen het zaakje in elk geval niet. Zij weigerden zelfs een schepenmandaat, wat vrij ongezien is – in een normale partij wordt daar om gevóchten. Dat hun wantrouwen gewettigd is, bleek gisteren al in VTM Nieuws, waar De Wever forse taal sprak over de Palestijnse vluchtelingen die tegenwoordig in België asiel zoeken. Los daarvan: dat Jinnih Beels wél schepen wordt, daartoe wellicht overgehaald door De Wever, ofschoon ze dat had uitgesloten, is een vergissing waar sp.a in mei cash voor zal betalen.

Beeld Tim Dirven

Katapult en bazooka

Dat brengt ons bij het bredere probleem van de Vlaamse socialisten. In een poging om zich bij de bretellen uit het electorale drijfzand te trekken, zakken ze er steeds dieper in. Zo zal Beels, die door sommigen als een belofte wordt beschouwd, straks niet in de Kamer of het Vlaams Parlement kunnen zetelen. Daarvoor zullen haast alleen relatief onbekende sp.a’ers in aanmerking komen, omwille van het cumulverbod dat de partij zichzelf heeft opgelegd. Zo kan de partij straks ook geen beroep doen op Hans Bonte of Mohamed Ridouani. 

Veel lijsten zullen worden getrokken door illustere nieuwkomers. De sp.a trekt in mei 2019 met een katapult naar een bazookagevecht. Dat is een vorm van zelfdestructie waar de partij nu al jaren het patent op lijkt te hebben.

De sp.a is nooit hersteld van de doortocht van wijlen Steve Stevaert, die goed scoorde op persoonlijk charisma, maar een partij achterliet die leed aan electorale behaagzucht en op den duur alleen nog maar dreef op marketing, polls en buzzwoordjes, van ‘gelijke kansen’ en ‘eerlijkheid’ tot ‘zekerheid’. Onderweg werd Frank Vandenbroucke, een van de laatste geloofwaardigen, onder de trein gegooid en raakte de partij opgesloten in de bubbel van de Grasmarkt, waar de ene voorzitter na de andere – van Caroline Gennez tot John Crombez – naarstig bleef fluiten in het donker. 

Alles wat ze vandaag bepleit, had ze zelf jaren geleden kunnen invoeren: dat we op de werkvloer praktijktesten en eventueel quota nodig hebben, weet iedereen op links al twintig jaar. En het hoofddoekenverbod dat de Antwerpse onderhandelaars niet hebben kunnen afschaffen, omdat het zo belangrijk is voor De Wever, werd in 2006 ingevoerd door sp.a-burgemeester Patrick Janssens.

Ook op migratie en identiteit zwalpt de partij al decennia, tussen de harde lijn die ooit werd uitgezet door socioloog en voormalig partijadviseur Mark Elchardus, en de zachte lijn die wordt belichaamd door mensen zoals Bert Anciaux.

De sp.a zit in slechte papieren en het slechte Antwerpse akkoord maakt dat alleen maar erger. Voor het politieke landschap is dat op zich geen ramp. Lang hebben journalisten zich afgevraagd hoe het verder moest met links als sp.a bleef verzwakken. Die vraag is niet meer aan de orde. Met Groen als leidende kracht op links en PVDA als alternatief, is het voortbestaan van sp.a geen noodzaak meer. Behoudens een mirakel wordt de partij overbodig. Misschien is het de eerste 19de-eeuwse partij die sneuvelt in de 21ste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden