Opera

‘Foxie!’ in het Muntpaleis: Jong en oud in de opera

Het sluwe vosje van Leoš Janáèek is bijna honderd jaar oud. De opera ging over mens en dier, als beeldspraak voor jong en oud. Regisseur Christophe Coppens gaat in Foxie! recht naar die rauwe inhoud, naar het conflict tussen jongeren en volwassenen.

3 ‘Foxie!’ in het Muntpaleis © rv De Munt

Leoš Janáček werd niet graag oud. Misschien wilde hij nog één keer opnieuw jong zijn. En als dat in het leven niet kon, dan misschien in een opera? Maar hij verborg zijn frustratie en hunkering in een grootse allegorie. Hij toonde in Het sluwe vosje niet oud en jong maar mens en dier, verkrampte cultuur en pure natuur. Debuterend regisseur Christophe Coppens duwt ons zonder de omweg van de beeldspraak op de rauwe inhoud van het stuk. Met wisselend succes.

Tenminste op één vlak is hij met vlag en wimpel geslaagd. Eindelijk gebruikt er iemand de banale ruimte van de operatent op Tour&Taxis (‘Muntpaleis’ is echt een eufemisme) op een gepaste manier. Weg toneelopening, leve de open ruimte. De tent ís een polyvalente zaal, het enige wat hij moest laten bijbouwen (door het architectenbureau I.S.M.) was een kantoortje en een cafetaria. 

Tweede succes: de opgeroepen sfeer. De mengeling van reëel en irreëel, van onbezorgdheid en angst, van naïviteit en dreiging, van warmte en kilheid, van schoonheid en lelijkheid: dat houdt je bij de les en is een zinvol contrapunt tot Janáčeks muziek, die dezelfde emotionele flexibiliteit heeft.

3 ‘Foxie!’ in het Muntpaleis © rv De Munt

Toch kan je je niet van de indruk ontdoen dat de brutale shift van de natuurallegorie naar de vermeende werkelijkheid van vandaag (een vrije, toekomstgerichte jongerencultuur tegenover een in frustraties verstrikte volwassen wereld) het verhaal en de achterliggende complexiteit van gevoelens niet noodzakelijk leesbaarder maakt. Dat gebeurt eerder wanneer Coppens die shift zelf enigszins doorbreekt, met name wanneer hij (zoals al in vroeger werk) poppenhuizen bouwt of dierenpoppen en bomenwagens als door cultuur getemde natuurtaferelen met strijklicht overgiet en met romantische beelden vult. 

De jongerenwereld zelf die hij met een meute figuranten op het toneel zet, lijkt daartegen eerder triviaal; daarenboven wordt dit soort hyperrealistisch jongerentoneel inmiddels door gespecialiseerde gezelschappen zoals Ontroerend Goed beter gedaan. Hierbij stelt zich ook een fundamentelere interpretatievraag: als het gaat om de hunkering van een oude man naar de jeugd, dan is het wellicht niet naar deze reëel bestaande massajeugd.

Kill your darlings

Maar wel naar Foxie, het roodharige kindvrouwtje, en daar raakt de interpretatie – gelukkig! – aan de schaduwzijde van Janáčeks opera. De scènes die behoedzaam die afgronden peilen, zoals de gevangenneming van Foxie met zijn claustrofobische bewakingsvideo, de ontmoeting tussen Foxie en de vos, de vermenigvuldiging van de vosjes of de laatste melancholische monoloog van de boswachter, behoren tot het beste van de voorstelling en bewijzen dat Coppens wel degelijk het métier van operaregisseur beheerst. Misschien moet hij enkel nog wat vaker ‘kill your darlings’ denken.

Métier te over ook bij dirigent Antonello Manacorda, die orkest, koor en solisten met vaste hand coördineert. Op de beste momenten, zoals in de genoemde monoloog, kan hij ook de ontroering mee dragen maar al te vaak mist hij de finesse van Janáčeks dynamische nuances en blijft hij steken in wat Schoenberg het mezzofortissimo noemde: uit angst niet gehoord te worden? Of is dit een effect van de klankversterking in de tent?

3 ‘Foxie!’ in het Muntpaleis © rv De Munt

Zoals meestal in de Munt horen we een uitstekende cast, gedeeltelijk van oude rotten (in de mensenrollen) en gedeeltelijk van jong talent. Bijzondere vermelding, ook vanwege hun perfecte karakterisering van hun personage, verdienen Lenneke Ruiten als Foxie, Eleonore Marguerre als de vos en Andrew Schroeder als boswachter.

Nog voorstellingen in het Muntpaleis op Tour&Taxis tot 2 april.

Foxie! (Het sluwe vosje) - De Munt
Muzikale leiding: Antonello Manacorda
Regie: Christophe Coppens

nieuws

cult

zine