Donderdag 22/04/2021

AnalyseRegering-De Croo I

Alexander de Voorzichtige laveert handig door de crisis: het rapport na zes maanden premierschap

Alexander De Croo. Beeld BART DEWAELE
Alexander De Croo.Beeld BART DEWAELE

Wat valt er na zes maanden al te vertellen over het premierschap van Alexander De Croo (Open Vld)? Dat hij heeft geleerd uit de fouten van zijn voorganger, dat hij ideologisch wendbaar is en dat hij beseft: het moeilijkste moet nog komen.

Als we straks, over pakweg tien jaar, terugblikken op het premierschap van De Croo (45) zal de beoordeling ervan nauw samenhangen met de vraag: hoe is ons land uit de coronacrisis gekomen?

Hoe we eraan begonnen zijn, weten we allemaal: niet best. In 2020 behoort België zowel bij de eerste als de tweede coronagolf tot de zwaarst getroffen landen binnen Europa. Daar zijn heel wat redenen voor op te sommen, maar zeker ook een gebrek aan politiek leiderschap. Terwijl de regeringsformatie eindeloos over en weer springt tussen de paars-gele en de paars-groene formule moet de onervaren premier Sophie Wilmès (MR) een historische gezondheidscrisis beredderen met een minderheidskabinet dat in het parlement terugvalt op de steun van drie partijen. Een verloren zaak, zo blijkt.

De Croo, dan vicepremier bevoegd voor onder meer de redding van luchtvaartmaatschappij Brussels Airlines, ziet vanaf de eerste rij hoe Wilmès zich meermaals laat verleiden tot voorbarige versoepelingen, die de aanzet vormen voor een dramatische tweede coronagolf. Wie de Belgische besmettingscijfers erbij neemt, merkt dat op 1 oktober – precies de dag waarop De Croo zijn eed aflegt bij koning – de coronacurve begint aan haar dodelijke versnelling.

Tijdens zijn regeerverklaring benadrukt de nieuwe premier dat ons land, onze bedrijven en onze economie geen lockdown meer aankunnen, maar nauwelijks een maand later moet De Croo België toch opnieuw op slot doen. “Ik ben mij ervan bewust dat dit bijzonder zware maatregelen zijn, maatregelen die pijnlijk zijn”, vertelt hij. “Maar het zijn ook maatregelen gebaseerd op feiten, met maar één doel: ervoor zorgen dat onze gezondheidszorg niet bezwijkt.”

Boemerang

Fast forward naar vandaag, exact zes maanden later, en we zien dat De Croo deze houding consequent heeft doorgetrokken. Voorzichtigheid is de moeder van de porseleinwinkel. Tegenover de grillen van het coronavirus, dat nog altijd ruim twintig levens per dag eist en de economie in een wurggreep houdt, probeert De Croo een politiek beleid te voeren dat gebaseerd is op nederigheid en behoedzaamheid.

Zelf heeft hij het graag over de coronacrisis als een humbling experience voor beleidsmakers. Politici die zich laten verleiden tot ronkende uitspraken worden vaak bliksemsnel door de feiten ingehaald, zo blijkt meermaals – onlangs nog met de heropening van de horecaterrassen. Al laat ook De Croo zich hier een keer aan vangen: zijn belofte om de kappers definitief te heropenen in februari is intussen als een boemerang terug in zijn gezicht beland. Een uitschuiver waar vooral oppositiepartij Vlaams Belang dankbaar gebruik van maakt.

De Croo kijkt naar gezondheidsminister Frank Vandenbroucke. Beeld BELGA
De Croo kijkt naar gezondheidsminister Frank Vandenbroucke.Beeld BELGA

Epidemiologisch gezien levert het behoedzame coronabeleid van De Croo resultaat op. Lang niet alles is perfect, verre van, maar in tegenstelling tot andere EU-landen blijft een grote derde coronagolf ons voorlopig bespaard. Sinds de tweede golf eind 2020 heeft België vijf coronaopstoten doorgemaakt. De huidige is de zwaarste en heeft alles om uit te groeien tot een ernstig probleem in de ziekenhuizen, maar momenteel zijn we daar nog niet.

De hoop van De Croo en minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) is dat de paaspauze van vier weken de verspreiding van het coronavirus kan vertragen totdat het overgrote deel van de ouderen en risicopatiënten gevaccineerd is. Dat onder meer de kappers en zelfstandigen hier de prijs voor betalen is wel pijnlijk voor een liberale premier.

De tandem De Croo-Vandenbroucke, dat is al langer dan vandaag een dingetje. Als minister van Pensioenen in de regering-Di Rupo is het de liberaal die tegen de zin van veel partijgenoten én socialistische excellenties een beroep doet op Vandenbroucke, als hoogleraar, om met een pluralistische expertencommissie een pensioenhervorming uit te tekenen. Het wordt een succes: het rapport dat de professor net voor de verkiezingen in 2014 overhandigt aan De Croo geldt tot op heden als het bewijs dat er een doordachte en apolitieke oplossing mogelijk is voor de pensioenbom onder de federale begroting. “Vandenbroucke is een machine”, laat De Croo zich achteraf bewonderend ontvallen op nieuwssite Apache. “Hij heeft de zweep erop gelegd.”

Clash met Bouchez

De samenwerking tussen De Croo en Vandenbroucke vandaag, als premier en vicepremier, is gebaseerd op het gedeelde inzicht dat de coronacrisis eerst en vooral een gezondheidscrisis is en pas daarna een economische crisis. Al lijkt De Croo zeker de laatste weken mondjesmaat wat afstand te nemen van Vandenbroucke, wellicht in het besef dat steeds overhellen naar één regeringspartner niet kan zonder andere coalitiegenoten tegen zich in het harnas te jagen.

Vooral Georges-Louis Bouchez is al langer misnoegd over het gebrek aan een blauwe as binnen de regering. Meermaals moest hij als MR-voorzitter juist opboksen tegen zijn eigen liberale premier. Het komt zelfs tot een openlijke clash wanneer Bouchez de beslissingen van het Overlegcomité afdoet als een driedubbele mislukking. ’s Anderendaags maakt De Croo zijn MR-collega’s op het kernkabinet duidelijk: ça suffit.

Puur politiek gezien is het coronavirus – hoe vreemd dit ook klinkt – eerder een zegen dan een vloek voor het premierschap van De Croo. De crisis zorgt ervoor dat de schijnwerpers die altijd op de Zestien gericht staan nog feller branden dan normaal. Het is De Croo die na elk Overlegcomité de bevolking als eerste toespreekt en het is De Croo die aanschuift op de vele EU-toppen over het vaccinatiebeleid. Al zes maanden is de premier bijna non-stop aanwezig in de media, wat zich mede dankzij zijn politieke handigheid na een decennium in de Wetstraat vertaalt in uitstekende scores in de poppolls. Zowel ten noorden als ten zuiden van de taalgrens doet de liberaal bovenaan mee. In Wallonië is alleen Wilmès populairder. In Vlaanderen is hij de onbetwiste nummer één. Vandenbroucke is derde.

De premier geeft uitleg in het parlement. De federale begroting tikt intussen een tekort van 29 miljard euro aan. Beeld BELGA
De premier geeft uitleg in het parlement. De federale begroting tikt intussen een tekort van 29 miljard euro aan.Beeld BELGA

Omgekeerd smoort de coronacrisis veel lastige vragen in de kiem. Over het ontbreken van een Vlaamse meerderheid binnen zijn regering bijvoorbeeld, nochtans een van de voornaamste struikelblokken tijdens de formatie, is sinds De Croos aantreden amper een woord gezegd. Pogingen van de oppositie om De Croo I voor te stellen als een door de Franstaligen gedomineerde regering vinden weinig tractie, nu de beslissende ministerposten voor het coronabeheer bijna uitsluitend bij Vlamingen zitten. Hetzelfde met de kritiek dat De Croo maar de zevende partij van het land vertegenwoordigt als premier. Dat De Croo vandaag een coalitie leidt waartegen hij zich binnen Open Vld maandenlang heeft verzet, is tot stille wanhoop van de Vlaams-nationalisten haast volledig vergeten.

Als het succes van Angela Merkel en Mark Rutte iets leert, dan is het dat een regeringsleider maar best ideologisch wendbaar is. De Croo, nochtans een volbloed liberaal van thuis uit, heeft dit begrepen. Tekenend: in De zevende dag van afgelopen zondag wuift hij het ongenoegen op de vrijheidsbeperkende ingrepen zoals de ‘tijdelijke’ avondklok weg met het antwoord: “Wat is het om liberaal te zijn? Er is weinig vrijheid als je geen gezondheid hebt.”

De partijvoorzitter die in een vlaag van jeugdige hubris de stekker uit de regering-Leterme II trok omwille van B-H-V is verdwenen. Zelf heeft De Croo daar al, in een interview met deze krant, over gezegd dat die confronterende stijl hem niet ligt. Het valt trouwens op dat ook de liberale vicepremier Vincent Van Quickenborne en partijvoorzitter Egbert Lachaert, toch twee blauwe mannetjesputters, momenteel niet de nood voelen om de liberale standpunten zelf extra in de verf te zetten. Lachaerts verzet tegen de algemene staking van maandag is op dat vlak de uitzondering die de regel bevestigt.

Straks saneren

Hoe gaat het dan verder? Het staat in de sterren geschreven dat de regering-De Croo pas na de coronacrisis aan haar moeilijkste jaren zal beginnen. Nu heeft deze bonte coalitie een gemeenschappelijke vijand om tegen te strijden. Straks, liever vroeg dan laat, zal die wegvallen. Dan wacht een enorme saneringsopdracht. De federale begroting tikt intussen een tekort van 29 miljard euro aan. Een verbluffend cijfer dat de liberalen naar beneden zullen willen richting de verkiezingen in 2024. Evident wordt dat niet, want dan belanden ze op het territorium van de PS.

Voorzitter Paul Magnette heeft niet voor niets het premierschap laten schieten in ruil voor de sociaal-economische departementen Werk, Pensioenen en Relance. Wie wil besparen, zal langs zijn bureau moeten passeren. De geest van de PTB, de partij die in Wallonië op bijna 20 procent van de stemmen aanspraak maakt volgens de peilingen, hangt er boven de tafel.

Ook de beloofde fiscale hervorming bevat voldoende politiek buskruit om de eenheid binnen De Croo I op te blazen. Een vergroening van de fiscaliteit lijkt noodzakelijk als ons land nog enigszins in de buurt wil komen van zijn Europese klimaatdoelen 2030. De centrumrechtse coalitiepartijen zijn echter als de dood voor alles wat naar koolstoftaksen ruikt, hoeveel internationale organisaties hier ook voor mogen pleiten. Zeker in de tweede helft van de legislatuur zal de bereidheid om de N-VA en Vlaams Belang zo’n cadeau te gunnen klein zijn.

Meteen de reden waarom De Croo al snel na zijn aantreden werk heeft gemaakt van dat andere fiscale hoofdpijndossier: de invoering van een vermogenstaks die naam waardig. Het parlement heeft in februari het licht op groen gezet voor de herwerkte effectentaks. Idem voor de benoemingsronde binnen de overheid: veel sneller dan verwacht heeft De Croo dit heikele dossier afgerond.

Op 30 september, de dag voor zijn eedaflegging, spreekt een zichtbaar emotionele De Croo de pers toe vanaf de trappen van het Egmontpaleis. Hij sluit zijn speech af met een citaat van de Amerikaanse basketlegende Michael Jordan: “Talent wins games. Teamwork wins championships.” Dat is echter niet het oorspronkelijke citaat. Het origineel gaat als volgt: “Talent wins games. Teamwork and intelligence wins championships.” Zes maanden later blijft het besluit: aan De Croo om te bewijzen dat hij het vernuft heeft om ons land door de coronacrisis te loodsen.

De eedaflegging van Alexander De Croo, op 1 Oktober 2020. Beeld BELGA
De eedaflegging van Alexander De Croo, op 1 Oktober 2020.Beeld BELGA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234