standpunt
Bart Eeckhout

Wie wil onze boel nog bijeenhouden?

2 Honderden mensen kwamen gisteren samen aan de beurs. © AP

Bart Eeckhout is commentator bij De Morgen.

2 Bart Eeckhout. © Wouter Van Vooren

Er zijn sinds de aanslagen van 22 maart twee weekends verlopen. Het hadden momenten van bezinning en vereniging kunnen zijn. Al te gemakkelijk werd het podium gekaapt door krapuul. Twee weekends op een rij keek de wereld toe hoe 'België' de terreurgruwel op eigen bodem herdacht met meer geweld en meer polarisering.

Je kunt zeggen: er zijn ook schone liedjes gezongen op het Brusselse Beursplein. Je kunt zeggen: het was maar voetbalgeboefte. Of: het zijn maar linkse en extreemlinkse groupuscules. Of: het zijn maar extreemrechtse provocateurs. En: het zijn maar migrantenjongeren uit Molenbeek, die wel erg gretig die provocatie aangegrepen hebben om het beeld van hun gemeente helemaal in de vernieling te trappen.

Al die weinig verheffende incidenten samen hebben evenwel een nieuw en diepgaander falen blootgelegd. Wat dit land mist, is een woordvoerder, een stem die niet tot meer gewoel aanleiding geeft, maar die het gewoel juist weet te overstijgen. Iemand die vertrouwenwekkend gezag toont.

Share

Niemand is in staat gebleken met een krachtig, verbindend verhaal de groupuscules op hun rechtmatige plaats te zetten: in de marge

Wie houdt hier de boel bijeen? De burgemeesters Bart De Wever en Yvan Mayeur zijn geen Job Cohens of Ahmed Aboutalebs gebleken. Ze hebben zich getoond als impulsieve onruststokers, die zelfs nu hun particuliere ideologische agendaatje niet kunnen overstijgen.

Dan toont premier Charles Michel meer empathie en bedachtzaamheid. De lof daarvoor is terecht, maar een Jens Stoltenberg na Breivik is ook hij nog niet geworden. Ook hij moest alweer machteloos toekijken hoe na een paar dagen zijn eigen meerderheid overging tot de deerniswekkende routine van achterklap en zelfpromotie.

Niemand is in staat gebleken met een krachtig, verbindend verhaal de groupuscules op hun rechtmatige plaats te zetten: in de marge. Dat komt doordat België een poreuze nationale identiteit heeft. Maar ook doordat er een gebrek aan politieke cultuur is, zoals econoom Geert Noels het in een column in De Tijd formuleerde.

Sommige politici zijn blijkbaar zo gewend aan de tredmolen van bureau-oorlog en tactische profilering dat ze niet zonder kunnen. Ze wijzen met de vinger naar de ander met hetzelfde automatisme waarmee een jong voetballertje op elke bal trapt die hij ziet.

Dat doet het ergste vermoeden voor de onderzoekscommissie die moet nagaan hoe de aanslagen hebben kunnen plaatsvinden. Het is een buitenkans om over de grenzen van taalrol en partijkleur systeemfouten bloot te leggen in de Belgische constructie. We moeten af van een systeem van geïnstitutionaliseerde collectieve onverantwoordelijkheid, waarbij het bestuurlijke antwoord beperkt blijft tot: 'Ik ben het niet geweest, juf, het was de ander.'

Wie heeft de moed om die cultuuromslag mogelijk te maken? Wie wil onze boel nog bijeenhouden?

Meer opinie? Krijg elke woensdag en zondag onze Opiniemakers nieuwsbrief.

Dossier Aanslagen Brussel
Dossier Aanslagen Brussel

Lees alle artikels

cult

zine