Standpunt
Bart Eeckhout

Wat wordt het: de Europese grondwaarden beschermen, of ze 'updaten'?

2 Vluchtelingen bij de Servisch-Macedonische grens. © EPA

Bart Eeckhout is politiek commentator bij De Morgen.

2 Bart Eeckhout. © Wouter Van Vooren
Share

Onder het mom van academische vrijheid zijn er in De Wevers speech aan de UGent de fundamenten gelegd voor een toekomstig Europees defensief en repressief asielbeleid

België moet vluchtelingen diets maken dat ze hier 'niet welkom' zijn. Het is geen kleinigheid, wat staatssecretaris voor Asiel Theo Francken (N-VA) in deze krant voorstelt. Het is, helaas, ook niet uitzonderlijk. Niet langer alleen in 'prille democratieën' als Hongarije of Slovenië, maar overal in de Europese Unie, van Nederland tot Zweden, hoor je dezelfde stemmen opgaan.

Voor Franckens uitroep valt enigszins begrip op te brengen. Je kunt de staatssecretaris veel verwijten, maar niet dat hij zijn beleidsplicht niet doet. Dat is een zware job, en verlichting zit er niet meteen in, maar niemand heeft ooit gezegd dat het pad van een regeringslid over rozenblaadjes loopt. Dus: begrip ja, maar instemming: neen. "We moeten opletten dat we niet het putje van Europa worden waar alle asielzoekers naartoe stromen omdat wij een ruimhartig beleid hebben", waarschuwt Francken. Je zou het ook een race to the bottom van de Europese vrijheidswaarden kunnen noemen.

Er is een tij aan het keren in Europa. Je voelt het aan kleine dingen, zoals de heftigheid waarmee incidentele berichten over wangedrag in vluchtelingencentra zich via sociale media verspreiden als ware het frontnieuws uit een dichterbij sluipende oorlog - tegen de propaganda van de angst is geen welkomstspandoek bestand. Je voelt het aan onrustwekkende dingen, zoals de aanval op asielcentra of op politici die hen nog durven te verdedigen. En je voelt het aan grote dingen, zoals het verbazende gemak waarmee nu ook de EVP, moederformatie van zovele Europese aartsvaders, de Conventie van Genève wil 'updaten' - met kaasschaaf of hakbijl, dat is nog niet gepreciseerd.

Wie zeker ook voelt dat het tij keert, is Bart De Wever. In een opmerkelijke brief aan zijn collega-partijvoorzitters van alle conservatieve, christendemocratische en liberale partijen van de EU doet De Wever een oproep voor een gezamenlijk en vooral (veel) strenger asielbeleid. "De buitengrenzen moeten gesloten worden", schrijft De Wever onder meer. Ook herhaalt hij zijn oproep voor een 'update' van de Conventie van Genève.

Respect komt Bart De Wever toe voor zijn politieke talent om een momentum te voelen en te grijpen. Zijn speech bij het begin van het academiejaar aan de Universiteit van Gent is de belangrijkste binnenlandse politieke toespraak van het jaar gebleken. Onder het mom van academische vrijheid zijn er de fundamenten gelegd voor een toekomstig Europees defensief en repressief asielbeleid. De N-VA-voorzitter ruikt nu, sneller dan hijzelf vermoed had, de kans om rond die doelstellingen een brede, conservatieve consensus te bouwen.

Goed gespeeld dus. Mogen we het niettemin uiterst betreurenswaardig vinden dat een politicus van zijn postuur gevoelens van angst in zijn gemeenschap beantwoordt met meer angst? Dat hij pessimisme beantwoordt met meer pessimisme, dat hij repressie richt op wie kwetsbaar op de vlucht is voor oorlog en conflict?

Met minachting kijkt De Wever neer op politici met een genereuzer ethisch besef, zoals Angela Merkel. Maar Merkels politiek is stukgelopen op een botte weigering van Europese solidariteit, met name in Oost-Europa. Zoals ook Turkije buiten, en Griekenland (en eerder Italië) binnen de EU, de vluchtelingendeur opengezet hebben omdat ze door de rest van Europa in de steek gelaten zijn. Wie hen nu de schuld voor onze asielcrisis toeschuift, verdraait de geschiedenis.

In Libanon, Jordanië, Turkije, Griekenland en Zuid-Italië is de asielcrisis al jaren bezig, en wij allen hebben te weinig aandacht gegeven aan die humanitaire catastrofe aan onze voordeur - níét achterdeur. Bij die collectieve ontkenning liggen de wortels van deze crisis, niet bij Angela Merkel.

Zelfs de omvangrijke stroom van vluchtelingen die we nu meemaken en die ons voor concrete problemen van praktische en maatschappelijke draagkracht stelt, blijft, alle verhoudingen in acht genomen, in Europees perspectief hanteerbaar. Een verenigd, solidair Europa had deze crisis de baas gekund. Het probleem is dat de EU eens te meer niet verenigd is gebleken, omdat de lidstaten er een onderlinge concurrentiestrijd om ter laagste asielcijfers van gemaakt hebben.

Er is, zoals Bart De Wever het in Gent eloquent uitdrukte, een 'opinieoorlog' aan de gang over deze crisis, en het is zijn vaste wil om die te winnen. De De Wevers van de EU proberen van de asielcrisis gebruik te maken om boven op de rechts-liberale economische onderbouw van de EU nu een ethisch-conservatievere, defensievere politieke bovenbouw te zetten. Zoals ze de sociale zekerheid pogen te ontmantelen 'om ze te beschermen', proberen ze nu de Europese idealen van vrijheid en gelijkwaardigheid te ontmantelen 'om ze te beschermen'. Voor een politicus is dat een legitiem doel, maar sta ons toe van mening te blijven verschillen over de wenselijkheid van dat doel.

Want, zoals De Wevers klassieke held Cicero ooit schreef: "Ik heb de republiek verdedigd als jongeman, ik zal haar niet afvallen als oudere." Wel, dit is een moment waarop de grondwaarden van de Europese res publica in het geding zijn. Wat wordt het: de waarden beschermen, of ze 'updaten'?

Dit is een moment om waakzaam te zijn. Het tij is inderdaad aan het keren.

Meer opinie? Krijg elke woensdag en zondag onze Opiniemakers nieuwsbrief.

Dossier Standpunt
Dossier Standpunt

Lees alle artikels

nieuws

cult

zine