Donderdag 24/10/2019

Lopende zaken

Aanschouw de definitieve ineenstorting van de CVP-staat

‘We run this country’, klonk het eind jaren 1990 nog uit menige CVP-mond. Wel, nu niet meer, weet ook partijvoorzitter Wouter Beke. Beeld BELGA

Sinds de verkiezingen verkeert CD&V in diepe crisis. Meer nog dan uit de interne evaluatie van ‘de twaalf apostelen’ blijkt dat uit de onderhandelingen over de volgende Vlaamse regering.

Zo snel, of zo traag, kan het dus gaan. Een week geleden kondigde kandidaat-minister-president Jan Jambon (N-VA) nog zelfverzekerd de start aan van de finale fase van de Vlaamse regeringsonderhandelingen. In Franstalig België daarentegen leek het nog niet eens duidelijk of er nu twee (PS en MR) of drie (met Ecolo erbij) partijen deelregeringen zouden vormen. Zeven dagen later hebben het Waalse Gewest en de Franse Gemeenschap hun regering. En laat de N-VA bij monde van de nieuwe Vlaamse ­Parlementsvoorzitter Wilfried Vandaele weten dat de symbolische deadline van 23 september (voorziene startdag voor het Vlaams Parlement) waarschijnlijk niet gehaald zal worden.

Dat is merkwaardig, omdat de onderhandelingen tussen N-VA en CD&V en Open Vld relatief rimpelloos schenen te verlopen. De coalitie zou dezelfde blijven, maar zal onder impuls van de dominante N-VA anders – lees: rechtser – ­georiënteerd worden. Maar goed, ook bij CD&V en Open Vld leeft de analyse dat een rechtser beleid dan maar de opgang van radicaal-rechts moet stoppen.

Waar staan dan de hinderpalen? Lekken over de bijzonder moeizaam verlopende besprekingen over onderwijs tonen wat er op het spel staat. Het gaat over een tektonische verschuiving van de macht in Vlaanderen. Weg van het in de Vlaamse machtscenakels gewortelde CD&V-netwerk, naar de N-VA, die ditmaal wél wil doorpakken.

Logisch slagveld

Onderwijs is een logisch slagveld voor die machtsstrijd. In de vorige regering zat de portefeuille bij Hilde Crevits namens CD&V. Het vrije, katholieke net is de marktleider in het leerplichtonderwijs. Tegelijk legt N-VA al langer de klauw op dat Vlaamse onderwijs, met de discussie over tanende kwaliteit als koevoet. En staat er juist met de katholieke koepel een rekening open.

Hoe scherp het spel gespeeld wordt, blijkt uit het ideetje om een uur godsdienst te schrappen. Het idee komt oorspronkelijk van bij Open Vld, die een uurtje LEF-levensbeschouwingsles in de plaats wil. N-VA nam de voorzet in dank aan. Een provocatie ten aanzien van de ‘christelijke’ CD&V én van het katholieke net. Want had de topman van dat net, Lieven Boeve, niet in deze krant aangekondigd dat in zijn scholennet een uur Nederlands plaats zou moeten ruimen voor het vak ‘Mens en samenleving’?

Langs de achterdeur wil N-VA geen LEF, maar een uur extra … Nederlands invoeren door op godsdienst te beknibbelen. Dat tegelijk ook het islamonderwijs een hak wordt gezet, zou uiteraard mooi meegenomen zijn voor N-VA.

Het proefballonnetje leidt tot een schokgolf in de enige doelgroep waar de gepluimde CD&V nog sterk staat: de gelovigen. ‘Als CD&V straks ook de relaties met het christelijke middenveld opblaast, is ze het gros van haar kiezers kwijt’, schreef de katholieke publicist Mark Van de Voorde op de VRT-nieuwssite.

Het voorstel schijnt intussen van de onderhandelingstafel verwijderd te zijn. Maar dan wel omdat ook N-VA maar moeilijk kan uitleggen hoe dit idee nu precies past in haar ­conservatieve agenda. Treffender is dat CD&V amper een vin wilde verroeren voor het uur godsdienst. Dat komt omdat de partij een veel groter belang moet zien te bewaken: de financiering van de onderwijskoepels inclusief de detachering van onderwijskrachten (DM 13/9). Als die detachering wegvalt, komen tal van middenveldorganisaties in de problemen, maar voor de ­koepels is het zonder meer een aanslag.

Twaalf apostelen

Of CD&V die ‘drooglegging’ kan tegenhouden, valt nog te bezien. En dat is een voor christendemocraten bijzonder confronterende vraag: is CD&V nog wel bij machte om zoiets tegen te houden? ‘We run this ­country’, klonk het eind jaren 1990 nog aanmatigend uit menige CVP-mond. Wel, nu niet meer.

Misschien aanschouwen we hier wel het belangrijkste gevolg van de stembusuitslag van 26 mei: de ­definitieve ineenstorting van de CVP/CD&V-staat.

Natuurlijk is die evolutie niet nieuw. De neergang van de christendemocratie in Vlaanderen werd al decennia geleden ingezet, maar telkens wist CD&V wel haar pionnen op het machtsschaakbord te houden. Daaraan lijkt nu een einde te komen. CD&V is niet alleen te klein geworden om een volkspartij te zijn, de partij is ook te klein om een machtspartij te zijn.

Dat stelt christendemocraten voor een existentieel probleem. Het verbinden van mensen van alle rangen en standen in een ‘volksmacht’ om beleid vorm te geven, is de kern van wat christendemocratische middenpartijen doen. Zonder die kern blijft er amper wat over.

Dat schijnen ook die zogenaamde twaalf ‘apostelen’ te beseffen die in opdracht van de partijtop de verkiezingsnederlaag mochten evalueren. In hun erg opgeschoonde en omzwachtelde eindrapport schrijven ze: ‘In al onze gesprekken werd duidelijk dat binnen CD&V de absolute ambitie leeft om dat ­politieke leiderschap terug op te nemen. Het is nog steeds het DNA van CD&V om een verbindende maatschappelijke rol vanuit het midden op te nemen.’ Dat is nogal een ambitie voor een partij van krap 15 procent, maar wat moeten ze anders?

Hoe bedreigend de situatie is voor CD&V, wordt juist in de lopende Vlaamse regeringsonderhandelingen duidelijk. Denk aan een leger dat de aftocht moet blazen. Noodgedwongen lijkt de partij het bastion onderwijs grotendeels op te geven. Dat gebeurt enkel en alleen omdat een nog zoveel belangrijker fort zeker niet mag vallen: Welzijn.

Welzijn is samen met Landbouw het laatste bolwerk van de christendemocratie in Vlaanderen. Het zijn de plekken waar het zakenmodel van de zuil dient recht gehouden te worden: twee niet onbelangrijke machtseilanden waar de illusie van de CVP-staat wel nog doorleeft.

Treffend detail: behalve in het paarsgroene intermezzo 1999-2004 is, zolang de Vlaamse deelregering al bestaat, elke minister van ­Welzijn en van Landbouw een christendemocraat geweest. ­Wedden dat het ook dit keer weer het geval zal zijn?

Al de rest is voor een CD&V in hoge electorale nood nu even bijzaak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234