Taalblog
Ann De Craemer

Van het verplichte Standaardnederlands verlos ons Heer!

2 © thinkstock

Schrijfster Ann De Craemer heeft een taalblog op deze site. Rode draad: haar fascinatie voor taal. Van spreekwoorden tot verspreking; van kromtaal tot heerlijk helder; van Middelnederlands tot smileys. Vandaag: de opmars van de tussentaal.

2 Ann De Craemer. © Eric de Mildt

Hoe zou Geert Van Istendael zich vandaag voelen? Zou hij wat langer in bed blijven liggen om zijn slechte nacht te verteren? Of zou hij net vroeger zijn opgestaan om hoofdschuddend door een verkaveling te dwalen en de bewoners toe te schreeuwen dat het toch godgeklaagd is met dat lompe, verwaande Vlaamse volkje?  

Van Istendael was de man die de Vlaamse tussentaal - een taalvariant tussen het Standaardnederlands en het dialect - in Het Belgisch Labyrint (1993) de naam 'Verkavelingsvlaams' gaf. Een compliment was dat verre van: 'Er is trouwens iets nieuws, iets vuils de taal in de Zuidelijke Nederlanden aan het aantasten, aan het doodknijpen. Het is een manke usurpator in kale kleren, maar hij heeft de verwaandheid en de lompheid van de parvenu. Hij heet Verkavelingsvlaams. Verkavelingsvlaams, dat is de taal die gesproken wordt in de betere villa's op de verkavelde grond van onze verminkte dorpen. (...)  [H]et is de taal die uit minachting voor de spraak van gewone mensen en uit angst voor Nederlands geboren is, een wangedrocht is het, die taal van het nieuwe Vlaanderen, dat blaakt van intellectuele luiheid.' Van Istendaels oproep was dan ook duidelijk: 'Van het Verkavelingsvlaams verlos ons Heer!'

Kattepis

Share

Niet eens zo gek lang geleden haalde ook ik mijn neus op voor de tussentaal, maar wijsheid en taalpragmatisme komen blijkbaar met de jaren

De Heer heeft niet naar u geluisterd, mijnheer Van Istendael. Uit het doctoraatsonderzoek van Steven Delarue, dat gisteren al de pers haalde maar pas vandaag aan de UGent wordt verdedigd, blijkt dat zelfs leerkrachten in de klas tussentaal gebruiken, en dat ook bewust doen. In het onderwijs is het Algemeen Nederlands nog altijd de officiële richtlijn, maar dat tussentaal ook daar aan een niet te stuiten opmars bezig is, bleek al uit De manke usurpator. Over Verkavelingsvlaams (2012) van Kevin Absillis, Jürgen Jaspers en Sarah Van Hoof. Hun boek deed kilo's stof opwaaien, want ebde da nu nog geweten: drie nochtans slimme snaken durfden het aan die vermaledijde tussentaal te verdedigen!

Dat doet Steven Delarue ook, en ik sluit me bij hem aan. Niet eens zo gek lang geleden haalde ook ik mijn neus op voor de tussentaal - maar wijsheid en taalpragmatisme komen blijkbaar met de jaren. Vertelt u me eens, oogklepdragende behoeders der Nederlandsche taal (Geert Van Istendael maar bijvoorbeeld ook Mia Doornaert en Joël De Ceulaer) die te vuur en te zwaard het AN willen opleggen en de tussentaal zo verwerpelijk vinden: wie in Vlaanderen spréékt dat Standaardnederlands eigenlijk? Juist, onze nieuwslezers en journalisten en talkshowpresentatoren - al sluipt er in de zinnen van die laatsten ook steeds meer tussentaal, en al groeide de populariteit van Jan Becaus zienderogen na zijn beruchte uitspraak 'da's gene kattepis' tijdens het journaal. De man had drie woorden tussentaal gebruikt, en Vlaanderen vond het geweldig.

Opgelegde norm

Share

De taal heeft de norm aan haar laars gelapt en gewoon haar eigen zin gedaan. Of beter: haar eigen goesting

Waarom? Omdat, zoals Delarue schrijft, tussentaal spontaner overkomt. Dat vinden ook leerkrachten, en daarom verkiezen ze vaak tussentaal boven een afgemeten Standaardnederlands. Het Nederlands van Martine Tanghe spreken is mooi, maar hou het maar eens vol in een reële lessituatie, ver van de besloten biotoop van een nieuwsstudio, waar tenslotte geschreven teksten worden voorgelezen. Opvallend: tijdens extra nieuwsuitzendingen, waarbij geïmproviseerd moet worden, kun je zelfs onze nieuwslezers nu en dan 'betrappen' op een tussentalige uitspraak.

Erg? Ba nee, gij. De Vlaming heeft het Standaardnederlands nooit omarmd. Het stond als opgelegde norm te ver van de dialecten die zo lang onze talige voedingsbodem zijn geweest. Tussentaal staat dichter bij de taalgebruiker en zal dan ook de nieuwe standaardtaal worden - als ze dat al niet is. Eigenlijk kan ik dat als taalminnaar alleen maar toejuichen: het is een sprekend bewijs dat decennia taalbeleid - 'hier spreekt men Nederlands!' - geen vruchten hebben afgeworpen. De taal heeft de norm aan haar laars gelapt en gewoon haar eigen zin gedaan. Of beter: haar eigen goesting. En dat, mijnheer Van Istendael, heeft met Vlaamse lomp-, verwaand- of luiheid helemaal niets te maken.

Meer opinie? Krijg elke woensdag en zondag onze Opiniemakers nieuwsbrief.

Dossier Ann De Craemer
Dossier Ann De Craemer

Ann De Craemer is schrijfster. Haar column verschijnt dinsdag en donderdag.

Lees alle artikels

cult

zine