Opinie
Bart Cammaerts

Vragen over België, bij een theeketel in Londen

2 Soldaten in de Brusselse metro. Wat een verschil met Londen na de aanslag in 2005. © REUTERS

Bart Cammaerts is professor media en communicatie aan de London School of Economics and Political Science.

2 Bart Cammaerts © kos
Share

De verrechtsing, de verharding en het expliciete en latente racisme in de samenleving, maar ook de toenemende radicalisering bij moslimjongeren van bij ons is geen typisch Belgisch fenomeen, verre van zelfs

Je zult dezer dagen maar Belg zijn in het buitenland. Maandagochtend zat er een mailtje van een bezorgde collega in mijn bus: of ik wel les kon komen geven in Londen, dan wel 'vast zou zitten in België'. Voor veel Britten is het land in quarantaine gegaan en heeft het zichzelf vrijwillig in de isoleercel gestopt, afgegrendeld van de rest van de wereld, zijn eigen angst koesterend en cultiverend. Het zegt iets over de mondiale media-aandacht voor ons land na Parijs, die niet bepaald flatterend was. Tegelijk zegt het ook iets over de manier waarop de Belgische politici de angstgevoelens en paniekzaaierij op meesterlijke wijze bespelen.

Andere reacties aan de spreekwoordelijke koffieautomaat - hier in ons keukentje staat wél een theeketeltje - gaan over de al dan niet kritische rol van de media sinds de Brusselse lockdown; ik werk dan ook in een media en communicatie departement. Mijn collega's vragen zich voorts af of we werkelijk de failed state zijn die sommige commentatoren van België maken? Is het er echt zoveel erger gesteld met de radicalisering in vergelijking met andere landen? Waarom reageert België feller dan Frankrijk, terwijl de aanslagen daar plaatsvonden en niet in België? Geven de Belgische overheden IS niet precies wat ze willen? Referenties aan het surrealisme (de katten!) komen er uiteraard ook bij kijken...

Terwijl het heus niet evident is om pasklare antwoorden te geven op het spervuur van vragen van collega's, voel ik het toch als mijn plicht hen van antwoord te dienen, zoals ik de dingen zie. Dat is een perspectief vanop afstand, omdat ik voor de grootste tijd in Londen woon. België is wat mij betreft niet meer of niet minder een failed state dan andere Europese landen, die ook hun disfuncties hebben, politieke en economische schandalen kennen en kampen met allerlei democratische deficits. Voorts is de verrechtsing, de verharding en het expliciete en latente racisme in de samenleving, maar ook de toenemende radicalisering bij moslimjongeren van bij ons - en volgens mij is er een verband tussen beide - geen typisch Belgisch fenomeen, verre van zelfs.

Share

Na de aanslag op de Londense metro in 2005 reden diezelfde dag om 16 uur de bussen alweer overal door Londen. De scholen werden niet gesloten, het voetbal ging gewoon door met volle tribunes

Wat, me dunkt, ook een rol speelt in het discours dat België omschrijft als een failed state, in de Britse media althans, zijn de steeds sterker wordende contacten tussen het rechtse Vlaams-nationalisme en het rechtse en eurokritische deel van het politieke spectrum in het Verenigd Koninkrijk. Denk maar aan het bezoek van Bart De Wever aan David Cameron. Hierdoor zijn er behoorlijk wat rechtse commentatoren in het VK die het verhaal van België als een falende staat ook beginnen uit te dragen, iets wat uiteraard vooral de N-VA goed uitkomt en ook door hen actief gevoed wordt.

Maar waarom reageren de Belgische overheden en instanties zo over the top, zoals sommige van mijn collega's zich afvragen? Het blijft moeilijk om hierover een oordeel te vellen zonder alle informatie te kennen omtrent de specifieke aard van de dreiging. Maar het is wel duidelijk dat het een erg spectaculaire en radicale aanpak is die in het buitenland de wenkbrauwen doet fronsen. "Never let a good crisis go to waste", zei Churchill ooit, maar Obama's kabinetschef Emanuel Rahm voegde daaraan toe dat een goeie crisis vooral een uitgelezen mogelijkheid is om dingen voor elkaar te krijgen die je voorheen nooit voor mogelijk achtte. Dat is precies wat zich in België voordoet.

In contrast met de Brusselse lockdown wordt hier in zowat elk gesprek fijntjes verwezen naar de aanslag op de Londense metro in 2005. Na de terroristische aanval op het openbaar vervoer in volle ochtendspits, reden diezelfde dag om 16 uur de bussen alweer overal door Londen. De scholen werden niet gesloten, het voetbal ging gewoon door met volle tribunes.

Vergelijk dit met de Belgische reactie en dan kun je je toch niet van de indruk ontdoen dat de verschillende regeringen in ons land, de burgemeesters en het gerechtelijk apparaat, de reële dreiging - die er overigens al jaren is gezien de globale context waarin we leven en de toegenomen radicalisering van Europese moslims, die we zelf in de hand hebben gewerkt - misbruiken om een politiek spel te spelen, dat er vooral op gericht is de angst voor de 'andere' nog meer aan te wakkeren en zelfs te mobiliseren om draconische maatregelen te kunnen verantwoorden.

Het is in deze context misschien surrealistisch, maar ook vooral tragisch, om aan te zien hoe onze politieke elite predikt dat onze heilige 'westerse' waarden gevrijwaard moeten worden - onze vrijheden, onze zogenaamde tolerantie, onze fraternité - om dan vervolgens prompt allerlei problematische maatregelen goed te keuren die diametraal ingaan tegen die waarden. Niet moeilijk dat men lacht met België, aan de theeketel in Londen.

nieuws

cult