Opinie
Herman Van Goethem

Waarom vandaag een officiële feestdag zou moeten zijn

2 Zo werd Bevrijdingsdag dit jaar in Wageningen gevierd. Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Nederland vieren dat allemaal rond 8 mei. © epa

Herman Van Goethem is hoogleraar aan de Universiteit Antwerpen en Conservator van Kazerne Dossin.

2 Herman Van Goethem. © Tim Dirven
Share

Acht mei is een van de belangrijkste data in onze geschiedenis

Vandaag 70 jaar geleden capituleerde Duitsland, het einde van de Tweede Wereldoorlog in Europa. Overmorgen, 10 mei, is de Duitse inval 75 jaar geleden. In Vlaanderen lijkt dat allemaal aan ons voorbij te gaan. De herdenking van 100 jaar Eerste Wereldoorlog heeft blijkbaar elk budget en alle aandacht opgeslokt.

Elf november mag dan al een belangrijke dag zijn, het einde van de Eerste Wereldoorlog bracht geen vrede maar legde integendeel de kiemen voor de nieuwe wereldoorlog. Wat 8 mei betreft, kan een andere balans worden opgemaakt. Niet in mensenlevens, wel omdat de nederlaag van Duitsland ook de overwinning van de democratie betekende. Veel meer dan de Eerste Wereldoorlog was de Tweede een titanenstrijd tussen ideologieën, tussen democratie en dictatuur. Met de overwinning van het democratische systeem begon Europa bovendien aan de Europese eenmaking te werken. Acht mei is daarom een van de belangrijkste data in onze geschiedenis.

Vele landen hebben dat zo begrepen en een aangepast herinneringsbeleid uitgebouwd. Frankrijk voerde 8 mei als vrije dag in. Ook het Verenigd Koninkrijk en andere Europese landen vieren rond 8 mei bevrijdingsdag. Nederland houdt op 4 mei een minuut stilte, die avond herdenken de Nederlanders ook hun doden. En op 5 mei viert heel Nederland de bevrijding. Dat zijn belangrijke momenten van sociale cohesie waarbij de herinnering wordt verbonden met basiswaarden zoals vrijheid en verdraagzaamheid.

België, moeilijk verhaal

Share

Laat deze kleurloze 70ste verjaardag dan toch ten minste onze politici ertoe aanzetten om werk te maken van een aangepast herinneringsbeleid rond deze zo belangrijke dag

Wat liep dan fout in België? Dat het hele land al in september 1944 werd bevrijd, vertroebelde de kwestie wellicht. Bij ons zijn er dus twee data in het geding, en dat mist de helderheid van een '11 november'.
Bart Eeckhout merkte terecht op dat het gebrek aan consensus over de betekenis van de bevrijding ook wel een rol zal hebben gespeeld. In de jaren 1960-1970 maakte een Vlaamse beweging school die de collaboratie eenzijdig idealiseerde. Ze deed ook schamper over de 'bevrijding', die voor haar gelijkstond met heksenjacht, repressie en willekeur.

Intussen is deze kwalijke publieke opinie in Vlaanderen gekeerd en weggewerkt. Dat is begonnen met een Maurice De Wilde begin jaren 80, nadien overgenomen door een eensgezind gild van historici en journalisten die vanuit onderzoek de publieke opinie hebben ingelicht. De uitbouw in Mechelen van Kazerne Dossin als museum van de Vlaamse Gemeenschap heeft een plaats in die evolutie, zoals ook de toespraak van Bart De Wever eergisteren, bij het Joodse monument in Antwerpen. Alles, immers, gaat voorbij, behalve het verleden. Deze erkenning van collectieve schuld is een noodzakelijke voorafgaande voor wie in België wil werken aan een democratische samenlevingsopbouw met aandacht voor de eigen identiteit.

Tot in 1974 kregen de schoolkinderen in België vrijaf op 8 mei. Dat had een opstap kunnen zijn naar een veralgemeende officiële feestdag, maar het toenmalige nationale ministerie van Onderwijs schafte die vrije dag af. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest besliste weliswaar in 2007 om 8 mei als officiële feestdag te nemen, maar de scholen hebben er geen vrijaf en ook vele administraties blijven doorwerken. Er valt, kortom, in België niet veel te beleven op 8 mei. Business as usual.

Werkgevers en economisten zullen niet onterecht opwerpen dat België eerder nood heeft aan minder officiële feestdagen. Zeker in de meimaand waarin scholen, ambtenaren en banken van de ene brugdag naar de andere hoppen. Maar kan niet wat beknibbeld worden op bepaalde feestdagen? We vieren die maand niet enkel Paasmaandag, maar ook Onze-Lieve-Heer-Hemelvaart en tweede pinksterdag. Past zoiets nog in een gelaïciseerde samenleving, waarin bovendien ook andere erediensten markant aanwezig zijn?

Laat deze kleurloze 70ste verjaardag dan toch ten minste onze politici ertoe aanzetten om werk te maken van een aangepast herinneringsbeleid rond deze zo belangrijke dag. Acht mei moet een vrije dag worden. Dat is dan een ankerpunt, een baken waarbij zeer velen overal in het land invulling kunnen geven aan een feest van de Europese democratie. Want dat is wat vandaag aan de orde moet zijn.

In Vlaanderen zal zulke herinneringspolitiek er ook toe bijdragen dat historische uitspraken als die van De Wever geïntegreerd worden in een maatschappelijk project van herinneringseducatie en verzoening.

nieuws

cult

zine